Giữ gìn nghệ thuật rối nước

Con đường liên xã nối vào làng Bồ Dương đưa chúng tôi về thăm miền quê giàu truyền thống văn hoá với các lễ hội, những trò chơi dân gian quen thuộc. Khi chúng tôi đến, phường rối nước Hồng Phong đang nhộn nhịp biểu diễn phục vụ du khách nước ngoài. Cạnh Thuỷ đình (ao múa rối), hàng trăm du khách đang chăm chú theo dõi tích trò “Chống lấy cắp tượng Phật”. Dưới bàn tay của những nghệ nhân dày dạn kinh nghiệm, các con rối vô tri bỗng trở nên sống động, mang tâm hồn và hơi thở cuộc sống. Chúng tôi như đắm mình trong không gian lễ hội, giữa muôn vàn sóng nước, cảnh các con rối bập bềnh trong tiếng nhạc dân gian truyền thống thật sinh động, hấp dẫn.

Theo chỉ dẫn của một số người dân, chúng tôi đến thăm nghệ nhân Phạm Văn Phóng, người có thâm niên biểu diễn rối nước của phường. Ông Phóng tuy đã 74 tuổi nhưng vẫn giữ được sự nhanh nhẹn, linh hoạt, khéo léo. Ông bảo, kể cả các cụ cao tuổi nhất làng cũng không biết ông tổ của nghệ thuật rối nước của phường là ai. Chỉ biết rằng, từ xưa rối nước Hồng Phong đã từng có tiết mục đặc sắc nhất trong các không gian lễ hội. Qua hàng trăm năm tồn tại, nghệ thuật rối nước càng đặc sắc với các tích trò độc đáo, vui nhộn, mang đậm bản sắc văn hoá dân gian vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Có thời điểm tưởng chừng nghệ thuật rối nước không thể trụ vững. Đặc biệt, trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, các con rối bị thất lạc, hư hỏng nhiều. Mặc dù vậy, các thế hệ của phường vẫn gắng công gìn giữ, bảo vệ từng chú tễu, từng tích trò... với hi vọng một ngày nào đó nghệ thuật rối nước sẽ được khôi phục và thịnh hành.

Quang cảnh ao thủy đình của phường rối.

Điểm du lịch lý tưởng

Để có các tích trò thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước, các nghệ nhân phường rối nước Hồng Phong đã phải tốn nhiều thời gian, công sức và tâm huyết, tạo vẻ đẹp hình thức cho những con rối. Rối của phường được làm ra bởi bàn tay tài hoa, điêu luyện của những nghệ nhân làng mộc Cúc Bồ nên rất tinh xảo. Rối được làm bằng gỗ sung, loại gỗ nhẹ, có thể nổi trên mặt nước, không bị mọt, dập, không vỡ, dễ đẽo gọt. Ngày xưa, rối Hồng Phong chỉ sử dụng kỹ thuật điều khiển con rối bằng máy dây. Được sự giúp đỡ của Nhà hát Múa rối Thăng Long (Hà Nội), phường đã sử dụng máy sào hoặc kết hợp cả máy dây và máy sào. Bên cạnh đó, việc liên tục sáng tạo những tích trò mới để phục vụ mọi đối tượng thưởng thức cũng là cách tạo sự phong phú cho rối nước. Ông Nguyễn Văn Chiếm, Trưởng phường rối Hồng Phong cho biết: “Chúng tôi luôn dành hết tâm huyết để phát huy những thế mạnh độc đáo của rối nước Hồng Phong, đồng thời cũng không quên học hỏi, tiếp thu các tích trò mới cũng như cách biểu diễn phong phú của các phường bạn...”. Có lẽ vì vậy mà những tích trò do phường biểu diễn luôn để lại ấn tượng đặc biệt trong lòng du khách và bạn bè quốc tế.

Trước đây, phường rối nước Hồng Phong chỉ biểu diễn phục vụ người dân địa phương trong các ngày lễ, Tết. Những năm gần đây, du khách tìm về Hồng Phong xem rối nước ngày càng nhiều. Đặc biệt, năm 1994, phường rối nước Hồng Phong đã tạo đựơc tiếng vang lớn khi giành được 1 Huy chương vàng, 2 Huy chương bạc khi tham dự Liên hoan múa rối nước toàn quốc tại Hà Nội. Hiện, phường rối đã ký hợp đồng biểu diễn với nhiều công ty du lịch nhằm quảng bá, giới thiệu loại hình nghệ thuật này tới đông đảo người xem.

Tuy nhiên, điều khiến các nghệ nhân trăn trở chính là nguy cơ không có người kế nghiệp. Các thế hệ thanh niên trong làng không ai mặn mà với môn nghệ thuật truyền thống này. Hầu hết các nghệ nhân đều đã bước sang tuổi cổ lai hy, nỗi lo về sự thất truyền của nghệ thuật rối nước luôn canh cánh trong lòng họ. Theo ông Chiếm, khó khăn lớn nhất là tìm được người thực sự tâm huyết với nghề, ông cùng các nghệ nhân khác đang tích cực vận động con cháu học nghề với hy vọng sẽ phát triển và gìn giữ được nghệ thuật tổ tiên để lại.

Hy vọng rối nước Hồng Phong tiếp tục vang danh và toả sáng dưới bàn tay của những người trẻ tuổi, giàu nhiệt huyết.

Anh Lơ - Thưởng Hải Ninh