[ In tin ] [ Trở về ]
“Chảy máu” … nhà sàn ở Kon Tum
 (Thứ Ba, 11/09/2007 - 10:59 AM)
Một trong những ngôi nhà sàn cổ còn sót lại ở KLâu Ngo Zố
Chưa bao giờ việc “săn lùng” gỗ trắc ở Kon Tum lại rầm rộ đến thế. Vì lợi nhuận của loại gỗ đắt đỏ này, người ta sẵn sàng bỏ ruộng nương để vào rừng đào bới, chặt phá; thậm chí dỡ cả những ngôi nhà sàn truyền thống lấy gỗ bán cho đầu nậu. Chính vì thế, bóng dáng những ngôi nhà sàn đang mất dần trong các buôn làng.

“Chảy máu" nhà sàn

Ngồi trong ngôi nhà sàn gỗ trắc mà ông bà để lại, ông A Khanh, Thôn trưởng thôn PLêi Sar, xã Ya Chim (thị xã Kon Tum) buồn bã nói: “Hiện thôn mình còn rất ít nhà sàn. Toàn thôn có 178 hộ thì chỉ còn 12 căn nhà sàn, trong số ấy đã có một số nhà được làm lại bằng cột bê tông, hoặc những cây gỗ khác. Ngay như nhà mình, bọn chúng cũng năm lần bảy lượt đến gạ đổi, nhưng mình chẳng chịu”. Nói rồi, A Khanh dẫn chúng tôi đến những ngôi nhà vừa mới xây trong làng, nơi trước kia vốn là căn nhà sàn bằng gỗ trắc…

Theo con đường quanh co trong làng PLêi Sar, nhìn vẻ khang trang của những ngôi nhà tường xây ngói đỏ, nếu như ai đó không biết về “cơn bão” gỗ trắc ở đây, cứ ngỡ rằng cuộc sống của bà con đã thay đổi. Nhưng thực tế đó là hậu quả “tàn quét” gỗ trắc của đầu nậu.

A Khanh và những người bản địa ở đây kể lại, mỗi ngôi nhà sàn của đồng bào, tuỳ kích cỡ lớn nhỏ mà có khoảng 26 - 34 cây cột. Nếu tính theo giá hiện nay trên thị trường, mỗi ngôi nhà sàn gỗ trắc có giá 150 - 350 triệu đồng. Nhưng do đồng bào không biết giá nên đầu nậu đã đến thoả thuận với bà con đổi nhà sàn gỗ trắc lấy nhà sàn bằng trụ bê tông xây gạch hoặc nhà cấp bốn lợp tôn…

Anh A Hnhưm, Trưởứng thôn KLâu Ngo Zố cho biết: “Toàn thôn có 153 hộ nhưng chỉ còn chưa đầy 40 ngôi nhà sàn. Trong số ấy, chỉ có 4 - 6 ngôi nhà sàn cổ, số còn lại là những ngôi nhà được làm bằng cột bê tông, hoặc những cây gỗ khác. Trong hai năm trở lại đây, đã có 38 hộ đổi nhà sàn gỗ trắc lấy nhà sàn bê tông cốt thép. Một số trường hợp khác, đổi nhà sàn để lấy… lều”.

 “Sao lại lấy nhà lều?”

Lý giải thắc mắc của tôi, anh A Hnhưm kể tiếp: Đó là trường hợp gia đình A Khuing. Năm 2005, thằng Grat ở tận Gia Lai đến thôn này. Hắn hứa với vợ chồng A Khuing đổi nhà sàn gỗ trắc lấy nhà sàn bê tông và xây thêm một ngôi nhà cấp bốn. Tưởng quá hời, A Khuing tháo dỡ 16 cây gỗ trắc (đường kính 20 - 25cm) trong nhà sàn ra đổi. A Grat cho xe ô tô chở đến nhà A Khuing 16 cột bê tông, 500 viên gạch và khoảng 1.000 viên ngói để làm nhà. Tháo dỡ xong, A Grat chở gỗ đi mất hút. Cho đến hôm nay, số gạch ngói và gỗ trên nhà sàn dỡ xuống đã mục vì mưa nắng. Gia đình A Khuing phải chui lủi trong ngôi nhà… lều xiêu vẹo”. Không riêng gì A Khuing, mà cả gia đình A Byơr cũng lấy 32 cây gỗ trắc từ nhà sàn để đổi lấy nhà… lều. Ngoài ra, gia đình ông A Thíp cũng đổi 3 ngôi nhà sàn gỗ trắc để lấy 3 ngôi nhà sàn bê tông cốt thép.

Nhìn những ngôi nhà sàn cổ của bà con xã Ya Chim lần lượt được thay bằng những ngôi nhà sàn bê tông hoặc nhà cấp bốn mà lòng chúng tôi ai cũng đượm buồn. Rồi đây, nét văn hoá nhà sàn ở Kon Tum có còn hay không!?

Không riêng gì nhà sàn, ngay cả hàng rào bao bọc quanh vườn được làm bằng thân cây gỗ trắc, đầu nậu cũng chẳng tha. A Khanh cho biết: Toàn bộ hệ thống hàng rào trong thôn PLêi Sar này cũng đã được thay bằng hàng rào bê tông cốt thép. Riêng hàng rào của A Khanh cũng đã mấy lần bọn chúng đến gạ đổi nhưng anh không chịu. Chính vì vậy mà chúng đã lấy trộm của anh trong khi cả gia đình đang ngủ say. Những cọc rào có chiều dài 2-3m đang là mục tiêu rình mò của bọn săn lùng gỗ trắc.

Cần giải pháp mạnh

Trao đổi với chúng tôi trước vấn nạn trên, anh Phan Thi, Bí thư Đảng ủy xã Ya Chim cho biết: “Về giá cả của loại gỗ này, cũng như việc thỏa thuận trao đổi của bà con với đầu nậu, chúng tôi không được rõ. Chỉ biết rằng việc bà con đổi nhà sàn lấy nhà xây hiện đang là vấn đề “nóng” trên địa bàn. Xã cũng đã tuyên truyền, vận động bà con không nên đổi nhưng vì nhu cầu cuộc sống nên nhiều gia đình vẫn đổi. Tới đây, xã sẽ triệu tập cuộc họp Hội đồng nhân dân, nói rõ cho bà con hiểu giá trị kinh tế cũng như giá trị văn hoá của nhà sàn. Còn việc ngăn chặn, đây là vấn đề tương đối khó khăn…”.

Quả thật, không riêng gì xã Ya Chim, mà ở hàng trăm thôn - bản trong 96 xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Kon Tum, nạn săn lùng gỗ trắc đang đến hồi báo động. Đã đến lúc các ngành chức năng cần mạnh tay ngăn chặn nạn “chảy máu” nhà sàn, để những vốn quý của đồng bào được lưu giữ mãi.

Thu Thuỷ