Ca nhạc Thái Lan và phương tiện truyền thông đến với người Bru-Vân Kiều (bản Hà-Hướng Hoá-Quảng Trị).

Cái mới

Ông Hồ Đối, người Bru - Vân Kiều (Hướng Hóa Quảng Trị) cho biết: “Trong bản đã có nhà xây gạch. Nhiều gia đình mua được nhiều đồ dùng cần thiất như: xe máy, đầu đĩa, thậm chí cả điện thoại. Trước đây, có nằm mơ chúng tôi cũng không nghĩ mình sẽ được hưởng cuộc sống như vậy”.

Theo nhóm nghiên cứu sưu tầm về Đường 9 của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, ở bản Xayxổmbun, bản Ca Tăng của người Bru - Vân kiều ở Lao Bảo (Quảng Trị) 143 hộ, có 3 ôtô, 40 xe máy, 80 tivi, 25 điện thoại di động, 5 gia đình mở quán bán tạp hoá, đặc biệt có 36 phụ nữ chuyên làm dịch vụ vận chuyển hàng bằng xe kéo tay. Cũng tại Lao Bảo, ở khóm Trung Chín, có 25 ôtô tải, 6 ôtô du lịch, trên 300 xe máy, 100% số hộ có tivi và 97% số hộ có ít nhất một điện thoại di động, dân xóm này có tới 12 công ty trách nhiệm hữu hạn.

Ông Lắcsamỉ, người Phu Thay (Outhomphone, Savannakhét): “ở cạnh đường, quan hệ mở mang, tiếp thu được nhiều cái mới, mặc đồ kiểu mới. Thanh niên tổ chức sinh nhật, đám cưới thì nhảy múa suốt đêm. Trước đây không có những chuyện như thế”.

Thờ cúng

Ở vùng Đường 9, người Lào cũng như phần đông người Phu Thay, Xuồi, Ca-tang đều theo đạo Phật, những tộc người khác bảo tồn tín ngưỡng vạn vật hữu linh và thờ cúng tổ tiên.

Sự giao lưu văn hoá tạo nên những nét mới trong tập quán thờ cúng của một số cộng đồng cư dân. Nhiều gia đình người Bru -Vân Kiều và người Tri ở hai bên biên giới Việt Nam -Lào dựng bàn thờ lộ thiên trước cửa nhà như phong tục thờ thổ thần của người Kinh, mặc dù họ vẫn duy trì hình thức thờ cúng bản mệnh. Việc bố trí chỗ thờ cúng trong nhà cũng linh hoạt khi họ chuyển sang ở nhà trệt. Anh Hồ Văn Hồng, người Bru - Vân Kiều (Lao Bảo -Quảng Trị) cho hay: “Chuyển từ nhà sàn xuống nhà trệt, nên cách bố trí bàn thờ cũng thay đổi. Có nhà, bàn thờ đặt ở gian giữa, có nhà đặt trên cửa sổ, có nhà làm bàn thờ lộ thiên như người Kinh.

Đám cưới

Đám cưới ở vùng Đường 9 ngày nay thể hiện rõ dấu ấn thời hội nhập. Bên cạnh những tập tục cổ truyền, nhiều yếu tố mới xuất hiện. Việc tổ chức cưới xin của người Bru - Vân Kiều tiếp thu ảnh hưởng toàn cầu hoá thông qua người Kinh, còn các tộc người thiểu số ở tỉnh Savannakhet chịu ảnh hưởng nhiều từ người Lào.

Đám cưới của người Phu Thay (thị trấn Sê Pôn-Savannakhét) ngày nay đã có nhiều thay đổi: Chú rể và cô dâu dùng rượu Tây mời khách, chú rể mặc comple, đeo cà-vạt.

Ông Khonkhămkhạy Khămpithun, người Phu Thay ở Sê Pôn, Savannakhét khoe: “Đám cưới cháu gái tôi, ngoài các nghi thức cổ truyền, cũng phải theo những cái mới, như: in thiếp mời, thuê nhạc sống, trang điểm cô dâu, váy áo cưới, cả chụp ảnh nữa”.

Thiếp mời đã được sử dụng rộng rãi, thay vì tập quán mời bằng lời như trước đây; tiền giấy dùng làm lễ vật dẫn cưới thay thế bạc nén, ban nhạc sống thay cho sinh hoạt hát đối đáp, quà mừng cô dâu chú rể có thể là tiền mặt. Các cô dâu thích mặc váy dài và đội vương miện, còn chú rể mặc comple, thắt cà vạt, đi giày da. Các dịch vụ như chụp ảnh, cho thuê bát đĩa, phông màn, bàn ghế, thuê xe ôtô... trở nên thông dụng.

Nguyễn Lê