Ông Lô Xuân Bình bên công trình nước sạch của con trai.

Huyền thoại hang nước và cây vi

Tiếp chúng tôi bên ấm nước chè xanh, già làng Lô Văn Hà kể chuyện anh Lô Xuân Á làm công trình nước sạch bằng giọng trầm ấm pha chút tự hào.

Từ xưa, bà con dân tộc Thổ đã dựng lều, làm nhà dưới bóng cây vi cổ thụ. Trước kia, bà con còn có tập quán du canh du cư, đốn rừng làm nương rẫy, được 2-3 vụ, thấy đất xấu, lại kéo nhau qua cánh rừng khác. Chính vì vậy, cuộc sống của bà con vô cùng khó khăn. “Hôm đó, cả đoàn người vừa đói vừa khát, già làng cử người đi tìm nước uống thì phát hiện ra hang nước gần đỉnh ngọn núi cạnh gốc cây vi bây giờ. Có nước, họ thông báo cho nhau. Mỗi người đến uống một ngụm, uống xong ai cũng thấy như khoẻ ra. Hồi đó, mẹ thằng á sinh nó ngay dưới gốc cây vi trong một lần đi làm rẫy. Nước cây vi đã nuôi nó khoẻ mạnh như bây giờ” - già Hà nhớ lại. Nhìn nguồn nước dồi dào, già làng đoán đây là vùng đất hứa nên họp làng, quyết định cho dựng bản ở đây. Dân làng tin rằng hang nước cây vi có phép lạ nên căn dặn con cháu có trách nhiệm bảo vệ nguồn nước. Nhưng khổ một nỗi, những ngày lên nương làm rẫy, nếu khát nước, bà con phải lên tận đỉnh núi để lấy nước, là một nỗi ám ảnh bao đời nay. Đã nhiều lần dân bản đào giếng sâu đến cả chục mét để lấy nước nhưng... lực bất tòng tâm. Già Hà cho biết thêm, từ xưa đến nay, có nhiều thanh niên trong bản nghĩ nhiều cách dẫn con nước về tận bản nhưng không được.

Đến chuyện Lô Xuân Á làm công trình nước sạch

Là con thứ ba trong một gia đình có 6 anh em, Lô Xuân Á từ nhỏ đã tỏ ra thông minh hơn so với đám bạn cùng lứa. Nhà nghèo, cha là thương binh nên Á sớm phải nhường phần đi học cho các em để theo mẹ lên nương rẫy. Chiều xuống, Á thường theo bà con leo lên núi cao, men theo sườn đồi để gùi nước về chuẩn bị cho bữa cơm. Trong những lần đi lấy nước như thế, Á sớm hình thành ý tưởng bắt con nước phải về tận nhà mình. Anh Lô Xuân Á bộc bạch: “Mùa hè năm 2005, cùng cha xuống thị trấn Thái Hoà để mua dao, mác (rựa) về phát rẫy, thấy người ta dùng ống nhựa Tiền Phong để dẫn nước từ trên cao xuống, tôi cười phá lên như bắt được túi vàng”. Khi từ thị trấn về, Á liền bán 2 con trâu, chục con dê để mua xi măng, đá, cát xây bể trên sườn núi, mặc cho mọi người can ngăn. á còn khăn gói xuống núi học cách xây bể lọc, dẫn nước của người miền xuôi.

Người dân Đồng Nheo đã có nước sạch sử dụng.

Với chút kiến thức ngày còn đi học, Lô Xuân Á ngày đêm đọc sách, nghiên cứu mô hình làm bể chứa dưới gốc cây vi. Xây được bể rồi, anh lại nhặt nhạnh từng hòn đá cuội thả xuống đáy để lọc và xử lý nước rồi chôn đường ống dẫn nước về bản. Thấy Á dám nghĩ, dám làm, cha anh, ông Lô Xuân Bình ban đầu không tin lắm nhưng khi nhìn thấy dòng nước trong veo, mát rượi, chảy về tận nhà, ông nhiệt tình ủng hộ.

Khi chúng tôi hỏi về tổng chi phí cho công trình, Á đem đầu ngón tay ra tính nhẩm rồi thông báo hết 10 triệu đồng có lẻ. Đến nay, anh đã tham mưu cho 22 gia đình trong bản Đồng Nheo dẫn nước sạch về tận nhà. Á còn cho biết thêm, dự định từ nay đến cuối năm anh sẽ giúp bà con xây thêm bể chứa, lắp đường ống để nhà nào cũng có nước sạch, trẻ con không phải vạch cây rừng đi lấy nước nữa. Ánh nắng chiều đã xuống dần sau ngọn núi, những đàn bò, đàn dê thung thăng về chuồng. Tiếng cười nói, tiếng phụ nữ gọi con về tắm nghe thật bình yên. Chúng tôi ra về và tin rằng Đồng Nheo không chỉ sớm thoát khỏi cơn khát mà sẽ ngày một ấm no hơn khi dân bản có những người con như Lô Xuân Á.

Trần Ngọc Thái