Cán bộ dân số xã Đông Minh đang tư vấn cho bà con.

Ở đó có một câu chuyện khiến cả ngành dân số phải kinh ngạc: 100% người dân thuộc 8 dân tộc ở 16 thôn của xã đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ kế hoạch hoá gia đình, đưa Đông Minh trở thành điểm sáng duy nhất trong 4 huyện vùng cao núi đá của tỉnh Hà Giang với thành tích 3 năm liền không có người sinh con thứ 3.

Cái khó ló cái khôn

Cũng như nhiều thôn bản miền núi khác, đói nghèo, lạc hậu luôn đeo bám những người dân nơi đây. Đói nghèo vì trình độ canh tác lạc hậu nhưng cũng do đẻ nhiều.

Chị Hoàng Thị Huyền, Trạm trưởng Y tế xã kiêm cán bộ dân số cho biết, trước đây, công tác dân số của xã gặp nhiều khó khăn do lực lượng mỏng, phụ cấp ít trong khi chi phí đi lại tốn kém và mất nhiều thời gian. Cộng tác viên chủ yếu là cán bộ nên cách tuyên truyền cứng nhắc, dẫn đến nhiều chuyện bi hài.

Những người làm công tác dân số ở Đông Minh không thể nào quên câu chuyện của Vàng A Chính. Vợ chồng Vàng A Chính được cán bộ hướng dẫn rất cặn kẽ cách tránh thai bằng bao cao su. Nhưng sau một thời gian áp dụng mà vợ vẫn có thai, Vàng A Chính đưa vợ đến trung tâm dân số “bắt đền”. Cán bộ y tế đưa vợ anh vào khám, hỏi kỹ, ai cũng “tá hoả” khi Vàng A Chính thổ lộ, đêm nào trước khi “làm chuyện ấy” vợ chồng anh cũng cẩn thận xỏ bao cao su vào... ngón tay y như cán bộ hướng dẫn.

Bên cạnh đó, do quan niệm “nhiều con thì tốt phúc” và để có nguồn nhân lực dồi dào, gia đình nào cũng muốn có 4-5 người con. Chính vì vậy, đời sống của bà con đã khó khăn càng khó khăn hơn.

Từ thực tế đó, lãnh đạo xã xác định, công tác dân số kế hoạch hoá gia đình phải được coi là nhiệm vụ quan trọng không kém phát triển kinh tế. Bí thư Đảng uỷ xã Tháng á Bình là người đầu tiên kêu gọi cán bộ, các đoàn thể trong xã cùng chung tay góp sức để có được phương pháp tuyên truyền sao cho hiệu quả.

Hàng ngày, thay vì cách đọc tài liệu ra rả như trước đây, cán bộ xã sưu tầm những mẩu chuyện gia đình, cải biên lại, khéo léo lồng ghép các vấn đề về dân số, kế hoạch hoá gia đình vào rồi đọc trên hệ thống loa phát thanh.

Ngoài ra, các thôn, bản còn quy ước, các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ không được sinh con thứ 3, nếu vi phạm sẽ bị loại ra khỏi danh sách đối tượng được ưu tiên hưởng các chế độ chính sách của Nhà nước. Quy ước còn quy định: Cấm tảo hôn! Chính vì thế, liên tiếp trong 3 năm liền (2006-2008), xã Đông Minh không có gia đình nào sinh con thứ 3.

Cách làm hay

Bên cạnh việc đẩy mạnh tuyên truyền, xã còn thành lập phòng tư vấn hôn nhân gia đình, chuyên giải quyết những thắc mắc, băn khoăn của bà con. Hoạt động theo phương châm “kín và riêng tư” nên trung tâm trang bị một phòng che ri-àö, có giường nằm và rất nhiều tài liệu, tranh ảnh, tờ rơi cùng các phương tiện tránh thai. Người đến tư vấn ngày càng đông, nhờ phòng tư vấn này mà cán bộ dân số kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của bà con.

Chị Hoàng Thị Lý (28 tuổi) ở thôn Nà Báng, đến tư vấn với tâm trạng buồn rầu. Phải động viên, khích lệ mãi, cô mới giãi bày: “Em có 2 con rồi, đều là con gái nên chồng em bảo phải đẻ nữa, để có được con trai. Nhưng em chỉ muốn đi nương, phát rẫy, đẻ bây giờ thì không ai nuôi con...”.

Chị Huyền cho biết: “Ẩn sau những lời tâm sự ấy là bao cuộc cãi vã, hờn giận nảy lửa. Sự khinh miệt “không biết đẻ” đồng nghĩa với gánh nặng cơm, áo chất lên vai người phụ nữ và 2 cô con gái chỉ biết đến tình thương của mẹ”. Những trường hợp này, đối tượng tư vấn không phải là vợ mà là người chồng. Tư tưởng “trọng nam khinh nữ” là vấn đề nan giải. Tuy nhiên, khi được cán bộ giải thích cặn kẽ, phụ nữ sinh đẻ nhiều sức khoẻ giảm sút, hay đau yếu, không còn sức lực để làm việc. Chưa kể, con trai không sinh được lại thêm con gái, lấy gì mà nuôi nhiều con. Trẻ em sẽ thiệt thòi vì không được học chữ, nhà nghèo lại càng nghèo thêm, chồng chị Lý dần nhận thức ra vấn đề.

Chị Huyền cho biết, lâu nay, bà con có nhu cầu tư vấn từ phương pháp vệ sinh, cách sử dụng các biện pháp tránh thai. Nhưng chẳng biết hỏi ai. Đến đây, vừa được giải đáp thắc mắc, vừa được tâm sự, bà con cũng “vỡ” ra nhiều điều. Cũng nhờ thực hiện tốt công tác kế hoạch hóa gia đình nên cuộc sống của bà con đã bớt khó khăn hơn, trẻ em được chăm sóc đầy đủ và được đến trường.

Nguyên Hoa