Khăm Xỉ và bà Ngọc trong chuyến thăm Viên Chăn.

Hồi sinh từ nhà xác

Năm 1972, cuộc chiến tranh chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt nhất, trạm T20 ở huyện Anh Sơn (Nghệ An) là điểm tiếp nhận thương - bệnh binh của cả bộ đội Lào và bộ đội Việt Nam. Do số lượng thương - bệnh binh quá lớn nên trạm phải nhờ đến sự trợ giúp của Bệnh viện huyện Anh Sơn. Y tá Nguyễn Thị Ngọc là thành viên trong đoàn cán bộ tăng cường ấy.

Một đêm, trạm T20 tiếp nhận 3 chiến sỹ bộ đội Pa-thét Lào, hai người bị thương nặng, một người bị sốt rét ác tính đã có dấu hiệu chết lâm sàng nên được đưa thẳng vào nhà xác. Người đó là Khăm Xỉ. Như có linh tính mách bảo, chị Ngọc đi vào nhà xác. Kiểm tra, phát hiện đồng tử chưa giãn hết, người vẫn còn chút hơi ấm, chị Ngọc chợt nghĩ: cứ cõng anh ta về điều trị, nếu không được thì trả lại nhà xác. Rồi chị cõng Khăm Xỉ về phòng bệnh, tiêm một mũi thuốc B1, đổ nước cháo, nước chanh vào miệng. Mượn chăn của bệnh nhân xung quanh để đắp. Không ai ngờ, niềm tin mong manh của cô y tá trẻ lại thành hiện thực. Khoảng 3 giờ sáng, Khăm Xỉ bỗng mấp máy đôi môi khô nẻ. Mấy đêm sau đó, chị Ngọc gần như không ngủ, thường trực chăm sóc, cấp cứu cho Khăm Xỉ.

Sau khi Khăm Xỉ tỉnh dậy, chị Ngọc bàn giao bệnh nhân rồi theo đoàn tiếp viện đi làm nhiệm vụ và anh không thể gặp được người đã cứu mình. Loáng thoáng trong ký ức lúc tỉnh, lúc mê, anh vẫn nhớ hình ảnh người phụ nữ búi tóc hai bên, có đôi mắt to và tình cảm. Đồng đội kể lại câu chuyện anh đã vào nhà xác, và người cứu anh là một cô gái tên Ngọc.

Vài ngày sau, theo dòng chuyển thương, Khăm Xỉ về an dưỡng ở Bệnh viện Quân khu 4 rồi về chiến đấu ở Lào. Còn y tá Ngọc, sau khi kết thúc đợt tiếp viện, chị về làm việc tại Bệnh viện huyện Anh Sơn, sau đó công tác ở Viện điều dưỡng Cửa Lò. Năm 1996, chị xin về nghỉ mất sức để có điều kiện chăm sóc gia đình.

Câu chuyện tưởng đã kết thúc ở đó như hàng vạn câu chuyện về nghĩa tình quân dân khác trong những năm tháng chiến tranh. Người cứu nhân thậm chí chẳng nhớ nhưng người chịu ơn cứ mãi đi tìm...

30 năm một niềm vui bất ngờ

Chúng tôi về thăm gia đình bà Ngọc ở khu chợ Liễu, xã Xuân Lâm (Nam Đàn - Nghệ An). Căn nhà gỗ 3 gian nằm sát bờ đê lồng lộng gió. Bà Ngọc đang ốm, phải điều trị hơn một tuần nay. Anh Nguyễn Thạc Nam, con trai bà Ngọc thốt lên: “Đúng rồi, mẹ ốm mà quên chưa báo với cậu!”.

Tướng Khăm Xỉ và gia đình bà Ngọc.

Bà Ngọc thuộc lòng số điện thoại của ông Khăm Xỉ và đọc cho con trai bấm máy. Biết tin bà Ngọc ốm, Khăm Xỉ hẹn mấy hôm nữa sẽ về thăm. Anh Nam cho chúng tôi biết: “Cậu thường sang TP. Vinh công tác và lần nào cũng tranh thủ về ăn cơm với cả nhà”.

Nhờ anh Nam giới thiệu, tôi cũng được nói chuyện với ông Khăm Xỉ. ấn tượng đầu tiên là ông nói tiếng Việt rất sõi, lại là giọng xứ Nghệ: “Tôi đã mất nhiều năm đi tìm ân nhân, thật may đã tìm được dù hơi muộn. Hạnh phúc nhất là chị Ngọc đã nhận tôi làm em trai”.

Sau khi được bà Ngọc cứu sống, Khăm Xỉ về nước, tu nghiệp ở Liên Xô (cũ) và trở thành cán bộ cao cấp của quân đội Lào. ông từng giữ chức Cục trưởng Cục Đối ngoại - Bộ Quốc phòng Lào, hiện là Tổng giám đốc Công ty Xăng dầu quân đội Lào.

Dù rất mệt nhưng câu chuyện về Khăm Xỉ khiến bà Ngọc trở nên rạng rỡ: “Cậu ấy mà không tìm thì có lẽ tôi đã quên chuyện cũ”. Đã ở tuổi lục tuần, vợ chồng bà Ngọc sống vui vầy cùng con cháu. Từ khi Khăm Xỉ tìm đến, gia đình bà có thêm thành viên. Mỗi tháng hai lần, Khăm Xỉ từ Lào sang chơi, mang theo những câu chuyện mới, căn nhà ven đê ấm cúng và rộn ràng hơn.

Hành trình tìm ân nhân

Ngược thời gian, năm 1974, trong một lần sang Việt Nam, như một cơ duyên, Khăm Xỉ gặp lại bà Ngọc trên một chuyến phà ở bến Đô Lương (Nghệ An). Hai chị em nhận ra nhau, hàn huyên tâm sự nhưng khi phà sang đến bên kia sông, do người quá đông nên hai người lạc nhau khi chưa kịp ghi địa chỉ. Nặng nghĩa với ân nhân, những năm sau đó, Khăm Xỉ đã cố dò la thông tin về bà Ngọc nhưng không thành. Sau đó, bận chuyện học hành triền miên, ông không có điều kiện đi tìm. Năm 2000, khi công việc ổn định, Khăm Xỉ bắt đầu hành trình đi tìm ân nhân.

Hàng chục lần, ông tự lái ôtô sang Việt Nam tìm bà chị Ngọc nhưng lần nào cũng thất vọng trở về. Nhiều lần, ông lên huyện Anh Sơn dò hỏi nhưng trạm T20 đã giải thể từ lâu. Hy vọng rồi thất vọng.

Trong lần về Nghệ An sau đó một năm, Khăm Xỉ lại phóng xe lên huyện Anh Sơn và có người chỉ ông đến gặp người từng là trạm phó trạm T20. ông cụ giờ đã già, lúc nhớ lúc quên. Chắp nối những mảng ký ức rời rạc, Khăm Xỉ biết được thông tin quý giá: bà Ngọc đã chuyển về một trạm điều dưỡng ven biển. Cuộc tìm kiếm tưởng đã vô vọng đến khi Khăm Xỉ nhận được điện thoại của một người bạn Việt Nam: “Có một người tên Ngọc, từng là y tá trong chiến tranh và đang sống ở huyện Diễn Châu”. Hy vọng lại lóe lên, sướng như bắt được vàng, Khăm Xỉ lập tức sang huyện Diễn Châu. Rồi ông lại buồn thông báo cho bè bạn: “Không phải chị Ngọc này”.

Trong một lần Khăm Xỉ về Nghệ An, một nhân viên bảo vệ Nhà khách Bưu điện Nghệ An đã giúp ông đăng tin tìm kiếm trên Đài Truyền hình tỉnh. Nhưng mẩu tin của ông đã không đến được với bà Ngọc chỉ vì lý do rất oái oăm: trước khi ông đăng tin vài ngày, tivi của gia đình bà bị hỏng. May thay, trong xã có một cán bộ hưu trí tình cờ xem được mẩu tin, ghi lại và mang đến cho bà Ngọc. Biết tin có một người Lào đang tìm, bà Ngọc không nghĩ đó là người được mình hồi sinh thuở trước. Số phận như trò chơi đuổi bắt, trong ngày bà Ngọc nhận được mẩu tin và gọi điện cho Khăm Xỉ thì cũng là ngày Khăm Xỉ sau một thời gian tìm kiếm vô vọng đã tháo chiếc sim điện thoại di động nên không liên lạc được. Lúc đó, anh Nam - con trai bà, có việc xuống thành phố Vinh nên ghé qua Nhà khách Bưu điện Nghệ An để xác minh thông tin. Sau khi được nhân viên bảo vệ kể chuyện, Nam để lại địa chỉ, số điện thoại.

Nhân viên bảo vệ đã nhờ Bưu điện Nghệ An tìm cách liên lạc sang Lào thông báo cho Khăm Xỉ. Nhận được tin, Khăm Xỉ lập tức về Nghệ An. Sau này, trò chuyện với chúng tôi, ông bảo khi ấy dù vẫn sợ nhầm lẫn như lần trước nhưng linh tính mách bảo: đây đúng là ân nhân của mình. Chiếc xe dừng lại ở bờ đê, cả nhà bà Ngọc ra thềm đón khách. Một người đàn ông to lớn đi như chạy từ trên đê vào nhà: “Chị Ngọc, đúng là chị Ngọc rồi. Em nhận ra chị rồi”. Cuộc đoàn viên có cả tiếng cười và nước mắt.

Sau khi hai người kết nghĩa chị em, Khăm Xỉ nhiều lần đưa vợ con sang thăm gia đình bà Ngọc và mời bà sang Viên Chăn chơi. Từ đó đến nay, Khăm Xỉ vẫn qua lại như một người thân trong gia đình. Tâm sự với chúng tôi, ông nói: “Dù muộn nhưng tôi vẫn tìm được ân nhân lớn nhất cuộc đời mình. Điều đó làm tôi vui và thanh thản. Không thể quên được những tình cảm nhân dân Việt Nam và chị Ngọc dành cho tôi. Tôi tin rằng, đó chính là tình cảm không chỉ cá nhân tôi mà là còn là tình hữu nghị sắt son giữa hai dân tộc Việt - Lào”.

Duy Phong