Nhiều DN, nhiều dây chuyền phải ngừng sản xuất và giảm lao động vì đơn hàng quá ít.

Bài 1: Giảm lương rồi mất việc 

DN đối mặt với nợ nần

Trước sức ép từ nhiều phía, các doanh nghiệp phải nỗ lực tìm cách duy trì sản xuất, cắt giảm chi tiêu, tinh giảm nhân công và hoãn các khoản nợ ngân hàng.

Hiện, kim ngạch xuất khẩu giày dép của Việt Nam vào EU đã sụt giảm trầm trọng. Tháng 9/2009, tổng kim ngạch xuất khẩu giày dép vào EU chỉ đạt 1,6 tỉ USD, giảm hơn 11% so với cùng kỳ năm 2008. Trong khi đó, quý IV/2009, EU mới ra quyết định chính thức về việc tiếp tục áp thuế chống bán phá giá đối với giày mũ da Việt Nam, đồng nghĩa với việc lượng hàng xuất khẩu tiếp tục sụt giảm.

Chủ tịch Hiệp hội Da giày Việt Nam, ông Nguyễn Đức Thuấn cho rằng, dù đã chuẩn bị trước tâm lý nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn khó cầm cự nếu không được tiếp sức. Ngoài ra, hầu hết doanh nghiệp da giày Việt Nam đều là doanh nghiệp vừa và nhỏ, một bộ phận lớn phải vay vốn ngân hàng để duy trì sản xuất.

Cả nước hiện có khoảng 200 doanh nghiệp xuất khẩu da giày. Ông Nguyễn Đức Châu, Chủ tịch Công đoàn ngành công thương Hải Phòng lo ngại: “Việc áp thuế chống bán phá giá đối với ngành da giày Việt Nam không chỉ ảnh hưởng trực tiếp tới doanh nghiệp và đời sống công nhân mà còn tác động xấu tới chính sách thu hút đầu tư của Việt Nam. Khi xác định khả năng cầm cự không thể kéo dài, việc thu hồi vốn bị ngắt quãng, các nhà đầu tư có thể rút khỏi thị trường Việt Nam để tới những môi trường mới không bị áp thuế như Campuchia, Bangladesh, Ấn Độ, Indonesia...”.

Cũng vì thế, các nhà hoạch định chính sách cần khẩn trương có biện pháp hỗ trợ nhằm níu chân các nhà đầu tư để đảm bảo công việc cho hơn 650.000 lao động và giúp ổn định xã hội. Bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Phó giám đốc Công ty Liên doanh TNHH Kainan (Hải Phòng) không giấu được sự lo ngại: “Kinh tế thế giới khủng hoảng, thị trường bị cạnh tranh cộng với việc EU tiếp tục áp thuế chống bán phá giá khiến các doanh nghiệp phải cố gắng duy trì sản xuất bằng nhiều cách. Phổ biến nhất là thu hẹp dây chuyền sản xuất. Hiện, chỉ 2/3 dây chuyền sản xuất của Kainan còn hoạt động, đồng nghĩa với việc hàng trăm công nhân thất nghiệp. Tuy nhiên, đó mới chỉ là giải pháp trước mắt vì hơn 1 năm nữa EU mới dỡ bỏ hàng rào thuế quan nên khó khăn vẫn tiếp tục đeo đuổi”.

Công nhân ăn hôm nay không biết ngày mai

Hiện, thu nhập của công nhân ngành da giày giảm gần 50%. Nguyên nhân thứ nhất là do ít việc nên ngày công giảm; thứ hai, doanh nghiệp chủ động giảm lương. Trong khi đó, giá cả thị trường tăng nên nhiều công nhân đành bỏ việc để gánh gồng buôn bán.

Sau 2 ngày mục kích bữa ăn của các nữ công nhân Công ty Giày Tam Đa (An Lão - Hải Phòng), tôi mới có cơ hội tới thăm phòng trọ của họ. Đó là những phòng trọ đơn sơ, tuềnh toàng. Vũ Ngọc Anh, cô công nhân quê Quảng Ninh than thở: “Công nhân có bao giờ sướng, ngày trước lương ba cọc, hôm nay lương 1 đồng, có kêu nữa chúng em cũng chẳng được tăng lương”.

Thắt lòng nhất là bữa ăn tối mà phòng Ngọc Anh sửa soạn đãi khách chỉ có: rau ngót luộc, ba bìa đậu và hai quả trứng. Vị chi, bữa cơm hôm ấy, ngoài 3 cô gái trong phòng, cộng với 2 chúng tôi, mỗi suất ăn chỉ nhỉnh hơn 1/3 quả trứng. Cô bạn cùng phòng với Ngọc Anh phân trần: “Trứng tráng lại tốn thêm dầu mỡ, món gì chúng em cũng luộc”. Tôi biết do có khách nên chị em mới đi chợ mua gạo nấu cơm, chứ lướt qua túi rác treo ở góc cửa, chỉ thấy vỏ mì tôm và vụn bánh mì vương lại.

Buổi tối của công nhân ở đây còn tằn tiện đến cả ánh sáng bóng đèn. Không ti vi, không đèn điện, ai muốn giải trí thì tập trung vào một phòng vẫn quen gọi là phòng tập thể của anh chàng làm phu hồ ở đầu dãy, còn lại, leo lên giường, trùm chăn ngủ.

Sau bữa tối hôm ấy, phòng Ngọc Anh có một buổi tối “lên đời” như cách nói của các cô vì được chúng tôi mời đi uống nước mía. Theo tính toán của Ngọc Anh, chẳng cần chi li cũng biết chắc một ngày những công nhân như cô tiêu tốn hết bao nhiêu tiền. ăn sáng: 2.000 đồng một chiếc bánh mì chay. ăn trưa: không quá 6.000 đồng, ai ăn sang lắm cũng không quá 10.000 đồng/bữa. ăn tối: gói mì tôm 2.500 đồng. Vậy là một ngày các cô chi tiêu cho việc ăn uống không quá 20.000 đồng. Thu nhập của Ngọc Anh hiện tại được 900.000 đồng/tháng, trừ tiền ăn vẫn còn trăm thứ phải chi tiêu. Cũng vì thế, hơn nửa năm nay Ngọc Anh chỉ về thăm gia đình được 2 lần, dù nhà cô chỉ cách Hải Phòng 80km.

Đáng ra, tôi dùng từ “thắt lưng buộc bụng” để miêu tả cuộc sống của những công nhân da giày trong hoàn cảnh giá tăng lương giảm. Nhưng sự thực còn bi đát và đen tối hơn thế. Là con gái, bao giờ các cô cũng hết sức chi li và chia lương thành từng khoản cụ thể, đặc biệt là tiền ăn và tiền thuê nhà không bao giờ xâm phạm. Thế nhưng chỉ cần hắt hơi, sổ mũi buộc phải mua thuốc uống, bỗng chốc năm bảy mươi ngàn đồng tiêu vèo. Hệ lụy tiếp theo là cả tuần kham khổ để tránh lạm chi. Thế là, đáng ra đủ ăn cả tháng, nhiều khi các cô vẫn thiếu đói như nông dân trong mùa giáp hạt.

Ấy thế mà, khi hỏi vì sao khổ thế vẫn bám trụ, Ngọc Anh cười: “Thế đã khổ gì, sang năm có nhiều đơn hàng, em làm bù khéo để dành được khối”. Chợt thấy một niềm tin mãnh liệt, hay có lẽ, vị ngọt của ly nước mía khiến em phấn khích cũng nên!

Đức Thành