Sạt lở làm mất đất, mất nhà. Không còn chỗ di dời, nhiều hộ dân ở xã Long Thuận, Hồng Ngự (Đồng Tháp) dựng lều nép sát tuyến đường liên xã để tá túc c

Tại Hồng Ngự (Đồng Tháp), người dân ấp Long Thạnh (xã Long Thuận) nói: "Đất lở tới đâu bà con dời nhà tới đó. Nay không còn chỗ di dời nữa rồi". Nhiều người ở ấp này kể trước kia nhà họ cách xa sông Tiền đến cả trăm thước nhưng từ năm 2000 bờ sông cứ lở dần, đến nay hàng trăm nhà dân đang có nguy cơ đổ ụp xuống sông Tiền.

Cũng tại Hồng Ngự, bên xã Long Khánh A "bà thủy" tiếp tục "gặm" sát vào khu dân cư, vào tận đình làng. Người dân đã năm lần bảy lượt dời nhà. Đất bị thu hẹp, xóm làng mất dần, có ấp đang đứng trước nguy cơ bị xóa sổ.

Mất dần đất đai, nhà cửa…

Ông Đặng Văn Ne - phó Ban chỉ huy phòng chống lụt bão & giảm nhẹ thiên tai huyện Hồng Ngự - cho biết tình hình sạt lở đất ở huyện đầu nguồn này đang gia tăng đáng báo động. Chỉ riêng ba xã Long Thuận, Phú Thuận B, Long Khánh A có 7km bờ sông đang bị sạt lở nặng, nhiều đoạn lở sâu vào đất liền 20-35m, mất trên 50.000m2 đất (chủ yếu đất thổ cư).

Theo khảo sát của Sở Tài nguyên - môi trường Đồng Tháp, toàn tỉnh hiện có 53 điểm với 104 đoạn bờ sông (tổng chiều dài hơn 70km) bị sạt lở, ảnh hưởng đến 6.000 hộ dân. Mấy năm qua từng xảy ra nhiều vụ sạt lở đất nghiêm trọng, không chỉ làm mất đất, thiệt hại tài sản mà còn gây chết người. Đầu mùa lũ năm nay tình trạng sạt lở lại diễn ra ở nhiều nơi.

Tỉnh An Giang cũng có tới 42 điểm sạt lở. Khảo sát mới đây cho thấy nhiều khu dân cư dọc bờ sông Tiền đang bị "bà thủy" nuốt dần. Mấy năm qua, ở huyện Tân Châu, bờ sông từ biên giới qua các xã Vĩnh Xương, Vĩnh Hòa về tới thị trấn Tân Châu thường xuyên sạt lở, trong đó ấp Vĩnh An (xã Vĩnh Hòa) rộng 400ha bị xóa sổ hoàn toàn. Tại huyện Chợ Mới, ở khu vực Thuận Giang (xã Kiến An) "bà thủy" đang "nuốt" dần 1.300m bờ sông, năm 2006 hàng chục căn nhà bất ngờ "ùm" xuống sông, làm hai người chết, gần trăm hộ dân phải di dời khẩn cấp…

Không có đất di dời dân

Ở tỉnh Đồng Tháp, nhiều địa phương bị sạt lở đất nghiêm trọng nhưng không có chỗ bố trí nơi ở cho dân. Tỉnh này có 4.000 - 6.000 hộ dân sống trong vành đai sạt lở, từ đầu năm tới nay mới bố trí nơi ở cho 240 hộ dân. Tại huyện Hồng Ngự, xã Long Thuận có 779 hộ dân sống trong vành đai sạt lở, 104 hộ cần di dời khẩn cấp nhưng xã chỉ có cách vận động hộ nào còn đất trống cách xa bờ sông cho bà con mượn ở tạm. Chuyện mượn đất ở tạm cũng không dễ dàng gì, dù xã đứng ra cam kết sẽ trả lại nhưng do tâm lý lo ngại nên nhiều người dân không đồng ý. Không có chỗ di dời, không ít hộ dân đành lây lất bên bờ sông đang lở dần… 

Cũng huyện Hồng Ngự, xã Phú Thuận B có 270 hộ sống trong khu vực nguy hiểm, đa số đều nghèo và bị lở đất riết nên càng nghèo khó hơn. Không có chỗ di dời nên sông lấn vào tới đâu thì dân dỡ nhà… co lại tới đó. "Cứ nơm nớp lo sợ. Đêm không dám ngủ, hễ nghe tiếng động lạ là ào ra đường" - bà con kể. Ông Đặng Văn Ne nói những xã ven sông ở huyện Hồng Ngự có 1.721 hộ có nhà cửa nằm trong vành đai sạt lở với 1.256 hộ cần di dời gấp. Thế nhưng từ đầu năm tới nay mới có 100 hộ được di dời tạm hoặc bố trí nơi ở mới. "Huyện không có quỹ đất" - ông Ne nói. 

An Giang là tỉnh đầu nguồn sông Tiền và sông Hậu, gần đây hiện tượng sạt lở bờ sông diễn biến ngày càng phức tạp, gây tổn thất tài sản, thậm chí tính mạng người dân. Chương trình xây dựng cụm tuyến dân cư đã tổ chức di dời được hơn 2.300 hộ dân nhưng hiện còn hơn 500 nhà dân trong vùng nguy hiểm, còn trong vành đai sạt lở vẫn có hàng ngàn hộ dân sinh sống. Mới đây tỉnh tiến hành xây dựng thêm ba cụm tuyến dân cư mới có quy mô bố trí 1.566 hộ, tổng kinh phí 115 tỉ đồng. Hiện ba nơi này chưa hoàn thành và cũng không thấm tháp vào đâu so với nhu cầu nơi ở cần bố trí cho dân.

Vì sao sạt lở ngày càng nghiêm trọng? Lý giải về nguyên nhân sạt lở khốc liệt tại sông Tiền và sông Hậu, PGS.TS Nguyễn Hữu Chiếm - phó trưởng khoa môi trường và tài nguyên thiên nhiên thuộc Trường ĐH Cần Thơ - nói: - Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sạt lở. Từ xưa tới giờ vẫn xảy ra sạt lở chứ không phải chỉ diễn ra thời gian gần đây. Người ta thường nói dòng sông bên lở bên bồi là thế. Còn vì sao gần đây tình trạng sạt lở diễn ra liên tục? Đó là do yếu tố thay đổi dòng chảy. Tức là lưu lượng nước nhiều, tăng lên đột ngột, dòng chảy mạnh và nhanh… và đó là những điều bất bình thường. Có thể do vấn đề thay đổi khí hậu toàn cầu ảnh hưởng đến điều kiện tự nhiên của khu vực ĐBSCL. * Thưa ông, vì sao sạt lở thường "tìm" đến những khu vực đông dân cư và những công trình dân dụng, công nghiệp? - Đó cũng do tập quán sinh sống của người dân. Ở những khúc sông có vịnh thì lòng sông sâu hơn, dễ neo đậu thuyền, lập chợ và sinh hoạt theo kiểu trên bến dưới thuyền. Nhiều chợ, khu dân cư, bến bãi được xây dựng nơi những khúc cua dễ neo đậu tàu bè. Chính những khu vực này lại có dòng chảy lớn, đất bị bào mòn nhanh, cộng với tác động của thuyền bè và công trình bên trên khiến các khu vực này càng dễ dàng bị sạt lở. * Vấn đề đê bao ngăn lũ cũng là một nguyên nhân được cho là góp phần gây nên sạt lở. Theo ông, ý kiến này thế nào? - Chúng tôi chưa có nghiên cứu, nhưng chắc chắn là nó sẽ có ảnh hưởng đến dòng chảy tự nhiên. Không cho nước vào nội đồng thì khối lượng nước tập trung vào dòng chảy  nhiều, tăng lên đột ngột và bất thường, chính vì thế dòng chảy sẽ mạnh lên và dẫn đến việc bào mòn hai bên bờ sông nhiều hơn và nhanh hơn. * Phải làm gì để có thể hạn chế thiệt hại do sạt lở gây ra? - Phải đo lại dòng chảy, so sánh với những số liệu trước đây để từ đó có những cái nhìn cụ thể hơn về tình hình sạt lở hiện tại và dự báo trong tương lai. Phải có liên kết vùng trong việc khảo sát dòng sông, làm đề án chung của khu vực ĐBSCL, có khảo sát mới dự báo được vùng nào sạt lở và nguy cơ sắp sạt lở. Bộ, ngành liên quan cần có những khoản kinh phí, chuyên gia hỗ trợ thực hiện những dự án khảo sát này.

Theo TTO