Cán bộ trại giam thường xuyên tâm tình để cải giáo phạm nhân tuổi vị thành niên.

>>Kỳ V: Tình yêu... "muối súp"

Do còn ở tuổi vị thành niên nên những cậu bé “tội nặng hơn người” này được hưởng chế độ lao động, cải tạo nhẹ nhàng hơn tù nhân khác. Theo thống kê của quản giáo trực tiếp phụ trách, đội có 87 phạm nhân thụ án, nhưng số trẻ vị thành niên hiện chỉ còn 66, số còn lại đã hết tuổi và chuyển sang đội khác.

Vừa vào giữa sân, không hiểu sao, gần 100 con người nửa trẻ con, nửa đàn ông bỗng vỗ tay rầm rầm khiến tôi ngơ ngác không biết mình đã làm chuyện gì nực cười (?). Mấy cán bộ quản giáo còn khá trẻ bảo tôi: “Ngay chúng tôi ở đây cũng ít khi được gặp phụ nữ, tù nhân càng ít hơn nên thấy nhà báo nữ đến họ vỗ tay chào mừng, chị đừng ngại”. Hú hồn, bọn trẻ này quả đúng với biệt danh “tinh tinh” mà anh em quản giáo đã đặt.

Trò chuyện với cán bộ quản giáo, tôi được biết, trẻ vị thành niên có nhiều hành động bột phát, manh động với những mưu ma chước quỷ nghe lạnh sống lưng. Nhân cách chúng chưa phát triển ổn định nên lô-gíc hành động cũng không theo quy luật nào. Dù đã vào tù nhưng bản tính của chúng không mấy thay đổi, vừa buổi sáng tâm sự nước mắt ngắn dài với quản giáo, ngoan ngoãn và hiểu lý lẽ là thế, chiều đã đánh bạn tù thừa sống thiếu chết chỉ vì “thằng ấy nó nhìn đểu em”. Hôm trước còn gằm ghè nhau nhưng mấy hôm sau đã bắt tay chia phe cánh, đánh nhau tập thể trong phòng giam khiến toàn trại náo loạn, cảnh sát bảo vệ phải tập trung để trấn áp và vãn hồi trật tự. Cải tạo chúng vẫn là bài toán khó đối với cán bộ quản giáo.

Trong các bản án của đội phạm nhân vị thành niên, tôi thấy chủ yếu là những loại tội danh khá “tanh”: cướp của, hãm hiếp và giết người. Ấn tượng” nhất là trường hợp Hoàng Việt Thành trú tại xã Hà Đông (Hà Trung - Thanh Hóa). Y đã dùng xiển (công cụ làm nông của người miền núi) đâm một cụ ông 80 tuổi để cướp chiếc đồng hồ trị giá… 25.000 đồng. Thực hiện xong hành vi đầy thú tính, Thành thản nhiên lên đồi chơi và nướng gà ăn. Đến chiều tối, Thành mò về xóm thì thấy nhà rất đông người mới chột dạ bỏ trốn...

Bố là cán bộ cấp cao của một bộ, mẹ là nhà báo, Đặng Phước Lộc vào trại khi tròn 16 tuổi với “thành tích lẫy lừng” - tổ chức cướp xe máy. Để tách con ra khỏi nhóm bạn xấu, bố mẹ Lộc thay vì bỏ thời gian chăm sóc, quan tâm thì lại không tiếc tiền lo chuyển trường để cứu vãn đường học hành cho con. Tính cả trường giáo dục thanh thiếu niên hư, Lộc đã “kinh qua” 4 - 5 trường chứ chẳng ít. Cậu bé có khuôn mặt đẹp trai như tài tử điện ảnh chuyện trò ráo hoảnh: “Bố mẹ cho em vào trại giáo dưỡng, em chẳng dưỡng được gì nhiều mà chỉ học thêm được mánh khoé của bọn cùng trại”.

Không tin vào bất cứ thứ gì, không hoài bão, dự định, ước mơ… đó là điều tôi nhận thấy trên những khuôn mặt còn rất trẻ ngồi sau song sắt. Và tôi còn nhớ chỉ duy nhất một trong những cậu bé ấy hỏi tôi: “Khi ra tù, liệu em có được vào làm trong công ty nhà nước không?”. Hơi bất ngờ và lúng túng, tôi trả lời một cách rất “mô phạm”: “Tất cả tuỳ thuộc vào sự hối cải của em, xã hội luôn mở rộng vòng tay đón những người muốn cải tà quy chính”.

Rời khu trại, tôi vẫn nhớ lời thiếu tướng Phạm Đức Chấn, Cục trưởng Cục V26 (Bộ Công an): “Điều đau lòng là tỷ lệ tội phạm ở lứa tuổi thanh - thiếu niên quá lớn, một phần vì dân số nước ta trẻ, phần nữa là xã hội ta có truyền thống gắn kết, giáo dục con cái từ gia đình nhưng gần đây, vai trò của gia đình bị vòng xoáy cuộc sống làm cho lơi lỏng...”. Biết quy trách nhiệm cho gia đình, nhà trường, xã hội hay những “tinh tinh” đang thụ án kia? Chỉ biết rằng, tình trạng trẻ vị thành niên phạm tội đang gia tăng dưới nhiều cấp độ đáng báo động không chỉ ở các thành phố lớn mà tại cả các vùng quê vốn yên bình, tĩnh lặng.

Kỳ VII: 1001 kiểu trốn trại

Phạm Vân Anh