 |
| "Cụ đồ" Hoàng Đình Đá đang soạn giáo án bằng chữ Hán. |
KTNT - Trong thời buổi những giá trị văn hóa truyền thống đang bị mai một trước sức ép của cơ chế thị trường, các “cụ đồ” ở xã Ninh Hiệp (Gia Lâm - Hà Nội) đã “gồng mình”mở lớp dạy chữ Hán miễn phí cho những ai còn lưu luyến với nét chữ rồng bay phượng múa. Từ tâm huyết với chữ thánh hiền, họ còn tiếp tục ghi lại sử làng với tâm nguyện gìn giữ cho thế hệ mai sau.
Bài I: Đồng tâm mở lớp dạy chữ Hán
Sáng nào cũng vậy, các “cụ đồ” già xã Ninh Hiệp lại lụ khụ ôm tập giáo án Hán văn dày cộm đến đền Điếm Kiều dạy chữ cho đám học trò. Từ lớp học ấy, dưới sự vun xới của các bậc túc nho, những mầm chữ một thời héo úa đã bừng tươi, toả hương giữa đời.
“Tứ túc nho” đau đáu nghề làng
Cụ Hoàng Đình Đá năm nay đã 81 tuổi, hiện giữ vai trò “chủ cựu” của lớp học chữ Hán ở Ninh Hiệp. ấy thế mà cụ mới chỉ là lớp sau của “tứ túc nho” trong làng, gồm cụ Quýnh, cụ Hải, cụ Thực, cụ Kim, những người đầu tiên khơi dậy truyền thống viết thư pháp ở Quốc Tử Giám mỗi độ Tết đến xuân về.
Làng Nành quê cụ vốn nổi tiếng với nghề thuốc Nam cổ truyền. Dưới thời vua Tự Đức, cả chánh và phó ngự y đều xuất thân từ làng Nành. Thế nhưng, mấy mươi năm trở lại đây, rượt đuổi theo dòng đua chen cơm áo của phố thị, nhiều người đã bỏ nghề thuốc của tổ tiên. Hệ quả là những bài thuốc trị bệnh linh hiệu đứng trước nguy cơ bị thất truyền. Nhiều cuốn sách quý ghi chép những bí quyết của bao thần y vứt lăn lóc vì không có người biết chữ Hán để “giải mã”. Điều ấy, làm các cụ đau xót lắm. Nhiều đêm không ngủ được, các cụ đến nhà nhau để bày tỏ nỗi lòng. Cụ Đá còn nhớ như in câu nói của cụ Quýnh: “Phải ráng mà cứu lấy nghề thuốc khi nó còn thoi thóp các cụ ạ!”. Thế là, các cụ đồng lòng đứng lên thành lập Hội Đông y Ninh Hiệp, đi thu gom những cuốn sách cổ và mở lớp dạy chữ Hán miễn phí cho bà con trong làng.
“Cụ đồ” Đá vai mang gánh nặng
“Lớp học được đặt trong đền Điếm Kiều, chúng tôi thay nhau soạn giáo án và trực tiếp giảng dạy theo khẩu hiệu “học nhi bất yếm, hối nhân bất quyện” nghĩa là học không biết chán, dạy không biết mỏi”, cụ Đá bồi hồi kể lại. Nhưng rồi, dạy học được mấy năm, “tứ túc nho” lần lượt ra đi vì sức khoẻ, bệnh tật để lại một mình cụ Đá chèo chống.
Loay hoay mất chừng gần năm, cụ Đá mới tìm ra được phương pháp dùng thơ dạy chữ kết hợp với cách dạy của thầy Quýnh: Học một chữ biết nhiều chữ, học một chữ biết nhiều nghĩa. Ví như chữ Việt bởi 9 chữ hợp thành, mỗi chữ lại có nghĩa riêng rồi dùng thơ văn, điển tích, điển cố để minh hoạ. Nhờ phương pháp này mà học trò dễ tiếp thu, biết rộng, hiểu sâu, nhớ lâu và vì thế càng ham học.
Hiểu được nỗi vất vả của thầy, học trò trong lớp miệt mài uốn từng nét chữ. Nhiều người từ chỗ chỉ biết ê a “nhân chi sơ, tính bản thiện” đã đọc được hầu hết các bức hoành phi, câu đối ở các đền quanh vùng, Quốc Tử Giám, thậm chí còn dịch được một số đoạn văn, thơ chữ Hán sang tiếng Việt. Điều đặc biệt là không chỉ bà con trong thôn xã, nhiều người ở các tỉnh khác như Hà Nam, Nam Định, Yên Bái... nghe danh cụ đồ làng Nành Ninh Hiệp cũng “khăn gói quả mướp” tìm đến để học. “Vậy là từ ngày mở lớp đến giờ, đã có khoảng 600 học trò về quy tụ dưới mái đền Điếm Kiều”, cụ Đá nhẩm tính.
Cái hay, cái đẹp là vậy, ai thấy cũng mừng nhưng xem ra ở làng Nành này, những người am hiểu sâu sắc chữ Hán chẳng còn là bao. “Không biết tôi còn dạy được bao năm nữa nhưng còn sức thì tôi còn cố gắng”, cụ Đá nói.
Bóng cụ liêu xiêu trong buổi chiều bời bời giông gió.
Bài II: “Cụ đồ” chép sử làng
Trần Thế Hoà |
