Lễ hội Gióng: Từ văn hóa làng đến di sản thế giới

    22/11/2010 - 02:54:56

    Anh hùng lịch sử

    Có lẽ hầu hết trẻ em Việt Nam đều quen thuộc với hình ảnh người anh hùng Thánh Gióng nhổ tre đằng ngà đánh bại giặc ân. Hình ảnh đó không chỉ khơi gợi truyền thống yêu nước của dân tộc mà còn là hình tượng thể hiện khát vọng độc lập, tự do của người dân đất Việt. Trải qua bao thăng trầm lịch sử, hình tượng cậu bé lên 3 mới biết nói cười đã được thần thánh hóa thông qua các lễ hội tưởng nhớ của người dân. Ban đầu, hội Gióng chỉ là lễ hội làng. Đến thời Lý Công Uẩn dời đô về Thăng Long, hội Gióng mới có ý nghĩa trên diện rộng nhằm tôn vinh một trong những vấn đề quan trọng nhất của dân tộc - chiến đấu bảo vệ đất nước và thể hiện khát vọng hòa bình.

    Hình tượng Thánh Gióng - cậu bé 3 tuổi được dân làng nuôi lớn và trở thành anh hùng đánh giặc ngoại xâm còn có ý nghĩa sâu xa hơn khi biểu hiện cho tinh thần đoàn kết toàn dân tộc để tạo thành sức mạnh chống lại các thế lực bên ngoài. Tuy vậy, sau khi chiến thắng giặc, Thánh Gióng bay về trời. Chi tiết này lại nói lên khát vọng chung không chỉ của người Việt Nam mà của toàn nhân loại về cuộc sống hòa bình, không chiến tranh.

    Lễ hội Gióng có rất nhiều trò diễn xướng dân gian, điển hình là các đám rước: rước khám đường, rước nước rồi hát ải lao..., trong đó đặc biệt nhất là diễn xướng ba trận đánh của Thánh Gióng. Ba địa điểm diễn ra ba trận đánh được biểu tượng thành ba chiếc chiếu, bên trên có những tờ giấy trắng biểu trưng cho mây và chiếc bát úp biểu tượng cho đồi núi, người đóng vai Thánh Gióng sẽ đá những chiếc bát để thể hiện sức mạnh bạt núi của người anh hùng... Nét tinh tế của lễ hội là tất cả chi tiết của truyền thuyết đều được thể hiện sinh động bằng các biểu tượng, nếu không có biểu tượng lễ hội sẽ mất đi nhiều ý nghĩa.

    Có lẽ một trong những lý do khiến hội Gióng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể bởi nó chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa văn hóa khác nhau. Đó là tư tưởng cầu mong mưa thuận gió hòa cho mùa màng bội thu của các cư dân nông nghiệp và trên hết, đó là lễ hội của nhân dân, hoàn toàn không bị Nhà nước hóa. Hàng trăm năm nay, người dân đã góp công góp của để làm lễ hội của mình và giữ nguyên vẹn những nghi lễ do cha ông truyền lại.

    Lễ hội của nhân dân hãy để nhân dân gìn giữ

    Cũng giống như bao di sản văn hóa khác của nhân loại, sau niềm vui chúng ta cần bàn tới việc bảo tồn, gìn giữ di sản này sao cho hiệu quả và bền vững nhất. Nói về vấn đề này, GS.TS Ngô Đức Thịnh, ủy viên Hội đồng di sản văn hóa quốc gia, người tham gia xây dựng và phản biện hồ sơ trước khi trình UNESCO cho rằng: “Lễ hội Gióng thuộc về nhân dân, do nhân dân sáng tạo ra, chìa khóa cho việc bảo tồn và gìn giữ chính là nhân dân, không ai có thể thay thế họ làm điều đó. Nhà nước dù có bỏ ra bao nhiêu tiền của và công sức nhưng để lễ hội xa rời nhân dân thì lễ hội cũng sẽ hỏng”.

    Người làng Gióng có cách gìn giữ văn hóa rất riêng, họ rất tôn trọng các hương ước quy định người được tham gia lễ hội. Những gia đình có con cái hư hỏng, không hòa thuận sẽ không được tham gia hội làng. Gia đình nào có con được chọn đóng vai Thánh Gióng trong diễn xướng thì dốc hết lòng hết sức để làm đúng các nghi lễ, thủ tục mà cha ông truyền lại. Người đóng vai Thánh Gióng sẽ được dân làng cung kính gọi là ông Lệnh... Thông qua những việc làm đó người dân đã giáo dục cho các thế hệ con cháu của mình tinh thần thượng võ, đoàn kết.

    Điều này hoàn toàn có lý bởi bất cứ hoạt động nào sống trong nhân dân, do người dân gìn giữ cũng là hoạt động lâu bền, ý nghĩa nhất. Việc chúng ta cần làm chỉ là; giúp người dân hiểu tầm quan trọng của di sản và có ý thức bảo vệ nó. Sắp tới, chắc chắn hội Gióng sẽ thu hút được sự quan tâm lớn của đông đảo người dân, mỗi dịp hội làng theo đó cũng tưng bừng, nhộn nhịp hơn. Chính vì vậy, Nhà nước, các tổ chức xã hội, đơn vị kinh tế cùng góp sức với người dân để bảo tồn lễ hội. Tuy nhiên, góp sức như thế nào, gìn giữ ra sao lại là vấn đề cần được cân nhắc kỹ lưỡng, bởi nhiều lễ hội khi có điều kiện về tiền, của lại bị phá hỏng.

    Lễ hội Thánh Gióng hay còn gọi là Hội làng Phù Đổng (tên nôm là làng Gióng) là một trong những hội lễ lớn nhất ở Đồng bằng Bắc Bộ, một diễn trường lịch sử văn hoá, diễn lại sự tích Thánh Gióng đánh thắng giặc ân.

    Hằng năm, cứ đến ngày 9/4 âm lịch (ngày ông Gióng thắng giặc Ân), người dân lại đổ về từ mọi ngả xa gần để xem lễ, dự hội làng. Lễ hội làng Gióng được cử hành trên một diễn trường rộng lớn dài khoảng 3 km gồm đền Thượng, đền Mẫu (thờ mẹ Gióng) và chùa Kiến Sơ, làng Phù Đổng, Gia Lâm, Hà Nội.

    Hội bắt đầu từ mồng 6/4. Trong những ngày này dân làng tổ chức lễ rước cờ tới đền Mẫu, rước cơm chay (cơm cà, thức ăn mà Gióng thích) lên đền Thượng. Ngày chính hội (9/4) có lễ rước kiệu võng từ đền Mẫu lên đền Thượng và tổ chức hội trận (diễn lại trận phá giặc Ân). Mồng 10 làm lễ duyệt quân tạ ơn Gióng. Ngày 11 lễ rửa khí giới. Ngày 12, lễ rước cờ báo tin thắng trận với trời đất. Cuối cùng là lễ khao quân, đến đêm có hát Chèo.

    Nguyễn Tố

Ý kiến bạn đọc

Giải trí

Bế mạc Festival Huế 2014: Ấn tượng đẹp trong lòng du khách

Bế mạc Festival Huế 2014: Ấn tượng đẹp trong lòng du khách

KTNT- Tối 20-4, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế tổ chức bế mạc Festival Huế 2014, khép lại 9 ngày lễ hội với nhiều hoạt động sôi nổi. Tham dự có các đồng...

Dọc dài đất nước

Festival Huế 2014: Lễ hội đường phố náo nhiệt

Festival Huế 2014: Lễ hội đường phố náo nhiệt

Chiều 13-4, 20 đoàn nghệ thuật đường phố đế từ nhiều quốc gia đã cùng nhau tham gia lễ hội đường phố “Di sản và sắc màu văn hóa” của các nước Đông...