DN khai thác tài nguyên thiên nhiên: Phải bồi hoàn đa dạng sinh học

    05/05/2010 - 03:25:00

    KTNT - Theo các chuyên gia môi trường, nhiều dự án khai thác, xây dựng đang làm tổn hại tới sự phát triển của cảnh quan tự nhiên, làm suy kiệt tài nguyên thiên nhiên. Do đó, thời gian tới, các doanh nghiệp khi tham gia lĩnh vực có nhiều ảnh hưởng tới thiên nhiên sẽ phải đóng một khoản phí nhất định, nhằm bồi hoàn những giá trị sinh học đã mất.

    Đa dạng sinh học bị ảnh hưởng

    TS. Hà Công Tuấn, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Lâm nghiệp (Bộ Nông nghiệp và PTNT) cho biết, Việt Nam được quốc tế đánh giá là 1 trong 11 nước có đa dạng sinh học (ĐDSH) cao nhất thế giới. Nước ta cũng có hơn 800 công trình dự án thủy điện, 5.000 điểm mỏ khai thác hơn 60 loại khoáng sản khác nhau. Hầu hết các dự án khai thác khoáng sản, công trình thủy điện đều phân bố ở những nơi có tài nguyên sinh học rất cao, làm giảm giá trị ĐDSH, nên vấn đề bồi hoàn tài nguyên là vô cùng quan trọng.

    Bà Kerry Ten Kate, Giám đốc Chương trình kinh doanh và bồi hoàn đa dạng sinh học quốc tế (BBOP) cho rằng, nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh gây tác động đến ĐDSH và làm mất sinh cảnh như xây dựng đường sá, đập, mỏ than, mỏ dầu, khí gas, khu chung cư, thương mại và hệ thống hạ tầng khác. Thậm chí cả việc canh tác các loại cây trồng như cọ dầu, đậu nành cũng tác động xấu tới ĐDSH.

    Do đó, các doanh nghiệp khi tiến hành các hoạt động này phải có trách nhiệm thực hiện một số biện pháp bồi hoàn các giá trị này. Bồi hoàn sinh học được hiểu là nhằm mục đích không gây tổn thất hoặc có lợi cho giá trị ĐDSH về phần loài, cấu trúc sinh cảnh, chức năng hệ sinh thái, quyền của người dân và các giá trị văn hóa đi kèm.

    Ở nước ta, Luật ĐDSH đã được Nhà nước thông qua từ năm 2008, tạo tiền đề cho sự hình thành hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ, liên quan đến tài nguyên, môi trường. Tuy nhiên, theo TS. Phạm Anh Cường, Phó cục trưởng Cục Thẩm định và Đánh giá tác động môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường), vấn đề này ở nước ta còn bộc lộ nhiều yếu kém. Hầu hết các quy hoạch, kế hoạch (là các dự án đầu tư cụ thể) chỉ quan tâm đến các mục tiêu kinh tế - xã hội mà chưa dành quan tâm thỏa đáng đến bảo tồn thiên nhiên, ĐDSH. Các quy định về phục hồi môi trường, bồi hoàn ĐDSH chưa đầy đủ và thiếu chế tài đủ mạnh, chưa kinh tế hóa được các hoạt động bảo tồn thiên nhiên.

    Từ trước tới nay, khi lập dự án xây dựng một nhà máy, công trình hay khai thác khoáng sản đều được yêu cầu phải có phần đánh giá tác động đến môi trường. Mặc dù vậy, chưa có cơ chế nào đòi hỏi các dự án đó phải bồi hoàn giá trị ĐDSH. Chẳng hạn, nếu xây dựng một nhà máy thủy điện sẽ làm mất đi 100ha rừng, thì bồi hoàn ĐDSH có nghĩa là trong dự án phải có phần tái tạo lại 100ha rừng đó với hệ sinh thái đầy đủ các loài động, thực vật, vi sinh vật tương tự như số rừng đã mất đi. Lập dự án tiền khả thi phải có phần nghiên cứu xem những giá trị sinh học nào hiện có ở nơi mặt bằng sẽ tiến hành triển khai dự án: đếm số loài cây, số con vật. Khi triển khai dự án, có thể tìm kiếm một diện tích đất rộng tương đương để trồng tất cả những loại cây rừng đã từng có ở khu rừng sắp mất đi, di chuyển tất cả các loài động vật trong rừng cũ về đó. Hoặc đối với các dự án khai thác khoáng sản, sau khi khai thác xong chỗ nào, phải trồng rừng, gây nuôi thả lại rừng tất cả những loài sinh vật để trả lại nguyên trạng môi trường như khi chưa khai khoáng.

    Khi tham gia vào khai thác tài nguyên thiên nhiên,
    DN sẽ phải bồi hoàn các giá trị sinh học.


    Các doanh nghiệp, cơ quan chủ dự án có thể tự tiến hành làm bồi hoàn ĐDSH, hoặc có thể bỏ tiền ra thuê các tổ chức dịch vụ có kỹ thuật chuyên môn, chính quyền địa phương và người dân để tiến hành công việc bồi hoàn.

    Thực hiện thế nào?

    Theo TS. Douglas Graham, đại diện Ngân hàng Thế giới (WB), các tác động đến giá trị ĐDSH của mỗi doanh nghiệp có thể dẫn đến các rủi ro lớn về mặt chính sách, tài chính và uy tín. Các chính phủ, thể chế tài chính và xã hội dân sự ngày càng mong đợi các chủ dự án sẽ chịu trách nhiệm hoàn toàn đối với những tác động này. Trong nhiều trường hợp, bồi hoàn ĐDSH cho phép các doanh nghiệp chứng tỏ rằng các hoạt động của họ tăng cường kết quả thực hiện cho cộng đồng địa phương và giảm thiểu các nguy cơ trong quá trình thực hiện các dự án. Tuy nhiên, rất khó để các doanh nghiệp tự nguyện làm điều này. Vì thế, trên thế giới hiện có 2 phương thức tác động đến các doanh nghiệp. Một là, chính sách của Chính phủ.Hai là sự can thiệp từ các tổ chức, đạo luật quốc tế. Nhiều mặt hàng khi xuất khẩu sang châu âu và Hoa Kỳ đều phải đáp ứng những đạo luật thì mới được phép tiêu thụ, như gỗ phải có chứng chỉ rừng, thủy sản phải được truy xuất nguồn gốc hoặc chứng chỉ đánh bắt bền vững. EU cũng có 3 đạo luật liên quan đến bồi hoàn ĐDSH với cách thức can thiệp vào xuất khẩu từ các nước tương tự như vậy. Theo đó, những công ty, doanh nghiệp nào muốn được vay vốn từ các ngân hàng lớn trên thế giới để triển khai dự án đầu tư trên đất rừng thì một trong những vấn đề cần phải tuân thủ là dự án phải có phần bồi hoàn ĐDSH.

    Ông Cường đề xuất, để đưa vấn đề bồi hoàn ĐDSH vào thực tiễn của Việt Nam, cần tiến hành nhiều bước như tuyên truyền phổ biến tới doanh nghiệp; từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên gia; triển khai các dự án thí điểm; luật hóa trong các văn bản Nhà nước.

    Trong khi đó, ông Nguyễn Tuấn Phú, Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành (Văn phòng Chính phủ) cho rằng, trong nền kinh tế hàng hóa, mọi hoạt động kinh tế đều phải được xác định theo phương thức mua-bán, và đặt mục tiêu hiệu quả kinh tế làm trọng tâm. Tuy nhiên, cần làm rõ vai trò của Nhà nước trong vấn đề bồi hoàn này như thế nào. Vì vậy, chủ trương của Chính phủ là người được hưởng lợi từ việc khai thác, sử dụng tài nguyên và người gây tác hại đối với môi trường sinh thái phải có trách nhiệm đền bù bằng tiền. Số tiền đó sẽ được chi trả cho những người bảo vệ, gìn giữ tài nguyên thiên nhiên, làm trong sạch môi trường và bảo tồn ĐDSH.

    Chương Phượng

Ý kiến bạn đọc

Phóng sự - Ký sự

Lạng Sơn: Dưa hấu lại mắc kẹt tại Tân Thanh

Lạng Sơn: Dưa hấu lại mắc kẹt tại Tân Thanh

KTNT- Gần nửa tháng nay, hàng nghìn xe chở nông sản mà phần lớn là dưa hấu đang bị mắc kệt kéo dài hơn 40km từ TP. Lạng Sơn đến cửa khẩu Tân Thanh....

Vì chất lượng cuộc sống

Hơn 7.000 ca bệnh sởi, 111 ca tử vong

Hơn 7.000 ca bệnh sởi, 111 ca tử vong

Ngày 16-4, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến đã có một ngày tận mắt chứng kiến các phòng bệnh đông nghẹt bệnh nhi mắc sởi tại Bệnh viện Nhi trung...

Xã hội từ thiện

Những bữa cơm ấm lòng học trò nghèo

Những bữa cơm ấm lòng học trò nghèo

KTNT - Thời gian qua, ở nhiều trường học của tỉnh Sóc Trăng, phong trào lo bữa cơm cho học sinh nghèo đã được xây dựng, duy trì và phát triển, giúp...