Trung tâm Giống cây trồng và gia súc Phó Bảng: Bảo tồn giống bò quý vùng cao

    1/6/2009 9:09:58 AM

    Lưu giữ sản vật quý

    Chúng tôi đến thăm Trung tâm vào những ngày cuối năm bận rộn. Cái lạnh buốt của mùa đông vùng cao khiến chúng tôi se mình lại. Dù vậy, những gì được chứng kiến, đặc biệt là sức bật của các loại cây trồng trên vùng cao nguyên đá như khiến không khí ấm áp hơn. Vừa gặp tôi, ông Phùng Viết Vinh, Giám đốc Trung tâm đã hồ hởi khoe: “Thành công lớn nhất của Trung tâm trong năm 2008 là đưa trạm thụ tinh bò nhân tạo đi vào hoạt động tại xã Quyết Tiến (huyện Quản Bạ), góp phần lưu giữ và phát triển giống bò vàng quý hiếm của địa phương”.

    Với 70% diện tích là núi đá, chăn nuôi đại gia súc được coi là ngành kinh tế mũi nhọn ở 4 huyện vùng cao núi đá của tỉnh Hà Giang (Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc). Từ năm 1999 đến nay, đã có nhiều chương trình, dự án được triển khai để phát huy tiềm năng, thế mạnh này như chương trình phát triển 3 vạn con bò; phát triển bò hàng hoá, hỗ trợ nông dân trồng cỏ, vắc -xin tiêm phòng. Tuy nhiên, do tập quán chăn nuôi lạc hậu, trình độ nhận thức của đồng bào hạn chế nên việc phát triển đàn bò vẫn mang tính tự phát, chưa có sự quản lý chặt chẽ về nguồn giống dẫn đến tình trạng lai đồng huyết, cận huyết khiến đàn bò bị thoái hóa, năng suất, chất lượng kém, dịch bệnh ngày càng nhiều, gây thiệt hại không nhỏ cho bà con.

    Làm thế nào để thay đổi tập quán canh tác của nông dân, khai thác tốt tiềm năng là điều mà cán bộ Trung tâm Giống cây trồng và Gia súc Phó Bảng trăn trở. Chính vì vậy, việc đầu tiên họ làm là xây dựng những mô hình chăn nuôi bền vững, theo hướng thâm canh để bà con học tập, áp dụng. Ông Vinh cho biết: “Trước đây, do điều kiện tự nhiên không thuận lợi, thiếu nước, đất canh tác nên thức ăn cho bò chủ yếu là thân cây ngô. Vì vậy, “nuôi bò trên lưng” và bò “leo núi” là hình ảnh quen thuộc của vùng cao nguyên đá, bò trượt chân rơi xuống vực khá nhiều. Nay, việc nuôi nhốt kết hợp với chăn thả bò ở đồi rừng gần nhà đã trở nên phổ biến. Các giống cỏ cho năng suất cao như: cỏ voi, Goatemala, VA06 (năng suất gấp 3 lần các loại cỏ khác, chịu được các loại đất cằn cỗi) được đưa vào trồng đại trà. Ngoài ra, còn có thể khai thác nguồn thức ăn dồi dào là các loại cỏ rừng tự nhiên, cây lâm nghiệp bản địa đa tác dụng. Bên cạnh đó, bà con được hướng dẫn trồng, thu hoạch đúng kỹ thuật, kết hợp với tự chế biến rơm, cỏ khô... dự trữ thức ăn cho gia súc vụ đông”.

    Trung tâm cũng đang phối hợp với Viện Chăn nuôi (Bộ Nông nghiệp và PTNT) triển khai thực hiện nghiên cứu về cải thiện nguồn thức ăn: Chế biến bảo quản thức ăn gia súc, bổ sung đạm, khoáng trong khẩu phần ăn để vỗ béo trâu, bò, dê... Đồng thời làm tốt công tác tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi mới, phòng chống dịch bệnh cho gia súc, gia cầm, nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao. Thành lập các hợp tác xã chăn nuôi bò lấy thịt, sản xuất con giống, cơ sở chế biến thức ăn gia súc. Chú trọng phòng chống dịch bệnh, phòng chống rét cho gia súc trong mùa đông; đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật nhằm tăng nhanh giá trị sản lượng và đưa chăn nuôi lên thành ngành sản xuất chính. Phấn đấu thu nhập từ chăn nuôi đạt trên 60% tổng thu nhập của nông hộ (4 huyện núi đá là 70%).

    Nhờ sự đóng góp của Trung tâm, đàn bò trong tỉnh phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng. Năm 2001, toàn tỉnh có 60.032 con bò, đến năm 2006 đã tăng lên 82.240 con, trong đó 4 huyện vùng cao là 59.363 con (chiếm 72%). Đặc biệt, bà con vẫn lưu giữ được giống bò quý, chất lượng tốt, tầm vóc cao to, thân hình đẹp; cân nặng trung bình 350 - 450kg, cá biệt có con nặng gần 500kg; sức chống chịu cao, ít dịch bệnh, sức kéo tốt. Giống bò này nằm trong danh mục gia súc quý hiếm, cấm xuất khẩu theo Quyết định số 67 của Bộ Nông nghiệp và PTNT ngày 31/10/2005.

    CHợ bò đang phát triển mạnh ở các huyện vùng cao núi
    đá của Hà Giang.


    Để “mục sở thị” giống bò quý, chúng tôi tìm đến chợ bò Mèo Vạc – nơi không chỉ góp phần làm thay đổi cuộc sống của đồng bào mà còn tạo nên nét văn hoá đặc trưng của vùng cao nguyên đá. Mỗi phiên chợ tiêu thụ khoảng 1.000 con bò, giá trung bình 8 triệu đồng/con, bê 4 triệu đồng/con. Trong một “rừng” bò, rất dễ nhận ra giống bò vàng địa phương bởi nó nổi trội vì có vóc dáng to khoẻ, cân đối, lông vàng mượt, giá lên tới 20 triệu đồng/con bò giống. Thương lái từ các tỉnh Tuyên Quang, Phú Thọ... nườm nượp lên mua bò. Bò dắt xuống chợ bao nhiêu cũng có xe mua đem về xuôi, nhiều nhất là về chợ đầu mối Thổ Tang (Vĩnh Tường-Vĩnh Phúc), sau đó toả đi khắp đất nước.

    Mèo Vạc cũng là huyện đi đầu trong phong trào chăn nuôi đại gia súc ở Hà Giang. Theo thống kê, toàn huyện có 3.534 hộ nuôi 1 con bò, 2.325 hộ nuôi 2 con, 1.711 hộ nuôi 3 - 5 con, 280 hộ nuôi 6 - 10 con và 28 hộ nuôi trên 10 con. Mỗi năm, huyện cung cấp cho thị trường khoảng 3.000 con trâu, bò, đạt giá trị gần 15 tỷ đồng. Nguồn thu nhập từ gia súc chính là động lực thúc đẩy bà con tập trung phát triển chăn nuôi quy mô lớn.

    Nỗ lực phát triển đàn bò

    Cũng trong thời gian này, tại Trung tâm Giống cây trồng và Gia súc Phó Bảng, giống bò vàng vùng cao đang được chăm sóc đặc biệt để đảm bảo việc cung cấp giống thường xuyên cho tỉnh. Về nguồn giống và chuồng trại, tỉnh, huyện đều có phương án hỗ trợ cụ thể. Nhờ vậy, nhiều nông dân không những có thêm sức kéo, phân bón mà còn có sản phẩm bán ra thị trường, tạo nguồn thu nhập đáng kể.

    Trung tâm đặc biệt chú trọng cải tạo đàn giống bằng nhiều cách, thiến theo phương pháp mới để loại thải đàn bò cóc kém chất lượng, với giá hỗ trợ 50.000 đồng/con. Xây dựng quy trình kỹ thuật tuyển chọn con giống và chăn nuôi gia súc sinh sản. Hướng dẫn các gia đình tự lựa chọn và giữ lại những con có đặc tính tốt về giống. Vận động các gia đình trong xã, thôn tự thoả thuận trao đổi con giống với nhau, tránh phối giống cận huyết. Những con không đủ tiêu chuẩn thì loại thải, vỗ béo giết thịt. Thành lập các HTX chuyên sản xuất con giống, có cơ chế chính sách hỗ trợ về vốn, cơ sở vật chất, kỹ thuật. Đến nay, Hà Giang đã bình tuyển xong đàn bò giống, đeo mã số và có hồ sơ theo dõi từng con. Hỗ trợ 1,2 triệu đồng/con/năm với điều kiện mỗi năm 1 bò đực phải phối giống thành công cho 20 bò cái.

    Cũng chính vì những nỗ lực không ngừng của Trung tâm trong công tác chuyển dịch cơ cấu cây trồng – vật nuôi mà tỉnh đã tin tưởng “trao tay” dự án xây dựng trạm thụ tinh bò nhân tạo, một trong 6 tiểu dự án thuộc dự án BIODIVA (do Pháp tài trợ). Nhờ đó, Trung tâm xây dựng được 126m2 chuồng trại, 100m2 sân chơi cho gia súc, cải tạo nhà pha chế và bảo quản tinh bò, mua sắm trang thiết bị để trạm đi vào hoạt động. ông Vinh cho biết: “Trạm truyền tinh nhân tạo bằng phương pháp sản xuất tinh đông viên, mỗi lần phối trên 20 con; kinh phí 70.000 đồng/lần phối thành công”. Trạm thụ tinh này sẽ đáp ứng nhu cầu tinh bò nhân tạo giống tốt, góp phần cải tạo và phát triển đàn bò theo hướng bền vững.

    Tuy nhiên, theo ông Vinh, do địa hình chia cắt, việc phát hiện bò cái trong giai đoạn động dục chậm, dẫn đến kết quả phối giống kém, nên Trung tâm vẫn phải áp dụng cả phương pháp truyền thống mới đáp ứng được nhu cầu. Là trạm thụ tinh nhân tạo bò đầu tiên của tỉnh và khá mới lạ đối với bà con dân tộc nên Trung tâm phải tăng cường tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ khuyến nông kiêm thú y viên. Đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi cho nhân dân dưới nhiều hình thức như: tuyên truyền miệng, tờ rơi, băng cát - sét bằng tiếng địa phương, cung ứng đầy đủ các loại vắc–xin và tổ chức tốt công tác tiêm phòng, vệ sinh chuồng trại, phòng chống dịch bệnh, chống rét, nhất là những đợt rét đậm, rét hại để đàn bò phát triển ổn định, có chất lượng tốt.

    Dương Lam Ngọc

Ý kiến bạn đọc