Nông dân Bồng Lạng trên phần ruộng ít ỏi còn lại.

Dường như mảnh đất này "phát" về ximăng nên một dự án thứ năm nữa cũng là sản xuất ximăng đã lập hồ sơ xin xây nhà máy ở thôn. Đó là chuyện ở thôn Bồng Lạng, xã Thanh Nghị, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam.

>> Kỳ 1: Làng quê còn là khế ngọt?

Nhà máy về đồng

Khi đến thôn Bồng Lạng, những trái núi vỡ toác, xé tung màu xanh đá và trơ ra những vết thương trắng nhợt. Khói bụi mù mịt bốc lên cùng những tiếng nổ mìn phá đá. Xung quanh là những con đường bề thế dẫn đến những nhà máy ximăng nghễu nghện cột khói, tường rào. Những cánh đồng phì nhiêu, màu mỡ ngày trước ở Bồng Lạng nay chỉ còn những vạt ruộng, cỏ dại mọc trùm lên từng cọng lúa không người chăm sóc. Một người dân Bồng Lạng nói: Chút ruộng này có lẽ chỉ tồn tại được vài tháng nữa rồi cũng thành nhà máy thôi!

Tính đến ngày 1-1-2007 diện tích đất trồng lúa giảm 34.330ha so với thời điểm 1-1-2005. Cụ thể tại các vựa lúa chính: đồng bằng sông Cửu Long giảm 15.000ha, đồng bằng sông Hồng: 8.000ha, Đông Nam bộ: 6.600ha, Bắc Trung bộ: 2.340ha. Mỗi năm đất nông nghiệp bình quân giảm 73.000ha. (Nguồn: Văn phòng Viện Nghiên cứu phát triển IDS)

Chúng tôi gặp một toán nông dân đi làm đồng đứng díu vào nhau giữa cái nắng se sém mặt mũi. Dưới chân họ là hình hài một con đường lớn đã lột tung đất chạy giữa cánh đồng. Một người đàn bà vẻ mặt khắc khổ chỉ tay về phía mấy nhà máy nói: "Nhà tôi nhiều đời gắn với mảnh đất này kiếm kế sinh nhai. Hơn năm sào lúa, tuy chẳng thể làm giàu nhưng cũng đủ nuôi mấy miệng ăn trong nhà. Bây giờ bốn sào đã trở thành sân của nhà máy kia rồi".

Bà xưng tên là Nguyễn Thị Nền. Bà kể năm 2003 chính quyền thông báo thôn nhà sẽ có nhà máy ximăng về mua đất để sản xuất, họ trả tiền đền bù đất đai trồng lúa cho bà con với giá cao, ước tính mỗi sào cũng đền bù tiền triệu. Con em nông dân Bồng Lạng sẽ được ưu tiên tuyển vào làm công nhân. Có lương cao, có nghề nghiệp, có bảo hiểm của Nhà nước, thoát khỏi cảnh chân lấm tay bùn, bán mặt cho đất bán lưng cho trời như cha ông bao nhiêu đời trước. Chính quyền đề nghị bà con hợp tác với công ty giao đất, ký sổ nhận tiền. Người Bồng Lạng khấp khởi, sốt sắng theo cán bộ ra đồng đo đất.

Vừa nhận tiền xong trong làng đã có người sắm xe máy đẹp, mua tủ lạnh, tậu tivi khiến nhà nào không "được" lấy đất tỏ ra mong ước, thèm thuồng. Ngay lập tức ba nhà máy ximăng nữa vào Bồng Lạng, ầm ào đổ móng, xây tường. Sau mấy lần ký sổ giao đất, nhà bà Nền còn lại không được một sào. Những gia đình như nhà ông Hoàng Văn Nghĩa, bà Nguyễn Thị Phương thì không còn một thước đất nào. Người nông dân lúc này mới bắt đầu thấy chênh vênh với cuộc đời không đồng áng, không cấy cày...

Ông Đinh Xuân Hải, chi hội trưởng Chi hội nông dân tổ 3 thôn Bồng Lạng, nói trước đây toàn thôn có 450 mẫu đất canh tác, sau khi các dự án đầu tư vào địa phương lấy đi 300 mẫu, người dân trong thôn phần lớn chưa tìm được việc làm mới thay nghề nông. Thói quen sống cũng như nguồn thu, việc làm truyền thống của họ bị mất dần. Tổng quĩ đất canh tác của thôn chỉ còn 150 mẫu. Nhưng mới đây lại thêm một công ty nữa lập dự án xin đầu tư nhà máy ximăng trên 150 mẫu đất ruộng còn lại của thôn. Nếu dự án này được cấp phép, nông dân Bồng Lạng sẽ rơi vào hoàn cảnh không ruộng. Họ không là thị dân và cũng chẳng còn là nông dân nữa. "Nếu tiêu hết số tiền đền bù thì không biết chúng tôi sẽ sống ra sao. Số tiền ấy có thể nuôi được mấy đời con cháu sau này khi không có ruộng?" - ông Hải nói.

"Miệng ăn núi lở"

Một bà cụ ở Thuận Thành (Bắc Ninh) trên đường trở về nhà sau một ngày làm đồng. Bây giờ ra đồng thấy người già nhiều hơn trai trẻ - Ảnh: Lê Bích

Sau những "ngày hội" nhận tiền đền bù, người Bồng Lạng bắt đầu lo sợ cảnh nhàn cư vi bất thiện và "miệng ăn núi lở". Ông Hải nhẩm tính có hơn 200 lao động thường xuyên sống nhờ vào 300 mẫu ruộng nay mất việc làm. Theo hứa hẹn của các nhà đầu tư, "cụm" công nghiệp ximăng này sẽ cần đến hàng ngàn lao động, các công ty ưu tiên nhận những nông dân đã giao đất cho họ vào làm việc. Dự án tiến hành chậm chạp, bà con Bồng Lạng đợi chờ.

Đến khi lần lượt các nhà máy nổ mìn phá đá, dây chuyền khởi động, bụi đá mịt mù vẫn không thấy ai vào tuyển công nhân. Kiến nghị mãi đến nay cả thôn mới có sáu người thật sự được đi làm công nhân trên chính mảnh đất của mình ngày xưa và cho đó là sự may mắn. Số còn lại lâm vào cảnh thất nghiệp. Phần đông trong số họ không còn cách nào khác phải vào mỏ khai thác đá làm thuê với mức lương thấp hơn làm nông nhưng lại đầy nguy hiểm và độc hại. Số khác mua xe công nông chở đá thuê. Tuy nhiên những phần việc này cũng chỉ đến được với những người đàn ông có sức khỏe.

Bà Nguyễn Thị Phương, 80 tuổi, kể nhà bà có năm nhân khẩu, trước gia đình có 3-4 sào ruộng, nay chỉ còn lại chưa đầy 20m². Con trai bà sắm chiếc xe công nông chở đá thuê, tiền mua xe nhiều hơn cả tiền được đền bù mất đất. Vậy mà công việc không phải lúc nào cũng có, ngày nào có người thuê thì chạy, không thì lại đắp chiếu cho xe. Mỗi tháng anh đem về ngót triệu rưỡi để chi dùng cho cả nhà, con dâu và bà cả ngày chỉ biết ra vào chẳng có việc gì làm. Bà Phương buồn bã: "Xe công nông không được ra quốc lộ, chỉ chạy quanh quẩn trong làng. Mai kia Nhà nước cấm chạy trong đường làng nữa thì không biết lấy gì làm kế sinh nhai".

Mảnh đất thân thương với cảnh Trên đồng cạn dưới đồng sâu. Chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa của người Bồng Lạng nay đã được vây kín bởi hàng rào nhà máy với ôtô, máy ủi, tiếng nổ mìn, còn nhiều người Bồng Lạng thì tha hương khắp nơi. Người còn sức lao động trở thành "phó thường dân" nơi đô thị, người già yếu hằng ngày ở nhà thường hay nhìn về những ống khói chọc trời và nhớ thôn làng đông đúc ngày xưa.

QUANG THIỆN - TTO

___________________

Nhiều nông dân xứ cà phê Đắc Lắc nói dân miền xuôi nghe giá cà phê 35.000-38.000 đồng/kg cứ bảo "cà phê được giá!", rồi "dân cà phê giàu to, giàu nhất!" là không chia sẻ, là oan cho nông dân cao nguyên!

Kỳ tới: Ai bảo trồng cà phê là giàu?