Điểm sạt lở tại xã Yên Thái.

Phập phồng nỗi lo

Mỗi mùa mưa lũ về, người dân xã Yên Thái (Yên Định) không khỏi kinh hoàng trước sức tàn phá ghê gớm của sông Mã. Mặc dù chính quyền xã đã vận động nhân dân đóng góp tiền và ngày công xây dựng 3 kênh kè đá nhằm bảo vệ đất bãi, hạn chế sự xâm lấn của dòng sông, nhưng trên thực tế, với chiều dài trên 1.500m, 3 kênh kè này chỉ như “muối bỏ biển”, hàng ngày đất vẫn “nhảy dù” xuống sông.

Theo ước tính của UBND xã Yên Thái, bãi bồi ven sông Mã của xã trước đây có diện tích 153ha, hiện chỉ còn 82ha. Hàng năm sông Mã đã “ăn” khoảng 600 - 700m3 đất. Hiện, bãi đất lở chỉ cách nhà dân 10 - 20m. Nhiều năm nay, 248 hộ dân khu vực này phải sống chung với lũ, đã quen với tiếng sạt lở ầm ầm.

Bà Trương Thị HoàB, 65 tuổi ở thôn Phùng Hưng 2, xã Yên Thái cho biết, trận lũ hồi tháng 8/2007 nhà của bà đã ngập gần hết. Sau mỗi đợt mưa lớn, nó lại thêm chông chênh, xiêu vẹo. Những đường nứt xuất hiện trên vách ngày càng lộ rõ. “Tôi ở có một mình nên lúc nào cũng nơm nớp lo sợ sáng mai mình ở dưới dòng sông”, bà lo lắng nói.

Từ Yên Thái ngược lên xã Yên Phong, nơi đây đất cũng lở vào tận vách của gần chục hộ dân thôn Nam Phát. Theo lời chị Hòa, người dân trong thôn, đã hơn 10 năm nay, bà con luôn thấp thỏm lo âu khi nước sông Mã dâng cao. Một số hộ đã bỏ làng đi nơi khác lập nghiệp. Nhiều người không dám thầu đất bãi lâu dài mà chỉ khoán theo năm. Anh Hùng, người dân trong xã cho hay: “Tôi không dám trồng cây lâu năm mà chỉ canh tác những cây “ăn xổi” như: ngô, cà, đậu tương, lạc... để thu hoạch trước mùa mưa”.

Tại Công ty cổ phần Vĩnh Hòa (huyện Vĩnh Lộc), chúng tôi thấy xuất hiện nhiều cung trượt lớn, sâu 6 - 7m, rộng 20 - 30m. Mới đây, mép cung sạt lở đã ăn sát chân móng Công ty, phá đổ 500m tường rào và đe dọa dây chuyền lò nung. Tình hình sạt lở đang diễn ra với tốc độ nhanh, nhất là khi gặp các trận mưa lớn. Theo lãnh đạo công ty, nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài thì máy móc khó có thể hoạt động được và sự an toàn của người lao động cũng bị đe doạ.

Ông Bùi Thế Lý, Chủ tịch UBND xã Yên Thái cho biết: “Trận mưa vừa qua làm lở hàng trăm mét khối đất. Xã đã báo cáo lên huyện và đề nghị di dời 30 hộ dân ở trong vùng có nguy cơ sạt lở cao nhất tới nơi định cư mới, nhưng tới nay vẫn chưa có hồi đáp”. ông Lê Minh Hoàng, Chủ tịch UBND xã Quý Lộc (Yên Định) thì cho rằng, do dòng chảy thay đổi nên hơn 500m đê sông Mã bên bờ hữu đã bị sạt lở nghiêm trọng. Điểm sạt lở cao nhất là 12m, thấp nhất 5m. Đặc biệt, do ảnh hưởng của trận mưa lũ đầu tháng 10/2007, các điểm sạt lở trên tuyến đê này đã “ăn” mất một phần tuyến đường đi từ các thôn lên trung tâm xã.

“Cát tặc” hoành hành“

Mặc dù hàng trăm hộ dân đang kêu cứu vì lo sợ mất đất, mất nhà, nhưng hàng ngày vẫn có hàng chục thuyền hút cát trái phép hoành hành dọc dòng sông, tập trung chủ yếu tại địa phận các huyện Yên Định, Vĩnh Lộc... Theo thống kê của ông Lý, hàng ngày có trên 60 thuyền hút cát từ Thiệu Hóa, Hoằng Hóa, Cẩm Thủy, Vĩnh Lộc... đua nhau nạo vét cát ở dòng sông. Tình trạng này kéo dài làm tăng nguy cơ sạt lở bờ sông, gây nguy hiểm và thiệt hại về hoa màu, nông dân mất đất canh tác, mất nhà và lũ lụt sẽ hoành hành dữ dội hơn.

Điều đáng nói là chính quyền địa phương đã có biện pháp ngăn chặn tình trạng khai thác cát trái phép, nhưng bọn “cát tặc” vẫn ngang nhiên hoạt động, thậm chí còn lộng hành hơn.

Mùa mưa lũ đã về, việc cấp thiết nhất mà các cơ quan chức năng cần làm là di dời các hộ dân ở trong vùng có nguy cơ bị sạt lở cao, quyết liệt ngăn chặn tình trạng khai thác cát trái phép trên các dòng sông.

Duy Phong