Nhiều công nhân da giày đang lo lắng về đồng lương và tương lai của mình sau khi thuế được EU gia hạn.

Bài 1: Giảm lương rồi mất việc

Chiều mùa đông, con đường từ thành phố Hải Phòng ra biển Đồ Sơn rộng thênh thang càng trở nên heo hút. Nếu ai đó đi qua đây vài năm trước, khi việc áp thuế chống phá giá một cách bất hợp lý của EU đối với giày mũ da của Việt Nam chưa được thực hiện, sẽ có cảm nhận hoàn toàn khác. Không khí ảm đạm từ các nhà máy sản xuất giày dọc tuyến đường này như tỏa rộng cả một vùng, bởi công nhân bị cắt giảm nhiều, hàng quán cũng thưa thớt, đặc biệt là những đoàn xe tải chở hàng ra cảng không còn tấp nập như xưa.

Đó mới chỉ là một điểm u ám nhỏ của bức tranh sản xuất giày mũ da tại Việt Nam, ngành sản xuất thu hút tới gần 650.000 lao động, chủ yếu là nữ công nhân. Chỉ tính riêng thành phố Hải Phòng, số lượng công ty sản xuất giày mũ da xuất khẩu đã lên tới con số hàng chục, tạo việc làm cho khoảng 40.000 lao động (90% trong đó là nữ), cũng đủ thấy rằng, mức độ tác động từ quyết định thiếu khách quan, không công bằng, bảo thủ của EC tới đời sống người lao động Việt Nam rộng rãi đến thế nào.

Tuyến đường Hàng Kênh, nơi có Nhà máy Giày Hàng Kênh khá nổi tiếng ở đất Hải Phòng, trước đây luôn tấp nập mỗi giờ tan ca, không giống khung cảnh uể oải bước vào mấy quán cơm bụi ven đường của nhóm công nhân tôi gặp lúc này. Quan sát bữa cơm của họ, đột nhiên thấy vị mặn nhiều hơn ở mấy món thức ăn đơn điệu dành cho 4 người: 2 bát cơm, 2 bát nước rau luộc, một đĩa tép nhỏ, rau xanh và đậu sốt cà chua. Tổng chi phí hết 23.000 đồng. Vị chi mỗi người chưa tới 6.000 đồng. Nếu ở Hà Nội, 6.000 đồng không đủ mua một cái bánh mì trứng để lót dạ ban trưa.

Sự khủng hoảng của các công ty da giày xem ra đã đến mức báo động, khi mà vừa nhắc tới khả năng mất việc, nhóm nữ công nhân trong khu nhà trọ tại thị trấn Trường Sơn (An Lão - Hải Phòng) bỗng bật khóc như những đứa trẻ. Chị Bùi Thu Thủy (quê ở Đông Hưng - Thái Bình) cho biết, trước khi có thông tin châu âu tiếp tục áp thuế chống bán phá giá, cả tổ sản xuất của chị ai cũng vui mừng vì có thể đơn hàng sẽ tăng và mức lương cũng tăng theo. Nhưng giờ đây, số công nhân bắt đầu bị cắt giảm nhiều, chỉ những lao động lành nghề mới được giữ lại để duy trì sản xuất với mức lương chưa tới 1 triệu đồng/người/tháng, thậm chí khả năng ai đó trong nhóm lành nghề như chị bị mất việc vẫn treo lơ lửng khiến tâm lý ai cũng lo sợ. Buông tiếng thở dài, chị Thủy não nề: “Hai năm rồi, với mức lương 1,3 triệu đồng/tháng, dù bóp mồm bóp miệng cũng chỉ gửi về quê được 500.000 đồng, thế mà giờ lương chỉ 800.000 đồng/tháng, chắc em phải chủ động bỏ việc đi bán rau quá anh ơi”.

Nỗi lòng của chị Thủy cũng như hàng chục nghìn lao động tại các công ty sản xuất da giày xuất khẩu khác ở Hải Phòng khiến những người đứng đầu Liên đoàn Lao động thành phố rối lên như canh hẹ. Bởi, chỉ trong vòng 2 năm đã có khoảng hơn 20.000 lao động, chủ yếu xuất thân từ các vùng nông thôn, bị sa thải. Nay nguy cơ ấy vẫn đang tiếp tục, thậm chí trầm trọng hơn bởi khả năng cầm cự của các doanh nghiệp đã đến giai đoạn cuối cùng, nhiều đơn vị đang phải gồng mình, vay mượn, thế chấp mong thoát khỏi bờ vực phá sản.

Không hiểu những người đưa ra quyết định bất công ấy ở phía trời Tây có thấy day dứt gì không, nhưng chắc chắn hình ảnh những người phụ nữ Việt Nam lầm lũi đi vào nhà xưởng, rồi lại lầm lũi đi ra không phải vì quá mệt mỏi sẽ trở thành vấn đề đau đầu của nhiều địa phương nhằm giải quyết việc làm cho người lao động.

Mặc cho các nhà quản lý vẫn đang tiếp tục theo vụ việc để chứng minh rằng, các nhà sản xuất, kinh doanh giày mũ da Việt Nam không bán phá giá vì 3 lẽ: chủ yếu các doanh nghiệp sản xuất của Việt Nam là vừa và nhỏ, phần lớn sản phẩm là gia công...; Nhà nước Việt Nam không hỗ trợ doanh nghiệp và thứ ba là không gây thiệt hại cho các doanh nghiệp sản xuất da giày châu âu nhưng hiện tại, hàng trăm ngàn lao động Việt Nam đang trở thành nạn nhân và bị ảnh hưởng trực tiếp, nghiêm trọng. Dẫn tới việc ổn định kinh tế của Việt Nam càng trở nên khó khăn hơn trong bối cảnh kinh tế toàn cầu gặp nhiều trở ngại.

Cách đây hơn 3 năm, khi EC vừa áp thuế chống phá giá đối với giày mũ da Việt Nam, một tổ chức phi chính phủ vì người lao động nghèo (Action Aid Việt Nam - AAV) đã nghiên cứu và đưa ra nhận định: “Nạn nhân chính là những lao động nữ làm việc trong ngành da giày và con cái của họ vì ngành này thu hút trên 80% lao động nữ, chủ yếu là lao động nghèo đến từ khu vực hoạt động nông nghiệp, họ có thể sẽ bị mất việc làm”.

Nay kết quả nghiên cứu ấy đã được khẳng định, và tương lai của hàng trăm ngàn lao động nữ sẽ đi về đâu, con cái họ sẽ sống ra sao khi đồng lương không đủ trang trải cho chính bản thân mình?

Bài 2: Cầm cự trong gian khó

Gia Minh