Hàng trăm hộ dân phải long đong giữa lòng hồ thuỷ điện.

Trở về chốn cũ

Từ thị trấn Nà Hang (huyện Nà Hang), chúng tôi tìm đến “khu bến đò cô-le” (tên đặt tạm của dân sở tại) nằm sát đập thủy điện. Mấy anh lái đò cho biết: “Cách đây 4-5 năm, những người dân ở đây đã đến khu tái định cư mới nhưng bây giờ họ lại lũ lượt kéo nhau trở lại”. Chỉ tay ra lòng hồ mênh mang nước, một anh bảo: “Từ đây đi ngược lên các xã Minh Khánh, Trùng Khánh, Thượng Lâm có thể gặp hàng trăm người như vậy”.

Chúng tôi lên một con đò để chạy ngược lên lòng hồ. Đi được 1km, anh chủ đò táp vào bờ. Trong lùm cây um tùm, có một cái lán nhỏ dập dềnh trên mặt sóng. Thấy khách lạ, 4 người đàn ông trong lán mặt mày thất sắc. Sau khi được anh chủ đò giới thiệu, họ vội thanh minh: “Chúng em tưởng các anh là công an”.

Với dáng vẻ chán chường, anh Bùi Văn Hạnh, 33 tuổi, bảo: “Nhà tôi trước ở đoạn kia, khi thực hiện dự án di dân, chúng tôi chuyển về thôn Yên Khánh, xã Hùng Khai (thị xã Tuyên Quang). Ai cũng tưởng trở thành người thị xã thì sẽ dễ sống hơn. Nào ngờ, bây giờ gần như cả làng lại phải tìm về quê cũ”. Anh Hạnh cho biết, ở nơi mới, mỗi gia đình chỉ được 1 căn nhà, 1 chuồng lợn và 400m2 ruộng. Nhà thì cũ nát. Ruộng chỉ trồng được 1 vụ lúa nên cuộc sống của bà con rất khó khăn. “Lặn lội lên đây đánh tôm, chài cá, mỗi ngày kiếm được 20.000 đồng, chỉ đủ mua 1 lít xăng và bữa cơm trưa. Nhưng còn hơn ở khu kinh tế mới, cả ngày chẳng biết làm gì, đàn bà chỉ biết ôm con cánh đàn ông thì lang thang khắp làng tán gẫu”, anh Hạnh than thở.

Chính quyền vào cuộc

Quan điểm của UBND tỉnh Tuyên Quang là không chấp nhận tình trạng người dân đã di dời quay trở lại vùng lòng hồ để chiếm đất, lập lều trại, đánh tôm bắt cá, dẫn đến tình trạng lộn xộn trong quản lý đất đai, hộ khẩu. Nhưng người dân lại “lý sự”, không cho làm nhà ở cũng được, nhưng phải cho họ đánh tôm, chài cá trên sông. Không còn cách nào khác, chính quyền đành ra điều kiện: đánh cá thì được, nhưng cấm làm nhà, dựng lán. Nhưng bi kịch vẫn xảy ra. Anh Hạnh kể, hôm trước, vì không có thuyền để trú ngụ, đêm mưa ướt, anh liều dựng một cái lán nhỏ ở mép hồ để ở tạm. Ngay chiều hôm sau, Công an huyện Nà Hang đã dong thuyền vào kiểm tra và phá huỷ.

Sau đó, gia đình anh phải sang bè của anh Vũ Văn Hóa ở tạm. Anh Hóa, 44 tuổi, cũng là dân Trùng Khánh phải di dời xuống thị xã Tuyên Quang, giờ cũng kéo thêm 3-4 người trở lại lòng hồ thủy điện. Lý giải về việc tại sao nhiều người được chính quyền chấp thuận cho ở lại khai thác cá nhưng vẫn lén lút dựng lều làm lán, anh Hóa bảo: “Chúng tôi khổ lắm. Để mua một cái thuyền nan bây giờ cũng phải bỏ ra 700.000-800.000 đồng. Còn để ở được lâu dài thì phải đầu tư thuyền sắt với giá khoảng 4-5 triệu đồng/cái, dân nghèo lấy đâu ra tiền”.

Chính sách di dân bất cập?

Để ngăn chặn tình trạng người dân lén lút dựng lều lập lán, hằng tuần, lực lượng công an cùng với một số cơ quan chức năng của huyện Nà Hang lại tổ chức “du thuyền” dọc lòng hồ để tuần tra, “đánh sập” những cơ sở lưu trú bất hợp pháp. Nhưng vì miếng cơm manh áo, cái đói rập rình và nhu cầu an cư luôn thúc bách nên công an cứ đuổi chỗ này, người dân lại trôi dạt ra chỗ khác.

Thực ra, chính quyền huyện Nà Hang làm như vậy là không sai. Bởi khi đã được di dời tái định cư, người dân phải chấp hành nghiêm chính sách quản lý nơi cư trú mới. Nhưng do chính sách di dân, tái định cư còn nhiều bất cập, chưa quan tâm thấu đáo đến việc giúp người dân tạo lập cuộc sống mới, có công ăn việc làm ổn định, khiến hàng ngàn người phải quay lại để “nhảy dù” vào chính mảnh đất mà mình đã từng sở hữu. Trong khi nhường lại cơ ngơi, tài sản cho công trình thủy điện, họ đã chấp nhận quá nhiều thiệt thòi, mất mát.

Thiết nghĩ, các ngành chức năng tỉnh Tuyên Quang cần có giải pháp hỗ trợ kịp thời để người dân có cuộc sống ổn định. Còn nếu cứ để tình trạng này thì chỉ trong nay mai, một làng chài nữa lại xuất hiện với biết bao khó khăn, trăn trở...

Hoàng Diệp - Xuyên A