Không có nghề nghiệp ổn định, cuộc sống của cư dân chỉ dựa vào nghề đánh bắt cá.

Bài I: “Xẻ thịt” đê quốc phòng

Nếu một ngày biển không còn tôm, cá...

Em Đặng Thành Thiệt ở xã Vĩnh Hậu A (Hoà Bình - Bạc Liêu) mới 13 tuổi nhưng đã biết đi biển từ năm lên 8. Khuôn mặt em như già trước tuổi bởi làn da đen sạm. Không chỉ riêng Thiệt mà rất nhiều trẻ em ở Vĩnh Hậu A đều dậy từ tờ mờ sáng đi vợt cua, cá kèo giống, lặn ngụp hàng giờ trên các con kênh thông ra biển để mót từng con cá, tôm giúp gia đình có thêm thu nhập. Sống bám biển mà bao năm nay, cuộc sống của những cư dân làng rừng vẫn không thoát khỏi cảnh nghèo.

Ông Phan Thanh Hiền, người dân xã Vĩnh Hậu A than thở: “Biết là làm nghề này đến một lúc nào đó biển sẽ không còn tôm, cá, nhưng không đánh bắt thì chúng tôi cũng chẳng biết làm gì khác để kiếm ra tiền”. Vì vậy, hết cào nát bãi nghêu giống, người dân lại quay sang giăng lưới bắt cua, cá kèo, đẩy xiệp... Điệp khúc buồn ấy diễn ra trên khắp làng rừng.

Theo đánh giá của Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản Bạc Liêu, nguồn lợi thuỷ sản trên địa bàn tỉnh những năm gần đây đã suy giảm đáng kể và ngày càng cạn kiệt mà nguyên nhân chủ yếu là do sự khai thác theo cách tận diệt của ngư dân. Sản lượng thủy hải sản khai thác hàng năm của tỉnh tăng rất ít, chỉ khoảng 3,7%/năm nên nhiều chủ phương tiện đánh bắt không đủ sức theo nghề. Nạn khai thác bừa bãi theo kiểu “đuổi cùng, bắt tận” của cư dân làng rừng ven biển đã làm tôm, cá không kịp sinh sôi, đơn cử như việc sử dụng lưới mành để bắt cua giống trên các kênh, rạch thông ra biển. Người dân thường dùng một loại lưới dệt kín như vải mùng nên tôm, cá lớn bé cùng nhiều loại thuỷ sản khác đều mắc nạn. Đây cũng là nguyên nhân khiến các hộ áp dụng mô hình tôm-rừng, nuôi tôm quảng canh hay xổ thuỷ sản theo con nước không còn tha thiết vì con giống từ tự nhiên chưa kịp vào vuông, vào rừng đã bị bắt sạch.

Càng cấm, càng phá!

Để hạn chế nạn khai thác huỷ diệt nguồn lợi thuỷ sản, tháng 4/2009, UBND tỉnh Bạc Liêu đã ban hành Quyết định số 666/QĐ-UBND về việc cấm khai thác thuỷ sản ven biển và bãi bồi, cửa sông, kênh rạch thông ra biển với các nghề cấm như: cào, te, xiệp, mành, thẹ, đáy, neo, đáy cọc, nò, đó, vó, lú... nhằm bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thuỷ sản. Tháng 6/2009, UBND tỉnh tiếp tục có Quyết định 681/QĐ-UBND về việc quản lý, khai thác, thu gom, vận chuyển, kinh doanh nghêu, sò giống vùng bãi bồi ven biển. Tuy nhiên, do mới dừng ở góc độ “một chiều”, không tính đến việc tạo nghề, giải quyết việc làm và ổn định cuộc sống cho người dân nên các quyết định này không mang lại hiệu quả, thậm chí còn đẩy cư dân làng rừng ven biển vào cảnh “càng cấm, càng phá”.

Ông Trần Minh Trung, Phó chủ tịch UBND xã Vĩnh Hậu A cho biết: “Sau khi triển khai Quyết định 666 của UBND tỉnh, trên địa bàn xã đã có nhiều hộ chuyên hành nghề lưới thẹ xin hỗ trợ được vay vốn để mua lưới mới chuyển đổi nghề, tuy nhiên đến nay tỉnh vẫn chưa có hồi âm. Do vậy, họ vẫn phải tiếp tục hành nghề lưới thẹ để mưu sinh”.

Có lẽ chính vì nguyên nhân này mà hiện nay, trên các tuyến kênh thông ra biển ở Nhà Mát, Vĩnh Hậu, Vĩnh Hậu A, Vĩnh Thịnh, Long Điền Đông, thị trấn Gành Hào... đều bị người dân giăng kín các loại lưới và phương tiện đánh bắt thuỷ sản. Các ban ngành ở địa phương đã tiến hành ra quân tháo dỡ, tịch thu các dụng cụ hành nghề cấm, song đâu lại vào đó.

Rõ ràng, việc chuyển đổi ngành nghề để cư dân làng rừng ven biển ở Bạc Liêu đang thực sự là vấn đề vô cùng bức thiết bởi tình trạng phá biển, phá rừng đã trở thành nỗi day dứt, nhức nhối đối với cộng đồng dân cư và xã hội. Điều quan trọng là các cấp, ban ngành nơi đây phải chuyển đổi ngành nghề cho cư dân làng rừng như thế nào để vừa bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản, giảm áp lực làm cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, hướng đến phát triển bền vững lại vừa đảm bảo thu nhập và ổn định cuộc sống của người dân một cách lâu dài.

Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm đê điều Sau khi báo chí phản ánh tình trạng “xẻ thịt” đê quốc phòng trên địa bàn huyện Đông Hải, ông Nguyễn Tấn Khương, Chủ tịch UBND huyện đã chỉ đạo các địa phương tiến hành điều tra làm rõ trách nhiệm và phối hợp với Chi cục Thuỷ lợi, Hạt Quản lý đê điều xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm đê điều, đồng thời chỉ đạo các địa phương tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, giáo dục cho người dân.

Lư Dũng