Hai mẹ con chị Mai.

Chị Quách Thị Mai ở Hải Phòng đã được T.Ư Đoàn trao giải “Thanh niên sống đẹp”.

Một buổi tối mùa thu se lạnh, đang trên đường từ Đông Anh về Hà Nội, tôi phải dừng xe lại để nghe điện thoại. Tôi nhận ra giọng của Mai có vẻ như đang rất vui: “Anh Thành ơi bọn em vừa đi dự hội thảo ở Hạ Long sắp về tới Hà Nội rồi. Anh nhớ mua hoa tặng em nhé. Hôm nay, em lên nhận giải Thanh niên sống đẹp ở Nhà hát Lớn”.

Tôi và mấy người bạn vội vàng mua một bó hoa tươi chạy thẳng đến Nhà hát Lớn. Trong ánh đèn màu sân khấu rực rỡ là 78 gương mặt trẻ tiêu biểu cho thanh niên Việt Nam năm 2006 đến từ khắp các tỉnh thành và các cơ quan, các tổ chức khác nhau. Họ là chiến sĩ công an, quân đội có thành tích xuất sắc. Và có cả thanh niên dân tộc, tăng ni phật tử...

Đại biểu và khách mời dường như không ai nhận ra trong số đó có một phụ nữ trẻ đang chung sống với HIV. Hôm đó Mai mặc bộ áo dài dân tộc, trang điểm qua loa.

Những tháng ngày đau khổ

Nhận xong giải thanh niên sống đẹp do Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tổ chức tối 5/10/2006, Mai mời chúng tôi đi ăn cơm.

Mai mồ côi cả cha lẫn mẹ từ năm 15 tuổi, học hết phổ thông trung học và thi đỗ vào Trường Đại học khoa học xã hội và Nhân văn nhưng không có tiền để ăn học. Mai phải xin làm công nhân ở doanh nghiệp giày da để đảm bảo cuộc sống cho hai chị em.

Những câu chuyện của quá khứ cứ ùa về. Mai kể: “Khoảng tháng 6/2000, khi em sinh cháu có kết quả xét nghiệm dương tính. Lúc đó, cũng chẳng có tư vấn gì. Bệnh viện gửi kết quả về địa phương.

Chẳng hiểu sao mọi người đều biết em bị nhiễm HIV. Muốn khóc nhưng không thể khóc được. Ông nội không dám bế cháu. Sau này, hàng xóm cấm con họ chơi với con của em. Bạn bè gặp em cũng không muốn hỏi”.

Đỉnh điểm của sự kỳ thị và phân biệt đối xử là Mai mất việc, nguồn thu nhập duy nhất của cả gia đình cũng mất luôn. Mai phải hái rau muống đem đi bán ngoài chợ. Nhưng đến cả những mớ rau cũng khó bán vì người ta chê là “rau ết”.

Còn cuộc sống là còn hy vọng Bây giờ các thành viên trong nhóm không cần phải đi tiếp cận nhiều. Những người nhiễm HIV đã tự tìm đến với nhóm. Thành viên trong nhóm còn được tham gia đóng góp vào Luật Phòng, chống HIV/AIDS. Một số ý kiến đưa ra cũng được Quốc hội lắng nghe và cho vào luật. Hy vọng luật sẽ có hiệu lực và thực sự đi vào cuộc sống. Sự kỳ thị tuy chưa thể hết nhưng cũng hạn chế đáng kể so với trước. Điều Mai mong muốn cũng giống như những người có HIV. Đó là sức khỏe và được cộng đồng nhìn nhận đúng. Cần cảm thông chứ không phải lòng thương hại. “Em chỉ mong muốn là có sức khỏe để làm việc, còn cuộc sống là còn hy vọng anh ạ”.

Đứng lên từ nước mắt

Sự kỳ thị và phân biệt đối xử với người có HIV khiến Mai tìm ra một hướng đi mới. Tự cứu mình và làm cái gì đó để giúp cho những người có HIV ngay tại địa bàn nơi Mai đang sinh sống.

Bước đầu, Mai là đối tượng của chương trình, tham gia vào câu lạc bộ Hải Âu ở Hải Phòng do FHI (một tổ chức phi chính phủ về sức khỏe, gia đình thế giới) tài trợ để chia sẻ với những bạn cùng cảnh và hỗ trợ lẫn nhau về tinh thần.

Qua tham gia nhiều khóa tập huấn do tổ chức CARE quốc tế tại Việt Nam, HPI (dự án sáng kiến về chính sách y tế) tổ chức, Mai tự tin lên rất nhiều. Có kiến thức tự chăm sóc cho mình và tư vấn cho người khác, Mai đã có thể tự tin nói trước công chúng.

“Khởi điểm, bọn em được sự hỗ trợ kỹ thuật và tài trợ nhỏ từ dự án Policy (nay là dự án HPI). Em thành lập nhóm Vì ngày mai tươi sáng Hải Phòng. Nay đổi tên là nhóm Hoa Biển.

Bọn em hình thành thêm nhiều nhóm khác tại Hải Phòng. Không còn kinh phí nhưng chúng em vẫn nhận được hỗ trợ về kỹ thuật và giúp nhóm tìm kiếm các nguồn tài trợ từ các tổ chức khác. Bọn em mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ từ Policy cả về kỹ thuật lẫn tài chính để tăng cuờng sự hợp tác liên kết gữa các nhóm, tại Hải Phòng”.

Tháng 4/2005, Mai được UBND thành phố Hải Phòng ghi vào sổ vàng và tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc trong hoạt động phòng, chống HIV/AIDS tại địa phương.

Đồng Đức Thành (Theo TP)