Trang bị cơ giới hoá hỗ trợ cho nhau trong sản xuất.

Câu chuyện thoát nghèo của họ bắt đầu bằng sự hợp tác ngay trong gia tộc mà theo cách gọi của người dân địa phương là tổ hợp tác 5T + 1L (5 anh em ruột họ Trần và người anh rể họ Lai). Tuy là con rể, nhưng Lai Thol mới chính là đầu tàu trong mối quan hệ ấy.

Căn nhà của Lai Thol trị giá 400 triệu đồng chỉ mới hoàn tất trong dịp Chol -Chnam-Thmay, Tết cổ truyền của người Khmer năm nay. Lai Thol cười: “Trúng lúa mấy vụ liền, tôi cất thêm căn nhà này cho rộng rãi. Nhờ anh em đồng lòng nên bây giờ ai cũng khá giả”. Đối diện với nhà Lai Thol là nhà Trần Nhanh, Trần Quêl, tất cả đều khang trang. Lai Thol đãi chúng tôi mấy cái bánh gừng truyền thống của người Khmer rồi chậm rãi kể về quãng đường thoát nghèo, vươn lên thành tỷ phú của 6 anh em.

Do gia đình đông anh em, khi ra riêng, mỗi người chỉ được chia 4-5 công ruộng (1 công =1.000m2). Đất ít, vốn thiếu nhưng 6 anh em không cam chịu đói nghèo nên cùng nhau khai phá đất hoang ven sông Mỹ Thanh để trồng thêm 2-3 vụ màu/năm. Nguồn thu từ cây màu được chuyển vào chăn nuôi và cứ thế nguồn vốn tích luỹ lại được đầu tư cho việc mua thêm đất sản xuất. Đến năm 2003, mỗi người đã có trong tay 13-20ha đất sản xuất lúa. Lai Thol nhớ lại: “Lúc đó cực lắm nhưng 6 anh em đều cố gắng làm để mua thêm đất vì đất ít sẽ khó lòng thoát nghèo chứ đừng nói đến chuyện làm giàu”. Khi Lai Thol vào trong nhà lấy nước, Trần Nhanh nói nhỏ vào tai tôi: “Anh rể tôi luôn là người đi đầu trong mọi việc, nhất là chuyện ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. ổng là đệ tử nhân giống của kỹ sư Hồ Quang Cua, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNT Sóc Trăng đó. Giống ST cũng là do ổng khởi xướng cho mấy anh em cùng trồng nên ai cũng có thu nhập vài trăm triệu đồng mỗi năm”.

Từ năm 2005, khi giống lúa thơm ST (ST3, ST5) do kỹ sư Hồ Quang Cua và các cộng sự lai tạo thành công, được thị trường ưa chuộng thì 6 anh em bắt đầu chuyển sang trồng giống lúa này và trở nên giàu có. Trần Nhanh kể: “Khi xem đài thấy giống ST5 cho năng suất cao, ít bị sâu rầy, bán được giá nên 6 anh em bàn với nhau mua về trồng thử. Đúng là tốt thiệt! Năng suất có vụ đạt trên 10 tấn/ha, còn giá thì khỏi chê. Vụ hè - thu 2008, anh em tôi ai cũng đạt năng suất 1 tấn lúa tươi/công, bán với giá khá cao, 5.500 đồng/kg”.

Lai Thol nãy giờ trầm ngâm, giờ mới lên tiếng: “Làm lúa thời nay mà không biết chọn giống, áp dụng tiến bộ kỹ thuật thì khó ăn lắm. Trước đây, anh em tôi trồng giống lúa thơm Jasmine nhưng hiệu quả không cao vì hay bị rầy nâu và giá cả thất thường. Từ khi làm giống ST của ông Cua và áp dụng quy trình “3 giảm, 3 tăng”, hiệu quả rất cao. Vụ rồi, tôi còn áp dụng phun chế phẩm sinh học Trichodermart để phân huỷ gốc rạ; thấy rất hiệu quả. Vụ tới, tôi sẽ ứng dụng thêm nấm xanh, nấm trắng để phòng trị rầy nâu theo hướng dẫn của kỹ sư Cua đảm bảo an toàn cho lúa.

Sự hợp tác của 6 anh em không chỉ dừng lại trên lĩnh vực ứng dụng tiến bộ kỹ thuật mà còn cả trên khâu cơ giới hoá và bảo quản sau thu hoạch. Ba anh em đưa tôi ra sau nhà xem chiếc máy gặt đập liên hợp hiệu Út Máy Cày mới mua năm ngoái trị giá 200 triệu đồng. Trần Nhanh khoe: “Máy này của anh rể và đứa em Út (Trần Val) hùn tiền mua để thu hoạch lúa cho gia đình và làm dịch vụ. Tính ra hiệu quả hơn nhiều so với thu hoạch bằng tay và suốt bằng máy suốt thông thường”. Chiếc máy gặt đập liên hợp chỉ là sản phẩm của sự hợp tác năm 2008, còn trước đó, 6 anh em đã hùn vốn mua 6 chiếc máy cày luân phiên cày đất cho nhau và một lò sấy vỉ ngang để sấy lúa trong vụ hè thu. Dù ít học nhưng 6 anh em đều có thể sửa chữa những hư hỏng thường gặp của các loại máy móc nông nghiệp. Trần Nhanh lại có dịp ca ngợi người anh rể: “ảnh giỏi lắm, máy cày hư, một tay ảnh sửa không đó”.

Chúng tôi đi một vòng thăm nhà của 6 anh em, nhà nào cũng to, đẹp, đầy đủ tiện nghi. Tôi hỏi nhỏ Trần Nhanh và Trần Quêl: “Làm lúa thơm ST mỗi năm lời được 500-600 triệu đồng không?”, Trần Quêl nhanh nhảu trả lời: “Nếu làm 20ha như anh rể và em út thì số lời đó là khoẻ re, còn làm 13-15ha như tôi và anh Nhanh thì ít hơn đôi chút, nhưng thời tiết phải thuận lợi mới được, còn nếu gặp thời tiết thất thường, sâu rầy phá hoại hay giá giảm thì ít hơn, nhưng tính ra vẫn cao hơn so với làm lúa thường”.

Chia tay anh em nhà tỷ phú lúa thơm ST, trong tôi vẫn văng vẳng câu nói của Trần Quêl: “Nông dân trồng lúa muốn giàu không thể chỉ với 1-2ha đất là được. Bà con phải tích luỹ ruộng đất để có điều kiện áp dụng tiến bộ kỹ thuật và đưa cơ giới vào sản xuất. Người Khmer vốn cần cù, siêng năng, chỉ cần có đất đai, biết áp dụng kỹ thuật thì chuyện thoát nghèo sẽ dễ dàng hơn”.

Diệp An-Xuân Trường