Một nữ phạm nhân đang làm tóc cho tác giả.

 Trại giam du ký kỳ III: Những người “gieo dó tìm trầm” 

Trong buổi gặp với thiếu tướng Phạm Đức Chấn, Cục trưởng Cục Quản lý trại giam (V26 - Bộ Công an) tại Trại giam Thanh Lâm - nơi ông từng công tác, tôi vỡ ra nhiều điều thú vị về cái gọi là “đời tù” và những nhân vật “yêng hùng”, đình đám, “có sừng có mỏ” ngoài xã hội khi sa chốn trần ai này. Những gì khó hình dung nhất, oái oăm nhất và có cả lãng mạn nhất vẫn đã, đang và sẽ tồn tại ở đây như việc buồn tình thì chăn kiến, muốn uống trà thì đun nước bằng chai lavie hoặc túi bóng, khi đại ca phòng giam hứng tình thì tất có “lái xe” phục vụ đủ “tứ khoái” với nhiều hình thức quái chiêu. Trong chốn lao tù, những con người ấy ngoài việc tuân thủ các quy định của trại giam cũng đã tự tạo cho mình một cuộc sống trong tù khá “hách”...!

Đúng 6 giờ sáng, sân tập trung của phân trại 4 (Trại 05), gần 1.000 tù nhân nữ sẵn sàng xuất trại đi làm. Trời chưa nắng nhưng trên khoảng sân rộng lấp loá trắng do 1.000 chiếc nón lá đủ loại cũ mới. Những nữ tù đang trả án tại đây đa số đều mang án dài từ 5 năm đến chung thân. Tội danh “tanh” chả kém tù nam: Buôn bán ma tuý, mại dâm, cướp giật, ăn cắp, tổ chức hiếp dâm, giết người, bắt cóc, lừa đảo, tham ô... So với các phân trại nam, phân trại nữ tương đối sạch và gọn gàng, có thể do đó là đặc tính của phụ nữ và cũng chính vì lý do này mà số phận những nữ tù ở đây rất éo le. Có trường hợp con bị nghiện, lên cơn vật vã, người mẹ thương con đi mua heroin bị bắt và bị kết án tù; một phụ nữ người dân tộc thiểu số do kém hiểu biết, được thuê xách chiếc làn có chứa bánh “ trắng “ với giá 100.000 đồng; và cả những thanh nữ vốn đã thành đàn bà từ lúc chưa thành niên, quen với lối sống thác loạn đã tiếp tay cho bạn trai hiếp dâm tập thể…

Từng đội xếp hàng dọc đi làm, khuôn mặt tưng bừng son phấn, tóc chải, cuộn điệu đà. Vào giờ nghỉ, nhất loạt những bộ áo tù được cởi ra, thay vào đó là áo hoa, áo đủ màu xanh, đỏ và khuyên tai, đồng hồ, dây chuyền, lắc tay… Nhìn đi nhìn lại chỉ có mấy ông quản giáo thì làm đẹp cho ai ngắm nữa không biết. Nhung “chíp”, cô gái có bộ mặt non bấy nhưng bệch bạc vì “thành tích” tình trường và sử dụng thuốc tránh thai nhiều hơn thuốc cảm, bảo, dù không có người ngắm thì cũng vẫn phải tô vẽ. Phụ nữ là thế, dù chỉ để cái mắt mình nhìn cái mặt mình còn ra hồn người, còn duyên dáng thì cũng coi như tự khơi cho mình niềm vui mà sống hết những tháng ngày dằng dặc trong tù.

Có nhiều điều khó lý giải đối với tâm lý, suy nghĩ và hành vi phạm tội của các nữ tù khiến tôi chợt nghĩ, cần có một công trình nghiên cứu riêng về tâm lý tội phạm là phụ nữ, bởi đối tượng phạm tội này có diễn biến tâm lý hết sức phức tạp và đa tầng. Có điều, khi đã vào đây, họ sống khép kín và lặng lẽ cải tạo cho tốt (tất nhiên không loại trừ một số phần tử “gớm mặt” vẫn ngầm “xưng hùng” giữa đám hồng quần tù tội này). Tôi có hỏi vài người về việc chia phe cánh trong trại, chuyện trốn tù, trừ khử nhau và cả chuyện ân nghĩa nhận kỷ luật thay nhau trong giới tù nữ thì câu trả lời mà tôi nhận được là: “Không!”. Ai nấy đều tự lo thân để mong sớm được giảm án, về với gia đình, con cái nên ngại va chạm, sợ mắc lỗi sẽ bị kỷ luật tăng án hoặc không được hưởng chế độ đặc xá hàng năm. Họ đè nén mọi cảm xúc, cam cảnh chịu đựng để mau hết án.

Một phạm nhân tên Nội, 43 tuổi, cho tôi biết thêm nhiều điều. Chị ta phạm tội buôn bán tiền giả, xuất cảnh trái phép và buôn bán phụ nữ. Cộng cả ba khung hình phạt vừa chẵn 20 năm, ba đứa con gửi lại cho anh chị em nuôi giúp. Chị kể lại quãng thời gian hơn 11 năm thụ án tại đây, nét mặt dửng dưng không cảm xúc. Có đến 80% số phụ nữ khi bước chân vào tù thì cũng đồng nghĩa với việc ký vào đơn ly hôn hoặc bị bỏ rơi không lời từ giã vì hiếm có người chồng nào đủ chung tình chờ đợi vợ mãn hạn tù. Có tình nghĩa thì cũng chỉ thăm nuôi được vài ba năm rồi dần phai nhạt. Có lẽ đó cũng là một trong những lý do mà phân trại tù nữ không có “Nhà hạnh phúc”. Thứ nhất là không để xảy ra tình trạng phạm nhân mang thai khi đang thụ án, thứ hai là cũng chả có mấy ông chồng vào đây để mang “hạnh phúc” cho vợ.

Tôi hỏi: “Các chị có buồn không?”. Gương mặt chị Nội vẫn đanh đả, chỉ đôi mắt là sầm xuống: “ Có buồn chứ, sao lại không hả cán bộ. Mình có phải là sến, táu (loại gỗ đứng đầu bảng về độ cứng và chắc - NV) đâu mà không buồn. Nhiều chị em vì miếng cơm manh áo cho chồng con nên mới ra nông nỗi này. Vào tù, chồng bỏ thẳng cánh thì còn gì đau bằng. Còn anh em ruột thịt thì cũng phải thông cảm cho họ. Mình tù dài ngày, di lý khắp nơi thâm sơn cùng cốc, người thân theo mãi cũng phải mỏi chân, nản lòng chứ. Mình làm thì mình chịu, chỉ mong sớm được ra để về với con”. Lại hỏi: “Biết vậy sao khi ra tù các chị vẫn tái phạm?”, không khí có vẻ như được hâm nóng lại, họ nhìn nhau: “ừ, thế quái nào ấy. Vào trong này thì thấm lắm, hãi ở tù lắm nhưng ra đến ngoài chả hiểu sao lại quên ráo. Thấy có lợi, lại tham, lại lao… rồi lại vào đây. Nhưng lần này thì cạch hẳn cán bộ ạ, già rồi, về bế cháu cho con nó đỡ tủi, chúng nó vì mình mà khổ đủ điều”. Một phạm nữ còn trẻ ngồi gần đó đế vào: “Chị già ơi, sao đã bế cháu được, còn nuột lắm, phải lấy chồng chứ”. “Già rồi, chồng con nỗi gì nữa. Có 60 năm cuộc đời thì ở đây 20 năm có lẻ. Còn sống được mà ra đã thấy an ủi rồi”.

Tôi cũng thầm mong chị sớm có ngày ra để bù đắp cho những đứa con đã 20 năm thiếu vắng tình thương yêu của mẹ.

 Phạm Vân Anh