“Bén duyên”

Sinh năm 1946 trong một gia đình Việt kiều tại Thái Lan, 15 tuổi bà Khánh về Việt Nam sinh sống. Sau gần 30 năm là giáo viên của Trường THCS Lý Tự Trọng (TP. Ninh Bình), năm 1984, bà Khánh nghỉ hưu. Thời gian này, bà làm đủ nghề để kiếm sống, từ thêu, đan rồi làm tóc.

Cái duyên với nghề nặn hoa đất đến với bà Khánh từ năm 2001, khi bà có điều kiện quay lại Thái Lan. Bà ngạc nhiên và hết sức khâm phục khi thấy những bông hoa bằng đất rực rỡ trên mảnh đất đã nuôi lớn tuổi thơ của bà. Niềm đam mê hội họa, nghệ thuật vốn đã có trong con người bà được dịp trỗi dậy. Bà Khánh tâm sự: “Lúc đó tôi quyết tâm ở lại để học bằng được nghề này”.

Những ngày đầu, việc học làm hoa đất đối với bà là một cực hình. Thời tiết Thái Lan nóng nực, có những lúc bà Khánh cảm thấy nhụt chí, muốn từ bỏ. Nhưng vì câu nói của cô giáo: “Không khéo và kiên trì thì đừng học”, bà Khánh càng quyết tâm theo nghề. Sau 3 tháng, bà đã thành thạo từng chi tiết của công đoạn nặn hoa đất, đến độ ngay cả cô giáo và đồng môn cũng phải trầm trồ khen ngợi. Khi đã có trong tay một số nguyên liệu ưng ý cùng với kiến thức học được trên đất bạn, bà Khánh trở về Việt Nam với một niềm tin mãnh liệt: “Nhất định mình sẽ khiến đất nở hoa và khoe sắc trên đất Việt”. Đó cũng là động lực cho những thành công sau này của bà.

Vừa trò chuyện với chúng tôiV, bà Khánh vừa thoăn thoắt nhào đất. Công đoạn đầu tiên là phải cán đất cho dẻo và mỏng, sau đó dùng dao hoặc kéo nặn từng cánh hoa, ép vào khuôn, uốn từng đường nét. Dùng khuôn để cắt tấm bột thành những cánh hoa theo ý muốn, sau đó dùng con lăn để tạo độ sóng của mép cánh rồi vẽ vân hoa.

Bà Khánh nhớ lại, tại Hội chợ xuất - nhập khẩu và tiêu dùng Đồng bằng Bắc Bộ (EXIMPO) tổ chức ở Ninh Bình đầu năm 2005, bất cứ khách tham quan nào cũng phải sửng sốt khi chiêm ngưỡng những lọ hoa, bình hoa của bà vì vẻ đẹp và sự tinh tế. Nghề làm hoa đất cũng từ đó mà khoe sắc khiến ngày càng nhiều người dân địa phương đến xin học nghề.

Đến nay, bà Khánh đã truyền nghề cho hàng chục học trò, trong đó có nhiều em tật nguyền, hoàn cảnh khó khăn. Bà tâm sự: “Tôi phải xa cha mẹ tới 40 năm nên luôn thèm cảm giác bình yên trong mái ấm gia đình. Cũng vì thế, tôi dễ đồng cảm với những hoàn cảnh khó khăn nên luôn tạo điều kiện để các em học tập”.

Chị Đỗ Thị Ngọc Bảo, cán bộ Sở Y tế Ninh Bình đang theo học nghề làm hoa từ đất của bà Khánh, cho biết: “Học nghề này nhẹ nhàng, không căng thẳng vì màu sắc và đường nét mềm mại của hoa làm ta quên hết mệt nhọc. Không chỉ thế, những người khéo tay còn có thêm thu nhập từ nghề này.

Hoa đất, muốn đẹp không dễ!

Bà Khánh khẳng định, học làm hoa đất không khó nhưng để những sản phẩm đó thực sự là một tác phẩm nghệ thuật lại không dễ. Bà chia sẻ: “Những sản phẩm hoa đất phải tạo cho người xem cảm giác giả mà thật, thật mà giả. Để làm được điều này, ngoài năng khiếu, nghệ nhân còn phải có cái tâm, tình yêu với nghề”.

Theo bà Khánh, pha màu là khâu khó nhất. Bà đã rút ra kinh nghiệm chọn thời điểm pha là khoảng 9 giờ sáng. Màu phải được pha trong môi trường ánh sáng thật. Điều cần lưu ý là khi pha màu phải ngồi theo hướng xuôi chiều với ánh sáng. Thông thường, muốn có cành hoa đủ sắc màu, bà Khánh phải ngồi từ 3 - 4 giờ đồng hồ để tạo nên những sản phẩm ưng ý.

Chia sẻ với chúng tôi, bà Khánh tâm sự: “Nghề làm hoa đất không khó, thời gian học nghề không lâu (3-4 tháng) nhưng đòi hỏi tính kiên trì cao. Nhiều người học rồi để đấy vì họ không nhìn thấy tiềm năng của sản phẩm hoa đất đối với thị trường thế nào. Tôi nặng lòng với nghề này không phải vì kinh tế. Tôi chỉ ước ao nghề mới này phát triển để tạo việc làm cho nhiều lao động, đặc biệt là người khuyết tật. Ngoài ra, do thị trường rộng lớn, nhiên liệu làm ra sản phẩm dễ mua, sẵn có nên nếu có một “mạnh thường quân” quan tâm đầu tư phát triển nghề làm hoa đất, tôi sẵn sàng đứng ra dạy miễn phí”.

Chia tay nghệ nhân Khánh, điều khiến chúng tôi thấy hạnh phúc là hiện nay Bà đã truyền dạy cho nhiều học viên, đặc biệt là học viên khuyết tật. Như thế, người phụ nữ ấy không chỉ làm đẹp cho đời bằng những đóa hoa muôn hồng nghìn tía mà còn giúp bao cuộc đời nhìn thấy tương lai phía trước tươi sáng hơn...

Lã Tài