Nghệ sĩ Tiến Hợi.

Tôi rất ngạc nhiên vì gần đây, nghệ sỹ Tiến Hợi thường xuyên xuất hiện trong các vai hài. Điều gì khiến anh “lột xác” nhanh chóng đến vậy?

Tôi quan niệm, đã là nghệ sỹ thì không nên chỉ đóng một thể loại vai mà phải hoá thân vào nhiều dạng nhân vật khác nhau. Với tôi, được vào vai lãnh tụ Hồ Chí Minh trong các giai đoạn khác nhau, lại ở cả trên sân khấu, truyền hình và điện ảnh là một vinh dự lớn mà không dễ gì các nghệ sỹ khác có được. Gần đây, tôi góp mặt vào chùm hài kịch “Cười ơi” của Đoàn kịch 2 (Nhà hát kịch Hà Nội). Rất mừng là sau khi ra mắt, công chúng cũng nhiệt tình đón nhận.

Từ việc đóng các vai chính kịch, chuyển sang diễn hài, anh có gặp nhiều khó khăn?

Đã từ lâu, tôi bị “đóng đinh” ở vai lãnh tụ, nên nhiều đạo diễn tỏ vẻ e ngại khi mời tôi đóng vai phản diện. Diễn hài lúc đầu tôi cũng lúng túng nhưng sau thấy thoải mái hơn, được tự do tung hứng và tuỳ thích sáng tạo. Phải thừa nhận, những vai diễn hài của tôi dù phần nào đó để lại ấn tượng cho khán giả, nhưng vẫn không thể bật lên và đạt được đỉnh cao như những vai diễn về Bác. Tôi tự nhận mình là “diễn viên trẻ lần đầu đóng hài”.

Nghệ sĩ Tiến Hợi đóng vai Bác Hồ trong phim "Hà Nội mùa đông năm 46".

Tôi vốn là diễn viên kịch của Đoàn nghệ thuật Trường Sơn (Quân khu 2). Năm 1987, đoàn chúng tôi dựng vở Đêm trắng. Một vài diễn viên lúc đó được chọn đóng thử, nhưng cuối cùng, tôi được chọn vì có diện mạo giống Bác nhất. Lúc ấy, chỉ mới 10 năm trong nghề, tôi chưa có nhiều kinh nghiệm diễn xuất nên thực sự thấy áp lực trước một vai lớn và nặng như vậy. Tôi vạch ra kế hoạch cho bản thân: xem hàng loạt phim tư liệu, thu một số băng về các bài nói chuyện của Bác với nông dân, thiếu nhi… Qua đó, tôi đi sâu khai thác thần thái, cách phát âm, đài từ của Người...

Cứ như vậy, suốt hai tháng rưỡi, sáng thì tập vở, chiều xem phim tài liệu, tối nghe băng. Thật bất ngờ, hơn 300 đêm diễn vở kịch Đêm trắng, không đêm nào không có những giọt nước mắt xúc động của khán giả trước hình tượng Bác. Đó là may mắn, vinh dự, niềm hạnh phúc đối với nghệ sỹ như tôi.

Trong bộ phim Hẹn gặp lại Sài Gòn của đạo diễn Long Vân, khán giả rất ấn tượng cảnh chàng trai Nguyễn Tất Thành chia tay út Vân. Làm thế nào để anh có thể diễn thành công như vậy?

Năm 1988, đạo diễn Long Vân mời tôi đóng vai Nguyễn Tất Thành. Đây là phim truyện nhựa màu đầu tiên nói về Bác nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người. Lúc đó, bên cạnh việc thu thập tư liệu về Bác ở giai đoạn đó, tôi còn gặp gỡ các cụ già, tìm hiểu về phong tục, nếp nhà thời phong kiến. Tôi cố gắng thể hiện tình cảm, sự lưu luyến dâng trào nhưng phải dồn nén của nhân vật, bởi khi đó, Người phải gạt bỏ hạnh phúc cá nhân để hướng đến một lý tưởng cao cả là ra đi tìm đường cứu nước. Tâm trạng ấy được đặc tả trong cảnh khi tiếng còi tàu rú lên, ánh mắt của Nguyễn Tất Thành nhìn xa xăm, bùi ngùi. Mọi người trong đoàn làm phim đánh giá, đó là cảnh quay đạt và xúc động nhất.

Tính tới nay, đã tròn 30 năm trong nghề với 30 lần hoá thân vào hình tượng Bác Hồ, kỷ niệm nào đọng lại trong anh sâu sắc nhất?

Có một kỷ niệm mà đến giờ tôi vẫn không thể quên, đó là vở kịch Đêm trắng dựa trên câu

Gia đình nghệ sĩ Tiến Hợi

chuyện có thật về Bác, về thái độ của Người trước vấn nạn tham nhũng. Lần ấy, vở diễn ra mắt tại TP.Việt Trì (Phú Thọ). Khi vở kịch vừa kết thúc, từ phía dưới, một cụ già lụ khụ đi lên, vừa khóc, vừa quỳ xuống chân tôi, bày tỏ lòng cảm phục trước thái độ kiên quyết xử lý kẻ phạm tội của Bác. Mọi người trong đoàn luống cuống chạy ra giải thích, rằng tôi chỉ là nghệ sỹ, đóng vai Bác. Cụ ngước lên nhìn tôi và nói: “Anh giống Bác quá!”. Sau này, tôi mới biết, cụ chính là một trong những người chứng kiến câu chuyện có thật đó. Trong quãng đời làm nghệ thuật của mình, chưa lần nào tôi thấy xúc động trước tình cảm của khán giả dành cho mình như thế. Quả thực, ngoài yếu tố ngoại hình, mọi người đánh giá, trong số những nghệ sỹ đóng vai Bác Hồ, tôi là người duy nhất có giọng nói giống Bác. Đến bây giờ, tôi có thể nhắm mắt mà vẫn nghe văng vẳng tiếng Bác bên tai. Điều này có được là do tôi luyện tập sau khi nghe nhiều cuốn băng thu âm giọng Bác.

Có một điều ít ai biết, đó là người hóa trang để anh thành công trong những vai diễn về Bác, không phải ai khác, chính là bà xã anh, nghệ sỹ Vương Đàm Thuỷ. Anh có thể chia sẻ bí mật này?

(Cười). Đúng vậy. Nhà tôi rất sẵn phụ trang như tóc, râu, quần áo nâu, đôi dép cao su…; cô ấy mua sắm để phục vụ cho vai diễn của chồng. Bà xã tôi cũng từng là nghệ sỹ, cùng lứa với Thu Quế, Thu Hà… nên rất biết cách hoá trang. Trong sự thành công của tôi, không thể thiếu bóng dáng của cô ấy. Tôi có thể yên tâm làm việc, cống hiến cho nghệ thuật là bởi vì, cô ấy đã chăm chút, hy sinh và giữ lửa cho tổ ấm gia đình.

Cảm ơn anh!

Thuỷ Nguyên (thực hiện)