Làng heo đất Bình Dương

    13/02/2007 - 04:00:00

    Nói về vùng đất Lái Thiêu - Bình Dương, không hiểu sao trong tâm trí tôi từ lâu đã in đậm hình ảnh cái làng chuyên làm nghề heo đất. Thuở đó, đường vắng, nhà cửa thưa thớt, từ quốc lộ 13 quẹo vào đường lên chợ Lái Thiêu đã thấy hai bên đường thấp thoáng những lò làm heo đất.

    Những con heo đất sặc sỡ sắc màu chất cao ngất trong sân vườn gợi những không gian sống sinh động, hoài cảm. Và, theo năm tháng, làng heo đất tuy bị che khuất bởi những ngôi nhà mặt tiền, nhưng nó  vẫn còn đó như để cùng "hội nhập" với thế giới hiện đại hôm nay...

    Heo đất thời WTO

    Giữa những ngày mà đi đâu cũng nghe nói về hội nhập WTO, “Thế giới phẳng” v.v... chúng tôi đi về Lái Thiêu - Bình Dương, ghé thăm làng heo đất. Dường như người dân ở đây cũng chỉ biết quanh năm cặm cụi “mần ăn”, chứ chẳng quan tâm gì đến... thế giới rộng lớn ngoài kia(!). Trên những con đường làng, chốc chốc lại thấy một chiếc xe đạp, phía sau chở đầy một giỏ heo đất. Đó là những người đang chở heo đất đến chợ, hoặc rong ruổi trên đường bán dạo kiếm tiền trang trải trong ngày.

    Ở xã Bình Hòa (Bình Dương), chúng tôi ghé vào lò heo đất của vợ chồng anh Liệu (quê gốc Hà Tây). Vừa xếp những con heo đất thành phẩm vào một góc nhà, anh Liệu cho biết: “Heo đất năm nay bán chậm lắm. Nhà làm ra phải tự mang đi bán dạo để kiếm tiền mắm muối hằng ngày. Mọi năm, giờ này rất hút hàng, nhưng không hiểu sao năm nay ế ẩm quá”.

    Lấy "heo quay" ra khỏi lò.

    Điều mà anh Liệu nói hoàn toàn trái ngược với dự đoán của chúng tôi. Chúng tôi cứ nghĩ, năm 2007 tới là năm con heo thì heo đất phải... đắt như tôm tươi mới đúng chứ (?!). Đem suy nghĩ đó ra nói với anh Liệu thì anh cười buồn thiu: “Tôi cũng không biết. Năm tới là năm con heo cơ à? Quanh năm suốt tháng cứ cắm đầu làm chứ có biết gì đâu. Mà, cũng mong tới năm con heo thì... con heo đất này cũng bán được, chứ tình hình như thế này thì ngặt quá!”.

    Theo chúng tôi được biết thì thực ra heo đất “hút hàng” nhất là vào dịp cuối năm cũ, đầu năm mới. Khi đó, người ta thay nhau “đập ống heo” lấy tiền tích góp cả năm, rồi mới sắm con heo đất mới. Như vậy, cũng chưa thể nói trước là heo đất năm nay ế ẩm, hơn nữa năm tới lại là năm con heo(?!).

    Tuy nhiên, ở những gia đình làm heo đất ở xã Bình Hòa mà chúng tôi gặp, hầu hết đều không giấu vẻ lo âu, khi năm hết tết đến mà hàng vẫn không bán được. Anh Chiến - người mới vào nghề làm heo đất từ năm 2000 trăn trở: “Ở đây hầu hết đều làm công nhân cho các công ty. Chúng tôi chọn nghề này vì các con còn nhỏ, không biết gửi ai trông. Nghề làm heo đất tuy vất vả nhưng mình chủ động được thời gian. Nói thật với mấy chú là rất khổ, nhiều đêm không ngủ được là dậy làm, hễ làm được lúc nào là làm thôi!”...

    Thoạt đầu chúng tôi cứ tưởng những cái lò làm heo đất là của chính những người dân ở đây. Nhưng hỏi ra mới biết là hầu hết đều phải thuê đất để làm lò, sân phơi, với giá từ 200.000 đến 300.000đ/tháng. Trên diện tích khoảng từ 100-200m2, họ vừa dựng nhà ở vừa xây lò, vừa làm sân phơi v.v...

    Heo đất được làm theo quy trình xay hồ bằng đất sét có pha với chất kết dính “thủy tinh”, sau đó gánh hồ đổ vào từng cái khuôn phơi nắng. Khi khuôn khô, lấy heo đất ra dùng dao gọt “móng tay móng chân”. Công việc tưởng đơn giản nhưng nếu không thạo nghề sẽ cho ra những “chú heo xấu xí”. Công đoạn đó được gọi là làm “heo sống”. Heo sống được đưa vào lò nung, sau một ngày đêm mang ra gọi là “heo quay”. Anh Chiến cho biết: “Không phải nói mê tín dị đoan, nhưng nung lò cũng phải có tay đốt lò. Thật ra là phải có kinh nghiệm. Bởi vì heo đất ruột rỗng bên trong nên khi nung lên thường bị nổ. Nếu nổ liên tiếp một dây 5-7 con thì sẽ sập cả lò, mà một lò cỡ nhỏ nhất thì cũng mất 2 triệu đồng. Nếu gặp “xui” nổ lò hoài là nợ ngập đầu luôn!”.

    Ngay tại lò, giá một con “heo quay” cỡ nhỏ là 400đ/con, cỡ trung: 900đ/con, to nhất là 2.000đ/con. Sau khi đã có “heo quay” thì sơn màu và vẽ hoa văn cho heo đất, công đoạn này được gọi là “làm đẹp”. Không phải lò nào cũng có khả năng “làm đẹp” cho heo đất, mà hầu hết đều bán “heo quay” cho những gia đình có nghề “làm đẹp” heo đất gia truyền.

    “Làm đẹp cho heo đất”

    Chúng tôi quay ngược lại chợ Lái Thiêu để  đến ấp Bình Thuận (xã Thuận Giao - Thuận An - Bình Dương) nơi nổi tiếng về nghề “làm đẹp” cho heo đất. Càng đi vào trong, chúng tôi thấy Thuận Giao vẫn còn giữ được nét xưa cũ của một ngôi làng thuần Việt. Nhà nào cũng có sân vườn rộng thênh thang, xanh mát bóng cây.

    Trần Nhã Thuỵ (CAND)

Ý kiến bạn đọc