Chủ tịch Nguyễn Ngọc Trìu thăm mô hình trồng cam của hội viên HLV tỉnh Hà Giang.

VAC = giàu có + sáng tạo

Đã bao lần vinh hạnh được tiếp chuyện Chủ tịch Nguyễn Ngọc Trìu nhưng dường như lần nào tôi cũng có một khám phá thú vị về mô hình kinh tế VAC mà Hội Làm vườn Việt Nam (HLV) dày công xây dựng và vun đắp. Cho đến bây giờ không ai có thể phủ nhận tính hiệu quả và bền vững của mô hình này. Từ VAC dinh dưỡng đến VAC hàng hóa với quy mô lớn đã thể hiện bước tiến dài của mô hình cùng sự nỗ lực của các cấp Hội, của hội viên trong cả nước. “Tôi rất khâm phục sự sáng tạo của những người làm vườn, chính họ đã viết lên bài thơ từ đất, chính họ chứ không phải ai khác đã chứng minh được rằng VAC có thể “sống” được ở bất kỳ đâu, có thể cho hoa thơm trái ngọt, có thể khiến đất chết hồi sinh, có thể giúp những nông dân quanh năm đầu tắt mặt tối, chân lấm tay bùn trở thành những triệu phú, tỷ phú, đi xe ô tô, dùng điện thoại di động để giao dịch, buôn bán nông sản”, Chủ tịch hào hứng nói.

Trong lời nói ấy của ông, tôi hiểu còn có niềm tự hào, tin tưởng vào sự phát triển bền vững của mô hình kinh tế VAC trong tiến trình phát triển nông nghiệp, nông thôn và nâng cao chất lượng sống cho nông dân. Mô hình VAC đã viết lên bài thơ ngợi ca cuộc sống, ngợi ca sự sáng tạo vô tận của con người, sự sáng tạo ấy đã giúp ngay cả những vùng đất khô cằn sỏi đá cũng có thể nở hoa.

Theo dòng hồi ức sinh động của Chủ tịch, tôi như nhìn thấy bức tranh VAC tươi đẹp ở khắp mọi miền. Này là vườn na chênh vênh bên sườn núi ở Lạng Sơn, bắt núi đá phải “nhả vàng”; này là vùng vải thiều trên vùng đồi từng được mệnh danh “chó ăn đá gà ăn sỏi” ở Lục Ngạn (Bắc Giang). Ngay cả dải đất miền Trung tưởng chỉ có gió và cát, mô hình VAC cũng bén rễ sâu, vượt lên trên cả sự khô cằn, khắc nghiệt để ươm những mầm xanh, để mang lại nguồn thu nhập lớn cho người dân. Hay ở vùng đồng chiêm trũng, trước đây chỉ độc canh cây lúa với năng suất bấp bênh, mô hình VAC cũng được hình thành thông qua các hình thức chuyển đổi để xây dựng kinh tế trang trại. Vườn cây, ao cá, chuồng trại không chỉ ở quanh nhà mà đã vươn ra đồng, đã góp phần hình thành vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn. Điều đó không chỉ được người dân, chính quyền các địa phương công nhận mà ngay cả bạn bè quốc tế cũng đánh giá cao tính bền vững, hiệu quả và đặc biệt là thân thiện với môi trường của mô hình kinh tế VAC.

“Có thể nhận thấy rõ mô hình kinh tế VAC ngày càng phát triển theo chiều sâu, theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng. Người làm vườn bây giờ không chỉ hướng đến mục tiêu đủ ăn mà còn làm giàu. Điều này đã được tổng kết và đúc rút tại Đại hội V Hội Làm vườn Việt Nam năm 2009 và không chỉ thể hiện ở những con số trong báo cáo mà còn thể hiện trong từng câu chuyện, từng mô hình các đại biểu mang đến đại hội. Và đó mới là biểu hiện sinh động nhất của sức sống VAC ở mỗi vùng miền, thể hiện sự sáng tạo của nông dân và hội viên mà cán bộ Hội phải có trách nhiệm phối hợp với ngành chức năng tổng kết và nhân rộng”, Chủ tịch Nguyễn Ngọc Trìu nhấn mạnh.

HLV với vị thế mới

Nhìn lại năm 2009 với nhiều dấu ấn đáng nhớ, Chủ tịch Nguyễn Ngọc Trìu nói: “Năm qua đánh dấu sự kiện đáng nhớ nhất của tổ chức Hội, đó là tổ chức thành công Đại hội V, khẳng định chặng đường 24 năm xây dựng và phát triển, khẳng định bước tiến mới của Hội trong công cuộc phát triển nông nghiệp hàng hóa hiện đại, xây dựng nông thôn mới giàu đẹp, góp phần nâng cao cuộc sống của nông dân và hội viên. Đi dự đại hội đại biểu HLV các địa phương, tôi nhận thấy sự đổi mới rõ rệt trong hoạt động Hội, vị trí của Hội trong tiến trình thực hiện chính sách “tam nông” ngày càng được nâng cao. HLV các tỉnh Bình Định, Kiên Giang, Thái Nguyên, TP. Hải Phòng,... đã trở thành nhân tố tích cực trong công tác đào tạo nghề, nâng cao trình độ cho hội viên và nông dân, thậm chí nhiều đơn vị còn được tham gia vào chương trình đào tạo 1 triệu nông dân của Bộ Nông nghiệp và PTNT. Đào tạo nghề, huấn luyện, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật đã trở thành thương hiệu của HLV, được các ngành chức năng, nhà quản lý đánh giá cao”.

Mặc dù vẫn còn không ít khó khăn trong tổ chức, hoạt động, trong cơ chế chính sách nhưng có thể nhận thấy các cấp chính quyền ở nhiều địa phương đã nhìn thấy vai trò của tổ chức Hội trong việc thực hiện chính sách về nông nghiệp - nông dân - nông thôn. Bản thân Chủ tịch Nguyễn Ngọc Trìu không quản ngại vất vả, đi đến đâu cũng bằng uy tín của mình, vận động các cấp lãnh đạo địa phương quan tâm hơn đến tổ chức Hội, đến mô hình kinh tế VAC. “Tôi thấy có một tín hiệu đáng mừng là ở nhiều nơi, chính quyền đã ban hành cơ chế, chính sách cho HLV hoạt động. Ví như lãnh đạo các tỉnh Quảng Nam, Nghệ An,... đã xây dựng đề án về phát triển kinh tế VAC, kinh tế trang trại trên địa bàn và giao cho tổ chức Hội thực hiện. Hội được tham gia tư vấn, phản biện những chương trình phát triển kinh tế - xã hội lớn. Và mới đây nhất, được tham gia vào chương trình xoá nghèo bền vững ở 62 huyện nghèo theo Nghị quyết 30a của Chính phủ. Điều đó cho thấy, tổ chức Hội, mô hình kinh tế VAC được đánh giá rất cao và trên thực tế, VAC luôn thể hiện sức sống lâu bền”, Chủ tịch khẳng định.

“Nâng tầm” cho VAC

Vui mừng trước sự lớn mạnh của Hội và mô hình kinh tế VAC nhưng Chủ tịch Nguyễn Ngọc Trìu cho rằng, các cấp Hội cũng cần nâng cao công tác tuyên truyền, tập huấn chuyển giao tiến bộ kỹ thuật để “nâng tầm” cho mô hình VAC. ông nói: “Thời gian qua, chúng ta đã tham gia xây dựng thành công thương hiệu cho một số trái cây đặc sản của các địa phương như cam sành Hà Giang, vải thiều Lục Ngạn (Bắc Giang), nho xanh Ninh Thuận,... Sắp tới, các cấp Hội phải vận động hội viên phát triển kinh tế VAC theo tiêu chuẩn VietGAP để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, nâng cao sức cạnh tranh của nông sản”.

Thực tế, trong những năm qua, với phương châm dùng điểm điển hình để nhân ra diện rộng, HLV đã xây dựng được nhiều mô hình VAC thích ứng với từng vùng sinh thái. Các trung tâm trực thuộc của Hội cùng HLV các địa phương đã tổ chức được 95 lớp đào tạo nghề dài hạn có cấp chứng chỉ cho 4.625 học viên và huấn luyện kỹ thuật cho 300.000 lượt người. Còn ở các địa phương, theo báo cáo của các tỉnh, thành Hội, đã tổ chức được 17.080 buổi tập huấn kỹ thuật VAC với 626.626 lượt người tham dự.

Bằng tất cả sự tâm huyết của mình dành cho nông nghiệp - nông dân - nông thôn, Chủ tịch Nguyễn Ngọc Trìu cho rằng: “Có đi mới thấy ở nhiều địa phương hình thức tổ chức hoạt động Hội rất phong phú, đa dạng. Ví như ở HLV thị trấn Yên Bình (Yên Bình - Yên Bái), ngoài liên kết với nhau xây dựng mô hình VACR nhằm khai thác tốt tiềm năng địa phương, mang lại hiệu quả kinh tế cao, hội viên còn có tham vọng lập hợp tác xã chuyên kinh doanh dịch vụ du lịch sinh thái trên hồ Thác Bà. Hay như mô hình của HTX xoài Mỹ Xương (Cao Lãnh - Đồng Tháp), không chỉ là những người làm vườn giỏi, cho ra đời sản phẩm chất lượng, họ còn là những doanh nhân thành đạt khi lập xưởng sản xuất bao trái cây cung cấp cho người trồng xoài trong vùng, lập công ty chuyên kinh doanh, tiêu thụ sản phẩm. Rõ ràng đây là những mô hình liên kết các cấp Hội cần nghiên cứu và nhân rộng để nâng cao vị thế của Hội, để kinh tế VAC phát triển bền vững”.

Dành trọn cuộc đời cho nông nghiệp - nông dân - nông thôn và mô hình kinh tế VAC, dù vẫn còn không ít trăn trở nhưng Chủ tịch Nguyễn Ngọc Trìu luôn tin tưởng rằng, tổ chức Hội và VAC luôn có vị trí xứng đáng trong việc thực hiện chính sách “tam nông”. “Xây dựng một nông thôn mới hiện đại nhưng nếu không gắn với vườn cây, ao cá thì sẽ mất đi bản sắc của nông thôn Việt. Vì vậy, dù trong thời đại nào, VAC cũng có sức sống lâu bền và ngày càng phát triển theo xu thế chung của thời đại, tô điểm thêm cho vẻ đẹp của mỗi làng quê, mang lại cho nông dân cuộc sống sung túc”, Chủ tịch nói. Còn tôi, tôi hiểu trong lời tâm sự ấy gửi gắm cả niềm hy vọng và tôi tin mỗi mùa xuân, VAC sẽ giúp cho mỗi vùng quê khoác thêm màu áo mới...

Anh Thơ (ghi)