Kiến trúc nông thôn đứng trước nguy cơ "phố" hoá

    05/08/2009 - 02:32:00

    KTNT - Về nhiều làng ở nông thôn Việt Nam bây giờ, không ít người bất ngờ trước sự hiện đại, sầm uất chẳng khác gì phố thị. Mừng vì nông thôn nước ta đổi mới, nhưng lo và buồn trước những nét đẹp kiến trúc cổ xưa đang dần mất đi. Vẫn biết quy luật thay đổi là tất yếu, nhưng cần lựa chọn kỹ trước khi xây mới một ngôi nhà, làm mới một con đường. Bởi, chúng không đơn giản là hệ thống hạ tầng mà còn hàm chứa nhiều ý nghĩa, cảm xúc của làng quê Việt, nơi đã đi vào ký ức bao người bởi vẻ đẹp bình dị, ấm êm.

    Bài 1: Đâu rồi nét xưa?

    Xã hội nông thôn đã và đang thay đổi lớn lao trước “cơn lốc” đô thị hoá. Vẻ đẹp bình dị hiện hữu suốt ngàn năm của làng quê Việt không còn nữa. Mức sống của người dân nâng cao đồng nghĩa với kiến trúc nông thôn dần thay đổi!

    Nét đẹp làng quê

    Hình ảnh cây đa, bến nước, sân đình, đến luỹ tre rủ bóng mát trên đường làng, hay vườn cây, ao cá... vốn là nét đẹp đặc trưng của làng quê Việt.

    Ngày trước, muốn vào làng, người dân phải đi qua cổng làng. Cổng được xây bằng gạch, đứng sừng sững, uy nghiêm như chứng tích thời gian, ghi dấu bao kỷ niệm vui buồn của một đời người. Qua cổng làng là con đường lát gạch nghiêng hình mu rùa. Từ đây, ta sẽ bước vào thế giới làng với hệ thống đường ngang ngõ tắt như xương cá, dù đi đến đâu, thì nhà nào nhà nấy cứ mở cổng là gặp ngõ, qua ngõ là đường làng.

    Làng được bao bọc bằng những luỹ tre xanh, sau luỹ tre là những mái nhà tranh ấm cúng, hầu hết nhà ở nông thôn đều xây dựng theo kiểu ba gian, hai chái. Có sân trước, vườn sau, giàn hoa cây cảnh. Bao quanh nhà là hàng rào cúc tần, hay hàng hoa râm bụt.

    Theo lời kể của các cụ cao niên thì trước đây, gia đình nào xây sân, bó hè bằng gạch Bát Tràng, trồng bên nhà một gốc mít trĩu quả được coi là gia đình khá giả. Bởi ngày xưa, hầu hết các nhà đều được làm bằng tranh tre nứa lá.

    Công trình nhà ở vừa chống được mưa nắng, gió bão, vừa đón được gió mát; sử dụng vật liệu phù hợp sao cho vừa tiết kiệm, vừa bền vững. Nhà ở nông thôn là tổ hợp gồm nhiều hạng mục công trình như nhà ở, nhà thờ, nhà bếp, khu chăn nuôi, kho chứa, ao hồ, vườn rau, cây xanh, hàng rào, cổng, đường đi lại được cấu trúc, quy hoạch rất đơn giản, hợp lý và hài hòa. Hướng nhà chính bao giờ cũng quay về phía Nam, Đông Nam để đón gió mát. Lưng nhà ở phía Bắc không có cửa, hai hồi có cửa sổ nhưng thường rất nhỏ để chống cái rét của gió mùa Đông Bắc...

    Kiến trúc làng đang bị phá vỡ

    Khi tốc độ đô thị hoá diễn ra mạnh mẽ, kiến trúc nông thôn Việt Nam biến đổi nhanh chóng, đặc biệt là nông thôn miền Bắc. Không quy hoạch, không quản lý, xô bồ, mạnh ai nấy làm, miễn có tiền, có đất là xây... với đủ các kiểu nhà, đủ kiểu kiến trúc Đông, Tây...

    Để tìm hiểu về sự biến đổi này, chúng tôi tìm về những nơi vẫn được “mệnh danh” là làng cổ, nơi còn lưu giữ nét kiến trúc xưa. Làng Đường Lâm, thuộc thị xã Sơn Tây (Hà Nội) vốn là ngôi làng như thế. Tuy nhiên, khi đến đây, chúng tôi ngỡ ngàng trước hình ảnh cây đa, bến nước, cổng làng đã bị “phủ bóng” vì ngay sau cổng làng thuộc loại cổ và đẹp nhất Việt Nam là nhiều ngôi nhà cao tầng mới xây nằm san sát. Cố quan sát nhưng không thấy bóng dáng một ngôi nhà cổ nào. Vào sâu trong làng, thỉnh thoảng mới nhìn thấy một ngôi nhà, đoạn tường xây bằng đá ong, còn đa số các công trình xây dựng của người dân đã được làm mới bằng gạch nung, bê-tông cốt thép và phủ một lớp sơn màu mè hoặc quét vôi trắng xóa

    Hình ảnh cây đa, giếng nước, sân đình... vốn là nét đặc trưng
    của kiến trúc làng Việt.


    Ngay cả thôn Mông Phụ, trung tâm của làng, khu vực cần bảo vệ nghiêm ngặt cũng có những ngôi nhà cao tầng mới xây. Không chỉ nhà cao tầng lấn nhà cổ, hiện rất nhiều đoạn tường bao, cổng ra vào, công trình phụ ở các gia đình trong khu vực làng cổ Đường Lâm đã được bê -tông hóa. Không ít ngôi nhà, cổng ra vào của người dân còn đề rõ thời gian làm để ghi dấu thời điểm mình làm mới “cho oách”.

    Theo các cụ cao niên ở đây, mười năm trước, hầu hết các công trình ở Đường Lâm được làm từ đá ong, gạch mộc, khung nhà gỗ lợp ngói ri vẫn giữ nguyên nét cổ xưa. Nhưng bây giờ, nhiều ngôi nhà cổ và tường đá ong đã bị phá bỏ để xây mới, kiến trúc cổ chẳng còn bao nhiêu. Đường làng cũng được làm mới bằng bê -tông hoặc đổ nhựa, lát gạch chứ không làm theo kiểu ngày xưa.

    Là một trong hai ngôi làng cổ của Hà Nội, làng Cự Đà thuộc xã Cự Khê (huyện Thanh Oai), cũng đang phải đối mặt với tình trạng kiến trúc bị phá vỡ. Trong làng, hiện nhiều đoạn đường đã không còn lát gạch xếp nghiêng mà thay vào đó là đường bê -tông. Dù đường chưa mở rộng nhưng Cự Đà bây giờ tấp nập quán hàng. Dịch vụ tư vấn nhà đất xuất hiện, các quán càphê, internet mọc lên. Nhiều ngôi nhà cổ trên dưới 300 năm tuổi lặng lẽ bị “dìm chết” bởi thời gian, hoặc bị bỏ rơi. Chẳng bao lâu nữa, chúng sẽ bị đốn ngã, xóa sổ để xây dựng những ngôi nhà mới.

    Ông Vũ Đăng Tuấn, Trưởng thôn Cự Đà chia sẻ: “Trước đây, thôn có nhiều ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi với mái ngói thâm nâu. Nhưng từ khi thành đất Thủ đô thì ngôi làng yên tĩnh hiền hoà này đã đổi thay nhanh chóng”.

    Thực trạng ở các làng cổ đã vậy, ở nhiều vùng nông thôn khác, sự biến đổi còn ghê gớm hơn. Nhà cửa, ngõ xóm và không gian làng quê xưa không được quy hoạch tạo nên sự hỗn độn, chen chúc, phá vỡ khung cảnh thôn quê vốn dĩ nền nã, thanh bình. Những cánh đồng thẳng cánh cò bay đã bị thu hẹp dần trước sự nở rộ của các khu công nghiệp, khu đô thị mới. Những nhà xưởng, nhà cao tầng kiên cố... thay thế dần vườn cây, ao cá, nếp nhà bình dị. Ven con đường làng nhỏ bé được xây dựng những dãy nhà như bao diêm giống thành phố, cái nhô lên, cái thụt xuống... Không chỉ những khu phát triển công nghiệp, nhà ở giãn dân làm ảnh hưởng đến kiến trúc nông thôn mà ngay cả các ngôi nhà phía sâu trong làng cũng cùng chung số phận.

    Hình ảnh những nếp nhà ngói rêu phong, lũy tre xanh và chiếc cổng làng vốn thân quen với người dân dần phai nhạt, trở thành những nơi tập trung đông dân cư không thể xác định được đâu là thị tứ, thị trấn hay nông thôn. ấy là chưa kể không ít làng nghề, danh thắng, di tích bị xâm hại nghiêm trọng. Kiến trúc nông thôn không gian làng Việt đang “kêu cứu” từng ngày.

    Bài 2: Bàn nhiều, hiệu quả chưa cao

    Quốc Tảo

Ý kiến bạn đọc

Dọc dài đất nước

Cửa Lò, điểm đến những ngày hè

Cửa Lò, điểm đến những ngày hè

KTNT - Biển hiền hòa, phong cảnh đẹp, bãi cát dài và phẳng, nhưng hấp dẫn hơn cả vẫn là tình người nồng hậu, chân thật, thức ăn ngon và rẻ, biển Cửa...