Ông Tòng Văn Ơn bên bếp lửa nguội lạnh.

Đói nghèo và tệ nạn bủa vây

Xe vừa dừng ở đầu bản, đám trẻ mặt mày đen nhẻm từ trong những căn nhà tồi tàn chạy ra nhìn chúng tôi với ánh mắt lạ lẫm. Đầu đông, thời tiết càng lạnh hơn khi gió heo may từ những ngọn núi đổ về, vậy mà chúng vẫn chỉ có một tấm áo mong manh. Môi chúng tím tái vì rét.

Trưởng bản Pa Chuông Lường Văn Dọn vừa chở thóc từ nương về. Sau cái bắt tay, anh buồn bã kể cho chúng tôi nghe về thực trạng đói nghèo của bản: “Cuộc sống của bà con chỉ sống dựa vào sản xuất nông nghiệp, nhưng diện tích ruộng nước chỉ có 2ha (bình quân mỗi hộ được 680m2), mỗi năm sản xuất được một vụ. Ruộng nằm ven suối Sư Lư, độ dốc lớn, mùa mưa nước lũ đổ về kéo theo đất đá vùi lấp, diện tích ngày càng thu hẹp. Mặc dù người dân đã cố gắng cải tạo ruộng, nhưng có vụ phải gieo đi gieo lại vài lần. Do năng suất bấp bênh nên cuộc sống của bà con rất khó khăn”.

Ở Pa Chuông, dù nhà nào cũng gieo lúa nương, trồng ngô, sắn nhưng năng suất chỉ đạt 1,2 - 1,3 tấn/ha. Mỗi nhà có 3 - 7 đám nương, năm nay trồng lúa tại nương này, năm sau sang nương khác. Cũng vì thế, rừng ngày càng thu hẹp, môi trường thay đổi, mỗi khi mưa lớn, lũ ống, lũ quét xuất hiện nhiều...

“Nguyên nhân quan trọng nhất dẫn tới số gia đình thiếu đói triền miên ở Pa Chuông ngày càng tăng là do có nhiều người nghiện hút”“, anh Dọn cho biết. Điển hình là hộ ông Tòng Văn Ơn. Do nghiện ma tuý, năm 2008, ông ơn đã bán căn nhà sàn 3 gian để có tiền mua thuốc. Anh Dọn kể: “Nhà ông Ơn, cả 5 bố con đều nghiện ma túy. Hiện chỉ còn một người sống ở bản, còn lại đã phiêu dạt đi nơi khác”. Sau khi bán nhà, ông Ơn dựng một căn lều bên đường”. Chúng tôi ngồi trong nhà, ánh nắng rọi xuống như ở ngoài trời. Ông Ơn nói: “Mỗi khi trời mưa tôi phải lấy xô, chậu hứng nước vì nhà dột nát quá”.

Bản Pa Chuông còn nhiều ngôi nhà tạm.

Rời nhà ông Ơn, anh Dọn cho biết: “Hiện xã Na Son đang gấp rút xóa nhà tạm cho người dân trong bản theo Quyết định 167/CP-TTg của Thủ tướng Chính phủ, nhưng ông Ơn không thuộc diện được hỗ trợ kinh phí làm nhà vì trước đây gia đình đã được cấp tấm lợp theo Quyết định 134”.

Chuyển nhà vì sợ người nghiện

Thời gian ở Pa Chuông, chúng tôi đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác. Ngoài việc tỷ lệ hộ đói nghèo cao, số người nghiện nhiều thì chuyện gia đình trưởng bản phải chuyển nhà do sợ người nghiện đột nhập lấy cắp tài sản, cũng đáng để quan tâm. Anh Dọn kể: “Trước đây, gia đình tôi sống ở trung tâm bản Pa Chuông. Khi “cơn lốc” ma tuý kéo về, thi thoảng cái nồi, bao thóc, con gà... tự nhiên biến mất. Nhiều đêm ngủ không ngon giấc vì sợ bọn nghiện lẻn vào khuân trộm đồ, tôi phải chuyển nhà 2 lần rồi”.

Cũng vì ma túy, tình hình an ninh trật tự ở Pa Chuông rất phức tạp, chưa kể đại dịch HIV/AIDS có thể đe dọa bất cứ lúc nào.

Khi được hỏi về giải pháp loại bỏ ma tuý ra khỏi Pa Chuông, ông Lường Văn Nọi, Chủ tịch UBND xã Na Son cho biết: “Chúng tôi sẽ cố gắng không để phát sinh đối tượng nghiện mới; còn những người có “thâm niên” nhiều năm với bàn đèn thì chẳng biết làm thế nào. Hàng năm, xã đều đưa các đối tượng đi cai nghiện tại Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động xã hội và cai tại cộng đồng, nhưng khi về địa phương hầu hết số này lại tái nghiện”.

Được biết, chính quyền xã Na Son đã dành nhiều chương trình, dự án do Nhà nước đầu tư cho bản Pa Chuông. Tuy nhiên, do quá trông chờ, ỷ lại, người dân không chịu khó học hỏi, vươn lên nên khi dự án kết thúc, mọi việc đâu lại vào đấy, cuộc sống nghèo vẫn hoàn nghèo...

Rời Pa Chuông, hình ảnh những đứa trẻ chân trần, ngơ ngác; những ngôi nhà xiêu vẹo, dột nát cứ ám ảnh chúng tôi. Biết bao giờ Pa Chuông mới hết cảnh nghèo?

Trần Văn Toại