Nghề tạc tượng ở Bảo Hà vẫn đang được các nghệ nhân duy trì và phát triển.

Ngược dòng ký ức

Xuân về, không khí ở làng tạc tượng Bảo Hà càng hối hả, tiếng đục đẽo rộn rã khắp các ngõ xóm.

Với thế mạnh của mình, những người thợ Bảo Hà có mặt ở khắp nơi, đặc biệt là đình, chùa để nhận tạc tượng. Trò chuyện cùng chúng tôi, ông Đỗ Văn Mẵng, nghệ nhân của làng chia sẻ: “Tạc tượng không thể làm ẩu được mà phải bỏ ra nhiều công sức. Từ khúc gỗ mít, sau khi đã vạt đi phần vỏ để lấy lõi, người thợ phải đục đi đục lại, chỉnh sửa mất rất nhiều thời gian mới tạc thành tượng”.

Các vị cao niên trong làng kể lại, nghề điêu khắc gỗ và sơn mài ở Bảo Hà có từ lâu đời và được coi là cái nôi của nghề tạc tượng cả nước. Khoảng thế kỷ XV, cụ Nguyễn Công Huệ đã khai sinh ra nghề tạc tượng nơi đây và tên tuổi của cụ cũng gắn liền với lịch sử phát triển của nghề. Hiện nay, tại miếu Cả ở làng Bảo Hà vẫn lưu giữ tượng chân dung cụ Nguyễn Công Huệ mà tương truyền là do chính tay cụ tạc.

Tiếp thu, duy trì và phát huy những tinh hoa cụ tổ nghề Nguyễn Công Huệ để lại, hậu duệ của cụ tiếp tục làm rạng danh tên tuổi làng nghề Bảo Hà.

“Nhờ cụ Huệ truyền dạy mà người làng Bảo Hà mới có được những nhát đục tài hoa. Để ghi nhớ công ơn cồ, các phường thợ và nhân dân đã lập lầu thờ, treo bức hoành phi với 3 chữ “ Bách thế sư”, nghĩa là người thầy của muôn đời, đồng thời chọn năm 1427 là năm phát tổ”, anh Vũ Văn Khoảng, một thợ tạc tượng ở Bảo Hà cho biết.

Vinh danh...

Kế tục sự nghiệp của cụ tổ nghề, những người thợ ở Bảo Hà đã làm ra nhiều sản phẩm điêu khắc, chạm trổ cho mọi miền đất nước và xuất khẩu. Theo ông Bùi Văn Nhâm, Chủ tịch UBND xã Đồng Minh, giai đoạn 1976-1980 là thời kỳ thịnh vượng của sản phẩm tranh, tượng Bảo Hà. Chỉ 40 thợ chạm khắc trong số 100 người ở Hợp tác xã thủ công - mỹ nghệ Đồng Tiến (xã Đồng Minh) đã có thu nhập bằng cả đội sản xuất nông nghiệp với 70 mẫu ruộng. Tuy nhiên, khi điều kiện kinh tế khó khăn, những người thợ điêu khắc, sơn mài thường bôn ba khắp nơi kiếm sống. Năm 2000, thực hiện chủ trương khôi phục và phát triển làng nghề, Hợp tác xã Thủ công nghiệp Đồng Minh được thành lập với sự hỗ trợ kinh phí của UBND TP. Hải Phòng để xây dựng nhà xưởng, mua sắm máy móc, thiết bị sản xuất... Hiện, Bảo Hà có 973 hộ thì có tới 184 hộ chuyên nghề, gần 20 cơ sở sản xuất tập trung, doanh thu chiếm hơn 30% tổng thu nhập của xã Đồng Minh. Không những vậy, từ năm 2005, làng nghề tạc tượng Bảo Hà đã trở thành một trong những điểm đến của Chương trình du khảo đồng quê.

Ở cái nôi của nghề tạc tượng, những nét đặc trưng của các pho tượng ở đình Bảo Hà là dấu ấn rõ nét nhất về tài hoa của các nghệ nhân nơi đây. Các pho tượng được phủ màu và vẽ trang trí đạt tới trình độ hoàn hảo trong nghệ thuật tạo hình, tính hiện thực ở mỗi pho tượng đều thể hiện trình độ rất điêu luyện, xứng danh là quê hương của vị tổ sư có tài về tạc tượng.

Nhận xét về những pho tượng ở đây, PGS. TS nghệ thuật học Nguyễn Đỗ Bảo đánh giá rất cao về ngôn ngữ tạo hình; tính ước lệ, cách điệu trong tạo dáng khối hình với những gương mặt sống động, mạnh mẽ về khối, khỏe về hình nhưng rất chân thực, thẩm mỹ.

Gần đây, để góp phần duy trì làng nghề, đồng thời quảng bá hình ảnh làng nghề tạc tượng với bạn bè quốc tế, Bảo Hà còn tạc tượng lưu niệm, mở shop bán tượng, đồ gỗ mỹ nghệ, tranh sơn mài... Do vậy, Bảo Hà đã thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham quan.

Quốc Tảo