Trong khi đó, hợp đồng xuất khẩu đã ký đến nay mới được hơn 2 triệu tấn gạo, giảm trên 18% so với cùng kỳ năm ngoái.

Thị trường tiềm năng trầm lắng

Theo Hiệp hội Lương thực VN (VFA), mọi năm, nếu như chỉ cần Ấn Độ, Châu Phi, Indonesia, Iraq mua gạo thì gạo hàng hóa Việt Nam "vô tư". Nhưng hiện các thị trường này đang khá trầm lắng.

Lo lắng nhất là thị trường Châu Phi, hiện gần như không có giao dịch. Thậm chí, nhiều hợp đồng đã ký cũng không thực hiện, do các nước ở châu lục này đang gặp khó khăn về tài chính. Indonesia gặp khó khăn do thời tiết xấu nhưng vẫn chưa thấy họ có ý định nhập khẩu gạo, vì nước này đang tồn kho lên đến 1,2 triệu tấn. Iraq thì đang đấu thầu 120.000 tấn mà khả năng thắng chưa hiển hiện...

Trong khi đó, thị trường gạo cấp thấp của Việt Nam sẽ phải cạnh tranh với gạo giá rẻ của Afghanistan, Myanmar. Gạo giá rẻ của Myanmar hiện chỉ có 330USD - 340USD/tấn, rẻ hơn cả trăm USD so với gạo Việt Nam.

Hiển hiện nguy cơ

Theo ước tính của VFA, lượng gạo cho XK năm 2010 phải đến 6 triệu tấn.

Theo ông Phạm Văn Bảy (Phó Chủ tịch VFA), với hơn 1 triệu tấn gạo tồn, 3 triệu tấn gạo hàng hoá vụ đông xuân (sẽ thu hoạch sau Tết Nguyên đán) và 2 triệu tấn vụ hè thu, ước lượng gạo hàng hoá cho xuất khẩu 2010 phải đến 6 triệu tấn, tương đương năm 2009. Đó là chưa kể sẽ có cả triệu tấn lúa Campuchia đổ vào thị trường Việt Nam.

Trong khi đó, xuất khẩu gạo những tháng đầu năm 2010 lại khá trầm lắng. Thời điểm này năm 2009, với lượng hợp đồng ký xuất dồn dập gần 3 triệu tấn gạo, khiến VFA phải tìm cách "hoãn binh" kéo dãn thời gian giao vì không kịp hàng. Năm nay, lượng gạo ký xuất đến tháng 6.2010 chỉ đạt hơn 2 triệu tấn, giảm trên 18% so với cùng kỳ.

Theo VFA, hiện nay, cân đối giữa giá lúa trong nước với giá gạo thế giới, doanh nghiệp xuất khẩu có thể bị lỗ. Từ lý do trên, DN xuất khẩu không mặn mà đến việc thu mua lúa gạo trong dân, làm cho giá lúa rớt liên tục. Giá lúa tại các tỉnh ĐBSCL đã giảm còn 4.300 đồng- 4.400 đồng/kg (giá vào cuối năm 2009 có lúc tăng lên 5.500 đồng- 6.000 đồng/kg). Dự báo, giá lúa sẽ còn giảm mạnh trong tháng tới khi vụ đông xuân thu hoạch rộ. Nguy cơ lúa tồn, gạo ế, giá tụt đang hiển hiện.

Hạn chế việc thương lái ép nông dân

Trước tình cảnh này, ông Bảy cho hay: "Hiện VFA đang lên phương án mua tạm trữ cho dân. Nếu giá lúa xuống thấp dưới mức 4.000 đồng/kg, các DN lớn sẽ tự bỏ tiền túi ra mua lúa dự trữ với giá tối thiểu 4.000 đồng/kg tại kho đối với lúa khô, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu!".

Khả năng công suất kho chứa không đủ tải.

Năm 2009, VFA "báo cáo" giá lúa mua tạm trữ cho nông dân là 3.800 đồng/kg đảm bảo lợi nhuận tối thiểu 30% cho nông dân theo chỉ đạo của Chính phủ. Thực tế khi triển khai, các DN mua giá đó từ thương lái. Còn việc nông dân bán được giá đó cho thương lái hay không là chuyện giao dịch giữa hai bên. Vì vậy không ít nông dân ĐBSCL kêu trời vì bị thương lái o ép.

"Rút kinh nghiệm năm ngoái, để đảm bảo người dân bán được lúa với giá cao, năm nay chúng tôi sẽ chỉ đạo các đơn vị thành viên thoả thuận với thương lái mua đúng giá niêm yết cho người dân. Đổi lại, thương lái sẽ nhận được một khoản chênh lệch đảm bảo lợi nhuận khi bán cho các Cty lương thực sau khi trừ các chi phí vận chuyển, phơi sấy...!" - ông Bảy cam kết!

Tuy nhiên theo các DN, với lượng lúa hàng hoá khả năng tồn lớn nêu trên, khả năng công suất kho chứa không đủ tải. Có thể nông dân sẽ lại giống như trước đây, chất lúa thành đống ngoài đường, phủ bạt che mưa.

Ông Nguyễn Thọ Trí (Phó Tổng GĐ Tổng Cty Lương thực Miền Nam - Vinafood 2) - nói "Vụ đông xuân dù lúa chất ngoài đường cũng không lo lắm, vì thời tiết thuận lợi, chất lượng gạo tốt và không phải mùa mưa. Lo nhất là vụ hè thu, chất lượng lúa không bằng đông xuân, lại gặp mùa mưa mà chất ngoài đường thì chất lượng gạo sẽ giảm mạnh. Nhưng DN ngán hơn nữa là gặp phải giống IR 50404 cho chất lượng hạt kém, khó xuất khẩu!".

Nguồn: Báo Lao động