Về tình hình khiếu nại: 3 năm qua, tình hình khiếu nại của công dân diễn biến phức tạp và có xu hướng vượt cấp lên các cơ quan trung ương; khiếu nại xảy ra khá phổ biến, nhất là ở các tỉnh, thành phố có tốc độ đô thị hóa cao, đã và đang thực hiện nhiều dự án về phát triển kinh tế xã hội, xây dựng khu đô thị, khu công nghiệp, sân gôn… Điều đáng quan tâm là công dân khiếu nại đến cơ quan hành chính là chủ yếu và rất ít khởi kiện vụ án hành chính ra Tòa án. Nhiều trường hợp khiếu nại đã được các cấp chính quyền xem xét nhiều lần và đưa ra các phương án giải quyết hợp lý nhưng công dân vẫn không đồng ý, tiếp tục khiếu nại gay gắt. Theo báo cáo của Trụ sở tiếp công dân của Trung ương Đảng và Nhà nước tại Hà Nội, đến nay có 44 trường hợp và theo báo cáo của 12 tỉnh thì hiện nay còn 135 trường hợp.

Bên cạnh đó, ở nhiều địa phương, tình hình công dân tập trung đông người có tổ chức, mang theo băng rôn, khẩu hiệu, lợi dụng, lôi kéo những người thuộc đối tượng chính sách, người già, trẻ em để gây áp lực, yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét lại một số chủ trương, chính sách mà người dân cho rằng việc thực hiện chủ trương, chính sách này đã làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của họ.

Nội dung khiếu nại của công dân xảy ra ở hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội như : khiếu nại về thực hiện chính sách xã hội, thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng, về kỷ luật cán bộ, công chức, đòi lại nhà trước đây đã cho Nhà nước thuê, mượn… nhưng tập trung chủ yếu là lĩnh vực đất đai, chiếm tỷ lệ hơn 80%, cá biệt có địa phương chiếm trên 90%, trong đó, phần lớn là khiếu nại về giá bồi thường đối với đất bị thu hồi giá thấp, giá đất tái định cư quá cao, nhiều trường hợp trước đây đã nhận tiền bồi thường, nay khiếu nại đòi được bồi thường theo giá đất mới; việc hỗ trợ giải phóng mặt bằng, bố trí tái định cư và giao đất dịch vụ chậm được thực hiện; cơ quan có thẩm quyền không thực hiện đúng trình tự, thủ tục thu hồi đất.. Qua kết quả giải quyết khiếu nại của các cơ quan hành chính cho thấy, khiếu nại của công dân có nội dung đúng và đúng một phần chiếm tỷ lệ khá cao. Theo số liệu trong báo cáo của 45 tỉnh và 7 Bộ thì tỷ lệ này là 46,13%.

Về giải quyết khiếu nại: Được biết, trong những năm qua, công tác giải quyết khiếu nại đã có chuyển biến tích cực và dần đi vào nền nếp; giải quyết được số lượng lớn đơn khiếu nại của công dân, chất lượng giải quyết được nâng lên; nhiều vụ việc khiếu nại gay gắt, kéo dài đã được giải quyết dứt điểm, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân đã được khôi phục. Thanh tra Chính phủ và các Bộ đã có nhiều cố gắng trong việc giải quyết khiếu nại thuộc thẩm quyền, tích cực, chủ động phối hợp với các cấp, các ngành tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong công tác giải quyết khiếu nại tại các địa phương.

Tuy nhiên, việc giải quyết khiếu nại còn những hạn chế nhất định, ở một số địa phương còn có vụ việc giải quyết không đúng chính sách, pháp luật chưa phù hợp với thực tế, một số vụ việc tuy không phức tạp nhưng do thiếu quan tâm hoặc do sự nể nang, né tránh dẫn đến chậm được giải quyết. Trong một số trường hợp, các cơ quan trung ương khi xem xét, kết luận thiếu thống nhất hoặc có ý kiến khác nhau làm cho địa phương khó thực hiện, gây khiếu nại kéo dài.

Về tiếp nhận, thụ lý đơn khiếu nại và thời hạn giải quyết: Nhìn chung, việc tiếp nhận, thụ lý đơn khiếu nại của các cơ quan hành chính nhà nước đã được thực hiện theo đúng thẩm quyền. Phần lớn các đơn khiếu nại thuộc thẩm quyền giải quyết đã được thụ lý và có văn bản thông báo đến người khiếu nại. Ở một số địa phương khi nhận được đơn khiếu nại không thuộc thẩm quyền giải quyết thì cơ quan nhận đơn đã có văn bản trả lời và hướng dẫn công dân thực hiện quyền khiếu nại theo đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, việc chấp hành các quy định của pháp luật về tiếp nhận, thụ lý đơn khiếu nại và chấp hành thời hạn giải quyết còn có một số hạn chế. Không ít cơ quan vẫn tiếp nhận, thụ lý đơn khiếu nại đã hết thời hiệu hoặc quá thời hạn khiếu nại tiếp theo. Tình trạng vi phạm về thời hạn giải quyết khiếu nại xảy ra khá phổ biến. Theo báo cáo của các cơ quan thì còn nhiều vụ việc nhất là đối với các vụ việc khiếu nại phức tạp, thời hạn giải quyết kéo dài, thậm chí có vụ kéo dài tới hàng chục năm. Điều đáng lưu ý là mặc dù Luật Khiếu nại, tố cáo cũng như Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính đều đã quy định chặt chẽ về thời hiệu khởi kiện, thời hạn giải quyết, giá trị pháp lý của quyết định giải quyết hoặc bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng trên thực tế, trong lĩnh vực tư pháp khi đã hết thời hiệu, thời hạn này thì tòa án không thụ lý giải quyết. Đây cũng chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng người khiếu nại rất ít khởi kiện vụ án hành chính ra tòa án mà thường kiên trì yêu cầu cơ quan hành chính nhà nước giải quyết.

Về tình hình tố cáo, 3 năm qua, các cơ quan hành chính nhà nước ở trung ương và địa phương đã nhận được 43.207 đơn tố cáo về 35.164 vụ việc, trong đó, UBND các cấp đã nhận được 28.492 đơn về 23.746 vụ việc, đã giải quyết 21.938 vụ việc, đạt 92,39%. Các Bộ đã nhận được 14.715 đơn về 11.418 vụ việc, đã giải quyết 8.431 vụ việc, đạt 73,8%.

Nội dung tố cáo chủ yếu là tố cáo cán bộ không thực hiện đúng chức trách được giao, mất dân chủ, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tham nhũng trong việc quản lý đất đai, bồi thường, giải tỏa khi nhà nước thu hồi đất, tố cáo cán bộ sai phạm trong quản lý, thu chi tài chính ngân sách…. Qua kết quả giải quyết đơn tố cáo của các cơ quan hành chính cho thấy, tố cáo của công dân có nội dung đúng và đúng một phần chiếm tỷ lệ khá cao.

Về việc giải quyết tố cáo: trong 3 năm qua các cơ quan hành chính nhà nước đã có nhiều cố gắng trong công tác giải quyết đơn tố cáo, về cơ bản đã chấp hành đúng các quy định về thủ tục, thẩm quyền giải quyết tố cáo. Một số địa phương đã xử lý nghiêm người bị tố cáo có hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại đến lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích của tổ chức và công dân. Tuy nhiên, việc giải quyết đơn tố cáo còn nhiều hạn chế, thời hạn giải quyết còn kéo dài, có biểu hiện né tránh, nhất là trong trường hợp người bị tố cáo là người đứng đầu cơ quan hành chính các cấp. Đối với những trường hợp này, người có thẩm quyền giải quyết tố cáo còn thiếu chủ động và thường trông chờ vào việc giải quyết của các cấp ủy đảng. Quan điểm về việc xử lý đối với đơn nặc danh, mạo danh còn thiếu thống nhất, còn nhiều lúng túng trong việc xử lý đơn vừa có nội dung khiếu nại, vừa có nội dung tố cáo.

Nguyên nhân làm phát sinh khiếu nại, tố cáo và hạn chế đó là, một số quy định của pháp luật điều chỉnh hoạt động tư pháp còn chưa hoàn thiện làm hạn chế chất lượng hoạt động tư pháp; chất lượng công tác truy tố, điều tra, xét xử và thi hành còn chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, mặc dù đã có chuyển biến nhưng chất lượng giải quyết khiếu nại, tố cáo vẫn còn hạn chế, làm phát sinh khiếu nại, tố cáo vượt cấp kéo dài và phát sinh thêm khiếu nại, tố cáo mới. Năng lực, trình độ, tinh thần trách nhiệm và kinh nghiệm thực tiễn của một bộ phận cán bộ làm công tác tư pháp nói riêng còn chưa theo kịp yêu cầu nhiệm vụ.

Trước tình hình trên nhiều ý kiến cho rằng, Chính phủ cần phối hợp với TANDTC tiến hành tổng kết toàn diện việc thi hành Luật Khiếu nại, tố cáo và tổng kết về tổ chức, hoạt động của Tòa hành chính, đồng thời, nghiên cứu hoàn thiện Đề án cơ quan tài phán hành chính theo Thông báo của Bộ Chính trị và Nghị quyết của Quốc hội. Chính phủ cần chỉ đạo các cơ quan hữu quan rà soát các luật, pháp lệnh chuyên ngành làm căn cứ để giải quyết về nội dung của khiếu nại nhằm khắc phục những bất cập sớm có kế hoạch sớm ban hành văn bản hướng dẫn về những vấn đề còn thiếu; sửa đổi, bổ sung những văn bản có quy định chưa phù hợp với Luật Khiếu nại, tố cáo; đề ra các biện pháp giải quyết tổng thể nhằm bảo đảm an ninh trật tự, bảo công bằng xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Nguồn: ĐCSVN