Một góc khu dân cư xã Hưng Thịnh (Bình Giang - Hải Dương).

KTNT - Nhờ thành tựu đạt được của công cuộc đổi mới, nông thôn Hải Dương đã thực sự chuyển mình. Song để đáp ứng được những tiêu chí về xây dựng nông thôn mới, tỉnh vẫn còn ngổn ngang nhiều việc phải làm.

Bài 1: Bức tranh toàn cảnh

Biết khai thác lợi thế của tỉnh nằm giữa “tam giác kinh tế trọng điểm” Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, có tới 89% trong tổng số 165.185ha đất tự nhiên là “bờ xôi, ruộng mật”, lại động viên được nhiều nguồn lực đầu tư nên Hải Dương đã tạo ra sự bứt phá mạnh mẽ trong phát triển kinh tế - xã hội.

Gam màu sáng

Trước năm 1985, Hải Dương có 236 xã, trong tổng số 263 xã, phường, thị trấn của tỉnh là xã thuần nông nghèo. Thu nhập bình quân của người dân khu vực nông thôn chỉ đạt 100 USD/người/năm; hơn 80% số hộ dân ở nhà tranh, vách đất; gần 70% số hộ thiếu ăn mỗi khi giáp hạt; đường giao thông chủ yếu là đường đất lầy lội, trừ một số tuyến đường liên xã được rải đá cấp phối; mỗi làng chỉ có 1 - 2 chiếc tivi đen trắng; nông dân vẫn coi xe máy là ước mơ cả đời người. Vậy mà chỉ sau hơn 20 năm, bắt đầu từ “khoán 100” đến “khoán 10” rồi đến giao đất ổn định lâu dài, nông dân Hải Dương đã bắt đất đai nhả “vàng ròng”, tạo nên những làng quê trù phú.

Tại thời điểm năm 2009, Hải Dương đã có được sự khởi sắc ấn tượng. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp - xây dựng, dịch vụ. Hiện, cơ cấu nông nghiệp chỉ còn 24,6%; trong khi công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây dựng chiếm 44,2%; dịch vụ, thương mại chiếm 31,2 %. Thu nhập bình quân đạt 1.000 USD/người/năm, tương đương 19 triệu đồng/người/năm; tỷ lệ hộ nghèo còn 6,9%; không còn hộ dân nào phải ở nhà tranh tre, nứa, lá; hơn 80% đường giao thông nông thôn được trải nhựa và bê - tông hóa. Hải Dương trở thành một trong những tỉnh dẫn đầu cả nước về phát triển giao thông nông thôn và xóa nhà tranh tre, vách đất. Trên đà phát triển, tỉnh tiếp tục gặt hái được những thành tựu mới, khi tổng thu ngân sách đạt gần 3.700 tỷ đồng, giữ vững vị thế thành viên “Câu lạc bộ các tỉnh, thành phố thu ngân sách đạt 1.000 tỷ đồng/năm”.

Trong điều kiện khó khăn do khủng hoảng tài chính và suy giảm kinh tế toàn cầu, kim ngạch xuất khẩu của Hải Dương vẫn đạt hơn 717,6 triệu USD; thu hút 190,7 triệu USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào địa bàn; GDP tăng trưởng gần 6%/năm. Đặc biệt, ở những vùng hẻo lánh, xa các khu trung tâm, thậm chí cả những vùng bãi soi giữa bốn bề sông nước, thuộc hệ thống sông Luộc, sông Thái Bình, người dân đều được hưởng lợi nhờ có điện thắp sáng; hơn 80% số xã, phường, khu dân cư có trụ sở làm việc, nhà văn hóa, trạm y tế khang trang; hơn 80% số phòng học của các bậc học trong tỉnh được kiên cố hóa cao tầng; đời sống vật chất tinh thần của nhân dân tiếp tục được cải thiện với hơn 70% hộ dân trong tỉnh sắm được xe máy; 98% số hộ có ti vi màu; nhiều nông dân đã trở thành tỷ phú.

Còn đó nhiều khó khăn

Do quá trình đô thị hóa, phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, làng nghề với tốc độ chóng mặt, hàng nghìn hecta đất nông nghiệp của Hải Dương đã được chuyển đổi mục đích sử dụng để phục vụ nhu cầu này. Sau cải cách ruộng đất, nông dân Hải Dương đã rất lo lắng khi diện tích đất bình quân thấp, xoay xở mãi vẫn khó thoát nghèo vì “cái xiềng 3 sào” đeo đuổi. Nay với áp lực tăng dân số mạnh, cùng với mất đất phục vụ phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ và đô thị, “cái xiềng” càng thắt chặt hơn khi ruộng đất bình quân chỉ còn mức hơn 1 sào/người (1 sào Bắc Bộ = 360m2). Đất đai ít, dù đã xoay hết cách, nào tăng hệ số quay vòng đất lên 3-4 vụ/năm tại những khu đồng cao; nào chuyển đất trũng sang đào ao nuôi thủy sản, lập vườn trồng cây ăn quả, phát triển kinh tế theo mô hình VAC; nào khai thác nguồn nguyên liệu nông sản, lập các làng nghề mới; nào vay vốn ngân hàng đi lao động xuất khẩu; nào phó mặc đồng ruộng cho người già, trẻ nhỏ ở quê, lao động chính đi tìm việc làm nơi các nhà máy, doanh nghiệp, công trường xây dựng, khai khoáng, đào mỏ... nhưng Hải Dương vẫn chưa thể giải xong bài toán thừa lao động lúc nông nhàn.

Hiện Hải Dương có 229 xã nằm trong diện phải phấn đấu xây dựng nông thôn mới theo quy chuẩn của Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Số hộ nông dân định cư, làm việc và sinh sống tại đây còn hơn 380.000 hộ, với hơn 80% khẩu trong tổng số hơn 1,7 triệu dân toàn tỉnh. Tỷ lệ hộ nghèo, tính cho khu vực nông thôn, vẫn chiếm gần 12%. Nếu so sánh tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh còn 6,9%, đủ thấy hộ nghèo tập trung chủ yếu ở nông thôn; sự phân hóa giàu - nghèo giữa thành thị và nông thôn đang là thách thức lớn của tỉnh.

Không chỉ có vậy, để đạt được tất cả 19 tiêu chí về xây dựng nông thôn mới, hầu hết các xã trong tỉnh đều chứa đựng những bất cập cần phải tháo gỡ. Trong đó, nặng nề nhất là phấn đấu đạt các tiêu chí về quy hoạch, xây dựng kết cấu hạ tầng, thay đổi tập quán cũ, huy động nguồn lực, vốn đầu tư...

Những khó khăn và thách thức trên càng làm cho bài toán xây dựng nông thôn mới ở Hải Dương không dễ giải quyết trong một sớm một chiều. Có lẽ vì vậy, mà mãi tới trung tuần tháng 6 vừa qua, Ban chỉ đạo Xây dựng thí điểm mô hình nông thôn mới của tỉnh Hải Dương mới nhóm họp phiên đầu tiên, chậm hơn rất nhiều so với tiến độ triển khai của nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước. Tuy vậy, với quyết tâm cao, Hải Dương vẫn đặt mục tiêu đến năm 2012, toàn tỉnh có 12 xã đạt quy chuẩn được công nhận đạt danh hiệu nông thôn mới.

Bài 2: Bước nào đi trước?

Công Đạo