Năm Sửu nói chuyện chọn trâu

    2/4/2009 3:09:33 PM

    “Tậu trâu, lấy vợ, làm nhà
    Trong ba việc ấy, lọ là khó thay”.

    Với bà con nông dân, “con trâu là đầu cơ nghiệp” nên khi mua cũng phải chọn lựa con thuộc giống khoẻ: “Mua trâu chọn giống /Cưới gái lựa dòng”.

    Tậu trâu để cày ruộng thấp, phải chọn con còn non, khoẻ, chớ mua con già (Trâu quá sá (quá tuổi), mạ quá thì. Ai cũng biết, trâu quen làm lụng ở đất lầy có nước, chịu rét mướt nặng nhọc, con bò ưa làm ở đất nhẹ, khô. “Trâu he (gày) cũng bằng con bò khoẻ”, cho nên mới có câu:

    “Trâu năm sáu tuổi còn nhanh“
    Bò năm sáu tuổi đã tranh tuổi già
    Đồng chiêm xin chớ nuôi bò
    Mùa đông tháng giá bò dò làm sao?”

    Việc tậu trâu khó như vậy nên bà con phải nhờ những người có kinh nghiệm chọn giúp con nào cày bừa khoẻ, con nào không tốt chỉ nên làm thịt vì “Trâu trắng đi đâu, mất mùa đến đấy”. Cho nên, chọn trâu trước hết là phải xem tuổi: từ 4 đến 8 tuổi là thời kỳ trâu sung sức nhất, làm lụng khoẻ dai. Rồi đến xem hình dáng: Trâu chậm chạp thì đầu khô, mặt nặng. Mắt nhỏ nhìn không được xa, mắt sâu hoắm hay đau mắt, mắt đỏ rất dữ tợn. Sừng phải đều gọi là cánh ná mới đẹp. Đã có câu tả con trâu xấu như: “Xa sừng, mắt lại nhỏ con /vụng đàn, chậm đẻo ai còn nuôi chi”. Trâu mũi to, đen và ướt thì khoẻ, mồm rộng là khoẻ ăn: “Mồm gầu dai nhai hai gánh cỏ”. Như thế này cũng là trâu hay ăn, cày khoẻ: “Sừng cánh ná, dạ bình vôi, mắt ốc nhồi, mồm gầu dai, tai lá mít, đít lồng bàn”. Nếu bàn chân to quá, móng hở, đuôi dài cũng đáng chê: “Chân to bàn nặng kéo cày làm sao?” hoặc “Lại thêm tiền thấp hậu cao /Đuôi chùng quá gối đi nào được đâu!”. Nếu con trâu có cái đầu nhẹ nhõm, mặt gân guốc, chân khô cứng thì là trâu tốt. “Đầu thanh cao tiền, thấp hậu thì tậu liền tay” hay “Khô chân, gân mặt đắt tiền cũng mua”.

    Tuy nhiên, cũng phải để ý đến các vết ở thân thể con trâu, vì các vết ấy có ảnh hưởng đến sức khoẻ của trâu. “Trâu nào mõm đen gọi là “hàm nghiến”, hàm nghiến mà thêm lốm đốm gọi là “nghiến chẳn” là trâu xấu. Trâu nào có lưỡi đỏ chấm tím là không tốt: “Hàm nghiến lưỡi đốm hoa cà /Vểnh sừng tóc chóp, cửa nhà không yên”. Nếu nuôi đen tuyền thì tốt, nếu đốm trắng thì yếu: “Đốm đầu thì nuôi, đốm đuôi thì thịt”. Cái khoáy của con trâu cũng được chú ý trong khi chọn để tậu. Nếu ở giữa trán có khoáy đối với hai mắt gọi là tam tinh, là trâu dữ, lại thêm đuôi đốm trắng nữa thì chớ mua vì: “Tam tinh khoá sọ thì chừa /Đốm đuôi nát chủ thì đưa vào nồi”.

    Khi dùng thì nên tìm trâu đen, khoẻ hơn trâu trắng, vì nếu trâu yếu, cày cấy sẽ thua thiệt. Trâu, bò tốt cày ruộng khoẻ, thường có đặc tính nên biết để mà chọn lựa:

    “Trâu hoa tai“,bò gai sừngb
    Trâu tóc chóp, bò mủ mấn
    Trâu nghiến hàm, bò bạch thiệt
    Mua trâu xem vó, lấy vợ xem nòi”.

    Cho nên ở nông thôn, người ta tính toán cản thận để đạt được hiệu quả cao nhất:

    Muốn giàu thì nuôi trâu cái
    Muốn lụi bại thì nuôi chim bồ câu.

    Hoàng Thiên Lý

Ý kiến bạn đọc