Trong những ngôi nhà sàn, người dân Vực Tuần phải gánh chịu nỗi đau đớn tột cùng do "lũ" AIDS gây ra.

Bản vắng đàn ông

Trên đường vào bản, chúng tôi gặp một ông lão có khuôn mặt khắc khổ đang cố sức vác bó củi về nhà. ông tên là Hà Văn Tri, có 2 con trai và 1 con rể chết vì căn bệnh thế kỷ-HIV/AIDS. ông kể: Những năm 1990, một người dân bản đi chặt củi trong rừng bỗng phát hiện được một mỏ vàng lộ thiên. Thông tin Vực Tuần có mỏ vàng lan nhanh như chớp. Vài ngày sau, nơi đây đã biến thành một “đại công trường” khai thác vàng. Hàng ngàn người kéo đến dựng trại, đào bới suốt ngày đêm. Ban ngày, họ phá rừng, khoét núi, đêm đến, đội quân trai tráng lại gùi quặng ra Quốc lộ 32 đưa đi tiêu thụ.

Để vận chuyển quặng từ rừng sâu ra bên ngoài, các cai vàng đã tuyển mộ những chàng trai khỏe mạnh, là người dân địa phương. Hàng chục thanh niên của Vực Tuần được tuyển mộ vào đội quân vận chuyển quặng, trong đó có ba người con của ông Tri. “Khi ấy, đời sống bà con còn khó khăn lắm. Các cai thầu sẵn sàng trả nhiều tiền để thuê nên ai cũng muốn đi”, ông Tri thở dài, nhớ lại. Có tiền, dân làm thuê thả sức ăn chơi trác táng và sớm rơi vào “vòng vây” của ma túy. Tệ nạn mại dâm cũng xuất hiện tại mỏ quặng. Và hậu quả không thể tránh khỏi của lối sống trụy lạc là căn bệnh HIV/AIDS. Khi quặng đã hết, những trai tráng của Vực Tuần trở về với hai bàn tay trắng. Không có tiền tiêm chích ma túy, họ rủ nhau tới các cánh rừng ở Văn Chấn, Trạm Tấu (Yên Bái), Phù Yên (Sơn La) săn gỗ pơmu.

Ông Tri ngạc nhiên khi thấy 3 người con của mình mới đi săn gỗ vài tháng đã trở về với thân hình teo tóp. Ban đầu, ông nghĩ con mình do lao động nặng nhọc nên gầy yếu. Nhưng càng ngày, trên cơ thể các con ông lại xuất hiện những đốm đỏ lở loét, cho uống bao nhiêu thuốc cũng không khỏi. Trong một lần xét nghiệm, ông điếng người khi biết các con mình đã có HIV. Mỗi lần đưa tiễn thi hài con mình về với đất, ông như người đã chết. ông nói trong nước mắt: “Người chết thì đã chết nhưng người sống cũng trăm lần khốn khổ”. Khi những trụ cột của gia đình không còn, gánh nặng cuộc sống lại đè nặng lên đôi vai của người già và những phụ nữ son trẻ.

Bà Hoàng Thị Lương nặng nhọc lê bước trong ngôi nhà sàn cũ kỹ. Trên bàn thờ là di ảnh người con trai mới mất vì có HIV/AIDS. Bà đã hi vọng con mình sẽ trưởng thành để nuôi đưỡng bà lúc tuổi cao sức yếu, thế mà ước nguyện nhỏ nhoi ấy cũng không thành. Đứa con chết đi, cuộc sống của bà muôn phần cơ cực.

Ẩn họa bệnh lây lan

Hàng chục gia đình ở Vực Tuần rơi vào cảnh ngộ hết sức thương tâm: con mất cha, vợ mất chồng, mẹ mất con. “Cơn sốt” đào vàng và săn gỗ pơmu đã hạ nhiệt nhưng hậu quả mà nó để lại vô cùng ghê gớm. Đi trên con đường chạy qua bản, chúng tôi chủ yếu gặp người già, trẻ em, phụ nữ, ít khi thấy bóng dáng những người đàn ông.

Theo thống kê của UNND xã Cát Thịnh, hiện Vực Tuần có hơn 60 người có HIV/AIDS, chủ yếu là đàn ông dưới 35 tuổi. Đã có trường hợp phụ nữ có HIV do lây truyền từ chồng sang vợ. Chỉ tính riêng trong 2 năm 2006 – 2007, đã có 26 người chết vì bệnh AIDS. ông Trần Văn Phụng, Chủ tịch UBND xã Cát Thịnh thừa nhận: “Vực Tuần có nhiều trường hợp có HIV/AIDS là do nguyên nhân lịch sử. Trước đây, thanh niên trong bản đổ xô đi đào vàng, chặt gỗ pơmu. Hậu quả kéo theo là việc tiêm chích ma túy và tệ nạn mại dâm”.

Những người còn sống ở Vực Tuần đang hoang mang cực độ vì nguy cơ lây bệnh rất cao. Chúng tôi nhìn những khuôn mặt ngây thơ của trẻ em nơi này mà lo sợ cho tương lai của chúng.

Các cơ quan chức năng đã vào cuộc. UBND xã đã thành lập Ban chỉ đạo phòng chống HIV/AIDS, tuy nhiên, hoạt động của Ban chủ yếu vẫn dừng lại ở công tác tuyên truyền. Một câu lạc bộ giáo dục đồng đẳng cũng ra mắt nhằm chống lại sự lây lan của căn bệnh thế kỉ. Những người nghiện ma túy được tổ chức để tự cai nghiện. Tuy nhiên, ông Phụng cũng thừa nhận, tỷ lệ cai nghiện thành công rất thấp. Điều đó đồng nghĩa với việc, “cơn lũ” AIDS hàng ngày vẫn đe dọa cuộc sống người dân bản Vực Tuần.

Ninh Tuân - Quốc Tảo