Lòng sông Cầu đang bị biến đổi nghiêm trọng vì nạn khai thác cát trái phép.

“Khoét ruột” lòng sông

Nạn hút cát trên sông Cầu đã đến mức báo động. Trên các đoạn sông chảy qua địa phận Bắc Ninh, Bắc Giang, nơi nào cũng xảy ra tình trạng này. Tại Bắc Ninh, đoạn chảy qua địa phận các xã Yên Trung, Dũng Liệt, Tam Đa (huyện Yên Phong); Việt Thống, Nhân Hòa (huyện Quế Võ); Kim Chân, Hòa Long (TP. Bắc Ninh) đã bị các tàu hút cát trái phép “băm nát”.

Nạn hút trộm cát khiến cư dân sống hai bên bờ sông rất bất bình. Anh Hà Văn Đại ở xã Nhân Hòa (huyện Quế Võ) cho biết, cách đây 2 năm, hàng chục tàu thuyền không biết từ đâu kéo đến sục cát suốt ngày đêm. Ban đầu, mọi người tưởng họ được Nhà nước cấp phép, nhưng sau mới biết đó chỉ là những chủ tàu tự sắm máy móc khai thác cát trái phép. Người dân nhiều lần đề nghị chủ tàu dừng việc hút cát nhưng họ đều bỏ ngoài tai. Mỗi ngày, lòng sông bị “rút ruột” hàng tấn cát, chỉ sau 3 tháng, lòng sông Cầu đã sâu hoắm. Mùa lũ năm 2007, lần đầu tiên, anh Đại thấy dòng nước xoáy sâu vào thửa ruộng ven sông của mình. Mỗi ngày, từng tảng đất canh tác màu mỡ đổ sập xuống dòng nước. Không riêng gì ruộng nhà anh Đại, những thửa ruộng gần đó cũng chịu chung số phận. “Ngày trước, chưa khi nào có tình trạng này xảy ra vì bờ bên này được bồi đắp phù sa thường xuyên. Từ ngày đội quân khai thác cát về đây, dòng chảy đã bị biến đổi, xoáy sâu vào bờ”, anh Đại khẳng định.

Mặc dù các ngành chức năng của huyện Quế Võ đã tổ chức nhiều đợt truy bắt chủ tàu, thuyền hút cát trái phép nhưng tình trạng trên vẫn chưa hề thuyên giảm. Dọc bờ sông, cảnh “cát tặc” ngang nhiên dùng vòi rồng hút cát giữa ban ngày không phải là hiếm. Chị Nguyễn Thị Khiêm ở xã Dũng Liệt (huyện Yên Phong) bức xúc: “Đê sông Cầu đang bị “gặm nhấm” từng ngày. Mùa mưa bão đã tới, nước dâng cao, ai cũng sợ đê vỡ”.

Bên kia bờ sông, các huyện Hiệp Hòa, Việt Yên, Yên Dũng (Bắc Giang) cũng đang đau đầu với nạn trộm cát. Ông Nguyễn Đình Tạ, Chủ tịch UBND xã Vân Hà (huyện Việt Yên) cho biết, tại xã có 30 thuyền hút cát hoạt động, trong đó, 10 thuyền khai thác ở điểm đầu thôn Yên Viên. Nằm sát xã Vân Hà, đội quân “cát tặc” ở xã Tiên Sơn cũng đông đảo không kém.

Vây bắt nhiều, hiệu quả ít

Tiếng ồn đinh tai nhức óc của máy hút cát, đất canh tác bị mất, bờ đê sạt lở... là nguyên nhân khiến cư dân hai bên bờ sông liên tục xô xát với những chủ tàu thuyền hút cát trái phép. Vụ việc xảy ra vào cuối năm 2007 tại xã Việt Thống (huyện Quế Võ) khiến các cơ quan chức năng lo ngại về tình hình trật tự an ninh. Một người dân xã này cho biết, tàu hút cát của đối tượng Nguyễn Văn Thế ở xã Quang Châu (Việt Yên) nhiều lần đến hút cát ở chân đê sông Cầu thuộc địa phận xã Việt Thống. Bà con đã cảnh báo nhưng tàu này vẫn cố tình vi phạm. Quá tức giận, một số người đã dùng gạch đá, búa tạ đánh đắm tàu, chủ tàu phải chạy trốn. Vụ việc chỉ được giải quyết ổn thoả sau khi các ngành chức năng huyện Quế Võ vào cuộc.

Vậy tại sao tình trạng hút trộm cát vẫn diễn biến phức tạp? Theo ông Nguyễn Trọng Hiện, Trưởng Công an xã Vân Hà, một trong những nguyên nhân của hiện tượng trên là mức phạt các tàu vi phạm quá thấp, không đủ răn đe. “Chính quyền xã chỉ được phạt dưới 500.000 đồng, mức phạt của huyện 5 - 7 triệu đồng là quá nhẹ”, ông Hiện cho biết.

Vân Hà là “điểm nóng” về nạn hút trộm cát từ nhiều năm nay. Ông Nguyễn Đình Tạ, Chủ tịch UBND xã khẳng định, tất cả các chủ tàu hút cát đều được chính quyền xã mời lên làm bản cam kết không khai thác cát trái phép. Xã cũng liên kết với các địa phương lân cận chống “cát tặc”. Năm 2007, lực lượng chức năng đã tổ chức vây bắt 15 vụ khai thác cát trái phép trên địa bàn, mỗi lần vây bắt có 40 người tham gia, thế nhưng chỉ có 3 vụ thành công. “Do sông quá rộng trong khi lượng người và phương tiện vây bắt hạn chế nên chúng dễ dàng chạy thoát”, ông Tạ biện minh. Tuy nhiên, người dân ở đây cho rằng, sở dĩ các cơ quan chức năng ra quân truy quét nhiều nhưng không hiệu quả là vì cát tặc có... “nội gián”!?

Nguyễn Trọng