Truyền thống hay hiện đại, cần có sự cân nhắc của các nhà chuyên môn.

Kiến trúc nông thôn bị lãng quên!

Từ năm 1964, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và Nông thôn Hoàng Như Tiếp đã quan tâm đến vấn đề quy hoạch kiến trúc nông thôn. Ông đã cho triển khai mô hình Tam Thiên Mẫu ở Hải Dương và Hưng Yên, nhằm xây dựng nông thôn với khu dân cư, khu sản xuất nông nghiệp riêng biệt theo kiểu hình dáng đô thị trong nông thôn. Tuy nhiên, sau đó mô hình này không được duy trì và phát triển nên đã dần bị lãng quên.

Còn GS.TS.KTS Nguyễn Bá Đang, nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu kiến trúc cho biết, từ trước đến nay các chuyên gia làm công tác quy hoạch nông thôn rất ít khi nhận được đơn đặt hàng. Họ chỉ nhận được đơn đặt hàng khi có những công trình lớn như xây dựng khu tái định cư cho đồng bào nằm trong lòng hồ thuỷ điện. Còn những vùng nông thôn đã có từ bao đời nay như vùng Đồng bằng Bắc Bộ thì rất ít khi quy hoạch “động” vào.

Nếu như vấn đề quy hoạch ở nông thôn không được quan tâm đúng mức, theo ông Thành, chỉ ít năm nữa, một số địa phương đang có tốc độ đô thị hóa mạnh sẽ biến đổi rất nhiều về cơ cấu dân số, lao động, lối sống, văn hoá, không gian kiến trúc, kết cấu hạ tầng. Nhưng sự biến đổi đó thường diễn ra một cách tự phát, thiếu quy hoạch nên có thể dẫn đến những vấn đề ngày càng trầm trọng. Lúc này, không chỉ thành phố bị tắc đường, bụi bặm, ô nhiễm mà nông thôn sẽ chịu chung hoàn cảnh như vậy.

Cần thay đổi tư duy kiến trúc

Một trong những hoạt động có ý nghĩa trong việc “vực dậy” lĩnh vực kiến trúc nông thôn là chương trình “Gặp gỡ mùa thu” năm 2009 với chủ đề “Kiến trúc nông thôn Việt Nam, hiện trạng và đề xuất phát triển” do Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức tại huyện Chí Linh (Hải Dương). Khác với các chương trình năm trước, năm nay, cùng với việc công bố kết quả cuộc thi “Kiến trúc nhà ở nông thôn năm 2009”, Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã chủ động trưng bày các phương án dự thi đoạt giải tại làng Kỳ Đặc, xã Văn An (Chí Linh). Đây là lần đầu tiên các mẫu nhà được đem về nông thôn cho bà con lựa chọn, cũng là lần đầu tiên, người dân trực tiếp bày tỏ ước vọng về ngôi nhà với các nhà thiết kế.

Theo khảo sát của Hội Kiến trúc sư Việt Nam, vấn đề người dân muốn chuyển đổi kiến trúc nông thôn truyền thống sang hiện đại đang trở nên cấp bách. Theo khảo sát, tại thôn Phú Lộc, xã Cẩm Vũ (Cẩm Giàng - Hải Dương), 55% số hộ muốn có nhà ở dọc đường, 59% hộ muốn có vườn và ao, chỉ 4% hộ ưa nhà ở truyền thống và 13% hộ muốn có nhà ở trong xóm. Về hình thức ngôi nhà, gần như 100% dân cư chọn nhà ở kiểu hiện đại. Bởi họ cho rằng hình thức nhà truyền thống không đẹp, bố trí mặt bằng sử dụng thiếu hợp lý, vật liệu làm nhà mau hỏng. Đa số chọn nhà ở kiểu mới (2 - 3 tầng), quy trình sử dụng khép kín, vững chãi, tiết kiệm đất và tiện lợi.

Đã đến lúc, việc tìm hiểu nguyên do nông dân ưu tiên loại nhà ở 2 - 3 tầng cũng như đề xuất mô hình kiến trúc phù hợp cho các nhóm dân cư nông thôn ở các vùng miền khác nhau cần được các nhà chuyên môn ưu tiên.

GS.TS.KTS Hoàng Đạo Kính chỉ ra rằng, cần phải đem mẫu nhà ở về cho bà con xem và lựa chọn. Kiến trúc sư cần phải biết bà con nông dân cần gì, muốn gì cho ngôi nhà của mình. Có như vậy, chúng ta mới vẽ được cái để bà con đón nhận mà đem xây dựng.

Theo công bố mới đây của Hội Kiến trúc sư Việt Nam, có gần 200 đồ án dự thi thiết kế nhà ở nông thôn năm 2009, đây là số lượng đề án lớn nhất từ trước đến nay đối với một cuộc thi kiến trúc. Cuộc thi đem đến nhiều ý tưởng mới lạ, đặc sắc, góp phần làm đẹp, cải thiện điều kiện nhà ở cho người dân vùng nông thôn. Đây là những thông tin báo hiệu một tương lai sáng hơn cho kiến trúc nông thôn.

Kỳ Ninh