“Hòn đảo ngọt” Tân Lộc

    03/02/2010 - 02:53:00

    Trong quá trình hình thành và phát triển, cù lao Tân Lộc gắn với nhiều tên gọi khác nhau như: “Cồn cát”, “Hòn đảo ngọt”, “Làng cá”... Mỗi tên gọi của cù lao phản ánh một giai đoạn phát triển và niềm khao khát đổi đời vượt khó vươn lên của người dân. Từ xưa, người ta gọi cù lao Tân Lộc là cồn cát, bởi nó hình thành do phù sa trên sông Hậu bồi lắng. Tuy nhiên, không ai xác định cù lao Tân Lộc có từ năm nào.

    Tân Lộc có tên gọi khác là “hòn đảo ngọt” khi nhạc sĩ Phạm Tuyên ngao du vùng đất này những năm sau ngày hòa bình lập lại, xúc động trước vẻ đẹp trữ tình của cánh đồng mía mênh mông và những con người lao động đã sáng tác bài hát: “Quê ta có hòn đảo ngọt”. Trong bài hát, cù lao Tân Lộc được mô tả: “Trông như chiếc thuyền giữa dòng sông. Bồng bềnh, bồng bềnh vượt sóng nước Hậu Giang. Đong đưa, đong đưa thuyền ai lướt nhẹ nhàng. Ghé tới bờ cồn thấy mía lao xao...”.

    Sở dĩ, nhạc sĩ Phạm Tuyên gọi cù lao Tân Lộc là hòn đảo ngọt vì từ những năm 1980, cù lao này đã rất giàu có với nghề trồng mía, nấu đường. Cả ngàn hécta đất bồi màu mỡ lao xao những cánh đồng mía. Thời hoàng kim, những năm 1993-1994, cù lao Tân Lộc có đến 248 cơ sở nấu đường và 150 lò nấu rượu mật. Tuy nhiên, đây cũng là thời kỳ đánh dấu chấm hết cho nghề nấu đường bằng phương pháp thủ công ở Tân Lộc, khi mà hàng loạt nhà máy chế biến đường với công nghệ hiện đại ra đời. Nhiều chủ lò đường rầm rộ chuyển hướng nuôi cá bè, cá ao. Thế là cù lao Tân Lộc có tên làng cá... Một số cư dân quay lại ruộng rẫy và trồng cây ăn trái kết hợp làm du lịch sinh thái.

    Dọc hai bên bờ, từ đầu đến cuối cù lao hiện lên một màu xanh dịu mát, màu xanh của lục bình chen lẫn những rặng bần. Thích thú nhất là chúng tôi đi trên tàu chạy len lỏi vào lòng cù lao, lướt qua các kinh rạch chằng chịt, ngắm cảnh sinh hoạt êm ả của cư dân; cập bờ tham quan các bè cá và tìm hiểu cách đánh bắt cá của người dân bằng đăng, đó, vó, dớn, lờ, lọp...

    Đi sâu vào đất cù lao trên con đường nhựa từ ấp Long Châu đến ấp Tân Mỹ là màu xanh bạt ngàn của cánh đồng đậu nành xanh mướt, của những vườn mận, xoài hòa cùng nhịp điệu của những chú cá tra quẫy lội dưới nước... Những sắc màu tươi mới, âm thanh sống động ấy đan xen, hòa quyện vào nhau, tạo thành bức tranh giản dị mà sinh động. Hàng năm, nếu có dịp đến cù lao Tân Lộc vào ngày mùng năm tháng năm âm lịch, bạn sẽ chứng kiến một không khí lễ hội rất đặc biệt. Từ sáng sớm, dọc theo con đường chính, dòng người nối đuôi nhau không ngớt đổ về các vườn cây. Ở cù lao Tân Lộc này, người ta không chỉ nhớ ngày mùng năm tháng năm là Tết Đoan Ngọ, mà đó còn là ngày hội trái cây.

    Một nét đặc biệt là cù lao Tân Lộc có rất nhiều nhà cổ, phần lớn được xây dựng vào những năm đầu thế kỷ XX. Những ngôi nhà này xưa là của các quan chức, địa chủ giàu có về cù lao mua đất cất lên như một nơi an dưỡng và nghỉ ngơi. Một số nhà cổ có người ở còn khá nguyên vẹn. Một số khác bị bỏ hoang nên đã bị hư hại, xuống cấp, chỉ có nhà của ông Trần Bá Thế là còn giữ lại được nhiều nét xưa nhất.


    Ông Thế hiện đã 87 tuổi nhưng vẫn còn rất minh mẫn. ông cho biết, ngôi nhà là do cụ thân sinh ông - hội đồng Trần Thiên Toại - xây dựng vào năm 1918. Nhà ông được cất theo lối kiến trúc phương Tây, nền bệ cao ốp đá xanh, trên các vòm cửa có phù điêu, hoa văn, họa tiết trang trí. Mái nhà lợp ngói vảy cá, nền lót gạch bông trắng, đen xen kẽ. Trước nhà, ngay cửa chính, có bao lơn án ngữ.

    Tường nhà xây bằng gạch thẻ bốn mươi, các cửa sổ hình chữ nhật cao, có chấn song sắt và cửa lá sách thẻ. Trần nhà cao, tấm plafond bằng nẹp dầu mỏng, đóng khít, được đắp vôi trộn với ô dước. Cấu trúc như vậy làm cho ngôi nhà rất mát mẻ. Đặc biệt, nhà ông hiện còn lưu giữ được rất nhiều cổ vật, tiêu biểu là chiếc tủ thờ được cẩn xà cừ một bài thơ của Lý Bạch, các bộ trường kỷ, bàn cẩm thạch... đều mang dáng dấp cổ xưa.

    Lưng lửng trên trần là những chiếc đèn lồng làm bằng gỗ theo phong cách Trung Hoa, cùng với những cây đèn măng -sông thế hệ đầu tiên vào Việt Nam được sản xuất tại Pháp. Đèn măng -sông được thắp sáng bằng dầu lửa trắng bơm từ một bình hơi dẫn truyền đến nhiều ổ đèn. Có cả đèn dầu Hoa Kỳ dùng cho thợ mỏ vào những năm đầu của thế kỷ XX. Hiện trong nhà ông đang lưu giữ một chiếc răng voi trắng ngà, ước chừng nặng khoảng 6kg. Tất cả những kỷ vật ấy tạo cho du khách một cảm giác bồi hồi, lâng lâng khó tả, xen lẫn tâm trạng thích thú.

    Trời xế trưa, ông chủ quán Vườn Nhãn gần bến phà Tân Lộc khuyên chúng tôi: Về Tân Lộc, ngoài các món đặc sản về cá, các bạn hãy thưởng thức món “anh hùng chiến bại”, cụm từ dùng để chỉ những con gà đá đã hết thời, sau khi thất trận không thể khôi phục phong độ. Xưa nay quen với gà luộc nếp xôi, gà xé phay trộn ghém, gà nướng lá chanh, gà nấu giấm, gà cà ri, gà tiềm... cũng nhiều, nhưng gà luộc sả thì mới lần đầu. Gọi là luộc nhưng có lẽ phải dùng từ hầm thì đúng hơn. Bởi theo lời chủ quán, nếu muốn gà ngon phải luộc (với sả và củ cải) không dưới 1 giờ đồng hồ. Sau khi luộc đủ lửa, gắp một gắp cải bẹ xanh với lá mồng tơi nhúng vào nồi nước dùng đã đủ ngọt, dùng với thịt gà chấm nước mắm ớt thật cay hoặc muối ớt chanh. Hương vị quê mùa này chỉ để làm ấm lòng khách phương xa trong buổi xế chiều ngồi nhìn những xuồng ghe xuôi ngược trên sông. Thưởng lãm cái chất ngọt rất đậm, vừa giòn rụm vừa dai của món thịt “anh hùng chiến bại” mà nhấp ly rượu cay nồng thì còn gì bằng...

    Chúng tôi rời cù lao Tân Lộc khi màn đêm từ từ buông xuống. ánh điện bật sáng từ những nhà bè nhấp nhô trên sóng nước làm mặt nước sông Hậu lấp lánh, kỳ ảo. Cả cù lao hiện lên một màu xanh thẫm. Chúng tôi có cảm giác như đang đi trong thành phố nổi trên sông. Hẹn nhau trở lại Tân Lộc để cùng người dân địa phương đi săn cá bông lau, hẹn nhau trở lại để đi xuồng ghe, ăn cá đêm, để lại thưởng thức cái thú khám phá miệt vườn, sông nước độc đáo nơi đây.

    Duyên Khánh

Ý kiến bạn đọc