Chim yến làm tổ trên trần nhà ông Quân ở thị xã Gò Công.

Khoảng trời chim yến

Xưa nay ai cũng nghĩ chim yến chỉ sinh sống và làm tổ ngoài đảo, nhưng gần đây, nhiều gia đình nuôi yến ngay tại nhà. Ông Phan Trung Nghĩa, Trưởng ban Tuyên giáo thị xã Gò Công (Tiền Giang) cho biết: “Nghề nuôi yến đang mở ra hướng đi đầy tiềm năng. Chỉ riêng tại thị xã đã có 5 cơ sở nuôi yến”.

Vùng biển Gò Công là nơi thoáng đãng, khí hậu trong lành, nhiều phù du và côn trùng. Có lẽ đó là những yếu tố giúp chim yến tìm đến quần cư. Chúng thường sống có đôi, mỗi năm đẻ 3 lần, mỗi lần 2 trứng. Loài chim này không thể đậu trên cành, khi đáp xuống chúng treo mình trên vách đá hoặc tường nhà bằng đôi chân ngắn, bé bỏng.

Ông Mười Thiết (Trần Văn Thiết) ở ấp Khương Ninh (xã Long Bình) là một trong những người đầu tiên nuôi chim yến ở Gò Công. Cách đây hơn 20 năm, có một đàn yến bay về đáp vào các tầng lầu nhà ông làm tổ, đẻ trứng. Lúc đó ông không để ý. Đến khi biết được giá trị của yến sào, ông bắt đầu tu bổ, thiết kế lại nhà cửa theo đúng quy cách và phù hợp với tập tính sinh hoạt của yến. Đến nay, đàn yến đã phát triển nhiều vô kể.

Nuôi yến - nghề hấp dẫn

Hiện nay, tại Gò Công có 2 cách nuôi chim yến, hoặc là nuôi tự nhiên như đàn yến của ông Mười Thiết, nhưng mô hình này rất hiếm. Hoặc là dùng phương pháp dẫn dụ. Muốn dẫn dụ, trước hết phải thiết kế ngôi nhà đúng quy cách, rồi dùng máy phát ra âm thanh gọi yến về.

Anh Thanh ở thị xã Gò Công, người chuyên sang đĩa dẫn dụ yến cho biết: “Khi những con yến trưởng thành nhận được tín hiệu phát ra từ đĩa, chúng sẽ tự động tách bầy. Lúc đầu, chúng chỉ thám thính, sau đó mới quay lại tìm chỗ cư trú và sống với nhau thành đàn”. Bằng kinh nghiệm riêng, sau một thời gian chăm sóc yến, có người đã biết gọi yến vào nhà. “Ngay cả tiếng kêu sáng hoặc chiều của yến, họ cũng đoán được chúng đang cần gì”, ông Mười Thiết giải thích.

Tôi may mắn được chứng kiến đàn chim yến làm tổ trên trần nhà của anh Nguyễn Văn Quân, người trực tiếp thiết kế nhà nuôi yến cho nhiều gia đình ở Gò Công. Trong căn phòng tối om, anh Quân vừa rọi đèn pin vào những tổ yến vừa phấn khởi khoe, mỗi năm anh thu được trên 3kg yến sào (giá 1kg yến sào dao động ở mức 45-60 triệu đồng). Anh nói: “Bí quyết để thành công trước hết là kỹ thuật dẫn dụ yến vào nhà, kế đến là môi trường phải thoáng mát, sạch, yên tĩnh, ít người lui tới, trừ lúc làm vệ sinh hoặc chăm sóc các tổ chim non. Khung cây, ván dành cho chim làm tổ phải mềm, không có mùi vị khác thường”. Yến làm tổ bằng chính nước bọt của chúng tiết ra rồi tự kéo thành sợi nhỏ, cuộn lại giống hình vỏ sò, gọi là yến sào (tổ yến). Sau khi chế biến, nó trở thành loại thực phẩm quý hiếm, có giá trị dinh dưỡng cao. Nghề lấy tổ yến ngoài biển đảo rất vất vả vì phải leo lên giàn giáo nguy hiểm, ngược lại, tổ yến trong nhà dễ khai thác, chỉ cần bóc tách sao cho tổ còn nguyên vẹn là được.

Ông Mười Thiết cho biết, các công ty khai thác, kinh doanh yến sào ở Khánh Hòa đánh giá cao chất lượng yến sào ở Gò Công, chính vì vậy nghề nuôi yến mang lại lợi nhuận rất cao.

Ông giải thích: “Yến ngoài thiên nhiên phải đi kiếm ăn xa, tiêu hao nhiều năng lượng nên mỗi năm chỉ đẻ 1 - 2 mùa, tổ lại mỏng vì ít nước dãi. Còn yến nuôi trong nhà đi kiếm ăn gần, cho tổ dày, mỗi năm có thể làm tổ 3-4 đợt. Theo các chuyên gia nuôi yến, một ngàn con yến có thể làm 400 tổ /mùa, mỗi tổ thu được 10g yến sào”.

Nghề khai thác yến sào ở Gò Công đang mở ra nhiều tiềm năng và triển vọng. Điều quan trọng nhất là người nuôi phải được tư vấn về khu vực làm tổ và có đầy đủ trang thiết bị hiện đại, đặc biệt là biết chọn vùng có chim yến quần tụ hoặc làm tổ. Để nghề phát triển bền vững, các hộ nuôi cần sự hỗ trợ của các ngành chức năng nhằm tạo ra sản phẩm yến sào thơm ngon nhất.

Thành Điệp