Nuôi tôm “SQF 1000”: giấc mơ và hiện thực

Quy trình SQF 1000 (Safety Quality Food – an toàn chất lượng thực phẩm) của Viện SQF (Thuỵ Sĩ) được áp dụng đầu tiên ở Việt Nam cho vùng nuôi cá tra – ba sa. Sau thành công bước đầu, Bộ Thuỷ sản đưa ra ý tưởng nuôi tôm sạch theo quy trình này.

Nuôi tôm sạch theo quy trình SQF 1000 là hướng đi tất yếu nhưng không dễ thực hiện bởi vùng nuôi phải được quy hoạch, có hệ thống thuỷ lợi hợp lý, đảm bảo nguồn nước sạch. Vuông nuôi được xử lý không những diệt mầm bệnh mà không ẩn chứa (hay phát sinh) độc tố. Con giống được kiểm soát từ trong trứng. Thức ăn, thuốc chữa bệnh được hợp đồng với công ty sản xuất theo tiêu chuẩn riêng gần với thiên nhiên. Quá trình sản xuất và ra thành phẩm chịu sự kiểm soát, đánh giá chất lượng của một tổ chức quốc tế.

“Lý thuyết nghe có vẻ “đơn giản” nhưng áp dụng thế nào khi điều kiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật“,trình độ của người nuôi chưa đáp ứng được 1t% nhu cầu. Các vị ở Bộ ngồi phòng lạnh tưởng tượng ra thì quá dễ, còn xuống thực tế mới thấy mặt đất đang bị băm nát ra từng ngày” – chủ nhiệm một hợp tác xã ở Bạc Liêu bức xúc nói. Bạc Liêu hiện có 120.000ha tôm, vượt chỉ tiêu đề ra cho năm… 2010. Đây là hậu quả của quá trình phát triển tự phát, vượt ra khỏi tầm kiểm soát của cơ quan chức năng. Hệ thống thuỷ lợi bị phá nát do người nuôi xẻ ngang, cắt dọc kênh mương nội đồng, muốn cải tạo phải mất gần 3.000 tỷ đồng, trong khi nguồn thu ngân sách của tỉnh chỉ được 1.000 tỷ đồng /năm. Chưa kể mặt ruộng và nguồn nước bị ô nhiễm nặng do người nuôi “vô tư” xả nước thải ra các vùng xung quanh. Hậu quả là hiện nay ở Bạc Liêu nuôi tôm kiểu nào cũng chết. Vụ tôm vừa qua, tỉnh có tới 80% diện tích nuôi công nghiệp và bán công nghiệp hoà vốn hoặc thua lỗ, 60% nuôi quảng canh trong tình trạng tương tự. Vấn đề là nghịch cảnh này không phải của riêng Bạc Liêu mà xảy ra ở “toàn vùng” với diện tích lên đến 200.000ha.

Nuôi cá, tôm cũng phải chuyên nghiệp

Wal – Mart Stores (Mỹ) là một trong những nhà phân phối hàng đầu trên thế giới với hàng ngàn cửa hàng bán lẻ, đón bình quân 176 triệu lượt khách /tuần. Tập đoàn này rất quan tâm đến hàng thuỷ sản Việt Nam và đã đồng ý tiêu thụ sản phẩm cá da trơn nếu có được chứng nhận sạch từ các tổ chức quốc tế. Nhưng số cơ sở được cấp giấy chứng nhận ở Việt Nam vẫn đếm trên đầu ngón tay.

An Giang là địa phương đầu tiên triển khai nuôi theo quy trình SQF 1000 nhưng hiện chỉ có 19 hộ nuôi cá ở thành phố Long Xuyên được cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn, tỉnh cũng đã đăng ký chứng nhận thêm cho 50 cán bộ chuyên ngành nhằm mở rộng mạng lưới tư vấn, nâng dần số hộ nuôi đạt các chuẩn chuyên nghiệp. Dự kiến đến năm 2010, khoảng 60.000 ngư dân là lao động nghề cá trong tỉnh sẽ được huấn luyện kỹ năng nuôi thuỷ sản an toàn. Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Thạnh, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp &PTNT An Giang cho rằng, cần tránh sự giả hiệu của các hình thức chứng nhận cho các mô hình nuôi theo tiêu chuẩn quốc tế vì dễ rơi vào tình trạng chạy theo hình thức mà không có số lượng. “Đơn giản là phải làm sao để người nuôi thuỷ sản hiểu rằng những giấy chứng nhận như vậy không chỉ là thủ tục hành chính cần hoàn thiện mà đó là điều cần phải có. Tuỳ theo yêu cầu của thị trường, người nuôi có thể áp dụng theo tiêu chuẩn SQF 1000 hay GAP (an toàn cho môi trường, an toàn cho người sản xuất và an toàn cho người tiêu dùng) nhưng chung quy, dù theo tiêu chuẩn nào cũng phải tuân thủ các nguyên tắc kỹ thuật để sản phẩm không có dư lượng hoá chất độc hại cho cơ thể và quá trình nuôi không gây tác động đến môi trường” - ông Thạnh nói.

Giải quyết bài toán an toàn, chất lượng cho ngành thuỷ sản, nhiều chuyên gia cho rằng, các tỉnh ĐBSCL cần liên kết lại, hướng đến mô hình nuôi tôm – cá sinh thái. ởỷ đó, người nuôi, doanh nghiệp và cơ quan quản lý thống nhất quan điểm từ diện tích đến sản lượng, thời điểm thu hoạch. ông Ngô Phước Hậu, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu thuỷ sản An Giang (Agifish) bức xúc: Lâu nay, người ta cứ nghĩ chất lượng là do chế biến, điều này chưa đúng. Cần thấy rằng, để có sản phẩm thuỷ sản chất lượng, phải làm đồng bộ từ con giống, quy trình nuôi, thu hoạch, chế biến; trong đó môi trường là yếu tố không thể xem nhẹ”. Tuy nhiên, cái khó của việc nhân rộng cấp chứng nhận các tiêu chuẩn quốc tế cho người nuôi thuỷ sản là vai trò của tổ chức hoặc chính quyền đứng ra liên kết, thống nhất các hộ nuôi còn yếu. Một hộ nuôi đơn lẻ khó lòng thực hiện tốt các điều kiện khắt khe khi bị chi phối, ảnh hưởng từ các hộ nuôi kế cận.

Chống thuỷ sản “bẩn”

Trở lại với sự việc 3 doanh nghiệp của Việt Nam bị các đối tác từ chối nhận hàng do phát hiện nhiễm dư lượng kháng sinh, ngay sau đó Bộ Thuỷ sản đã tổ chức cuộc họp khẩn cấp với các cơ quan hữu quan và 40 doanh nghiệp xuất khẩu hải sản vào Nhật Bản. Bộ đã có công văn yêu cầu các sở Thủy sản, sở Nông nghiệp và PTNT có quản lý thủy sản tổ chức đợt kiểm tra tăng cường điều kiện đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, đặc biệt là việc sử dụng hoá chất, kháng sinh cấm sử dụng trong bảo quản, sơ chế nguyên liệu hải sản, nhất là đối với các tỉnh trọng điểm. Và tổ chức các đội đặc nhiệm do các chi cục quản lý chất lượng, an toàn vệ sinh, bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản chủ trì, trong đó tập trung kiểm tra các đối tượng là tàu cá, nậu vựa, cơ sở thu mua, bảo quản, sơ chế. Để chống “thủy sản bẩn”, Bộ Thuỷ sản sẽ ban hành quyết định quy định tất cả các đại lý, cơ sở thu mua, cơ sở sơ chế nguyên liệu phải đáp ứng quy chuẩn về điều kiện an toàn vệ sinh; rà soát lại để ban hành chế tài xử phạt vi phạm không đáp ứng các điều kiện đảm bảo an toàn vệ sinh; ban hành quy định trách nhiệm về kiểm soát đưa tạp chất vào nguyên liệu thủy sản; tiến tới thực hiện yêu cầu các doanh nghiệp chế biến chỉ thu mua các lô nguyên liệu có giấy chứng nhận chất lượng. Từ ngày 1/1/2007, những vùng nuôi tôm mới xây dựng phải được áp dụng tiêu chuẩn GAP. Dự kiến đến 1/7/2008 sẽ áp dụng cho tất cả các hình thức nuôi tôm.

Đã đến lúc, người nuôi, các doanh nghiệp và cả các nhà quản lý trong ngành thuỷ sản hãy quan tâm một cách đầy đủ và nghiêm túc đến thị trường, chỉ đưa ra thị trường những gì thị trường yêu cầu!

Ông Nguyễn Tử Cương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng an toàn và thú y thuỷ sản (Bộ Thuỷ sản): Liên kết để hình thành những vùng nuôi sinh thái Sự phát triển ồ ạt nuôi trồng thuỷ sản không theo quy hoạch trong thời gian qua đã gây ra ba thách thức chính là môi trường suy thoái, dịch bệnh phát triển và mất an toàn thực phẩm. Trước thực trạng này, Bộ Thuỷ sản đã ban hành Quy chế vùng nuôi an toàn, có nghĩa là phải chủ động kiểm soát dịch bệnh và suy thoái về môi trường; đảm bảo sản phẩm không có hại cho sức khoẻ của người tiêu dùng. Hiện đã triển khai tại 6 tỉnh (Bến Tre, Thanh Hoá, Khánh Hoà, Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng). Trong những vùng thuộc dự án, kết quả rất khả quan, lợi nhuận người dân thu được tăng khoảng 30% so với cách nuôi truyền thống. Tuy nhiên, để đảm bảo tiêu chí “sạch từ ao nuôi đến bàn ăn”, người nuôi, doanh nghiệp và nhà quản lý phải liên kết hình thành những vùng nuôi tuân thủ nghiêm ngặt các quy định chung. Bến Tre đã làm rất tốt mối liên kết này, Sở Thuỷ sản chịu trách nhiệm hướng dẫn kỹ thuật. Tại từng địa bàn đều có ban quản lý vùng nuôi để phòng chống và xử lý khi xảy ra dịch bệnh. Mọi việc từ chuẩn bị ao nuôi đến thả giống, chăm sóc, thu hoạch, chế biến đều thực hiện theo quy trình GAP. Cách làm này đã giảm được việc sử dụng thuốc, hoá chất và hạn chế tối đa dịch bệnh.

Anh Thơ