Cây bông vải, hành trình tìm lại vị thế trên đất Tây Nguyên

    1/11/2010 2:18:13 PM

    Bài I: Thăng trầm... cây bông vải

    Đã có một thời, Tây Nguyên được xem là “thủ phủ” của cây bông vải nhưng mấy năm gần đây, loại cây công nghiệp này đang bị các cây trồng khác thế chỗ, thậm chí có những vùng, cây bông còn bị xóa sổ. Nguyên nhân của tình trạng này cũng “muôn năm cũ”, giá thu mua thấp, lợi nhuận kinh tế không cao nên người dân không mấy mặn mà.

    Chưa hoàng kim đã vội lụi tàn

    Những năm 2000 - 2004 được xem là thời hoàng kim của cây bông vải trên đất Tây Nguyên, trong đó năm 2002, cây bông thực sự “lên ngôi” khi diện tích gieo trồng toàn vùng lên tới 20.000ha, chiếm 2/3 diện tích bông cả nước. Sản lượng bông xơ đạt trên 20.000 tấn. Trong đó, Đắk Lắk đứng đầu bảng với 15.500ha.

    Nhưng chỉ một vài năm sau đó, diện tích cây bông vải cứ giảm dần. Đến năm 2007, diện tích bông Tây Nguyên chỉ còn 3.500ha, năm 2008 gần 1.000ha và năm 2009, cây bông dường như không còn chỗ đứng ở đất này khi diện tích chỉ còn vẻn vẹn 400 - 500ha. Ở Đắk Lắk như Cư Mgar, Buôn Đôn, Hòa Phú, Ea Kar, bông dường như chỉ còn là dĩ vãng. Do thiếu nguyên liệu sản xuất, hai nhà máy chế biến bông xơ ở Đắk Lắk và Gia Lai với công suất chế biến 20.000 tấn sản phẩm/năm, vốn đầu tư trên 40 tỷ đồng phải ngừng hoạt động. Trong khi đó, ngành dệt sợi của Việt Nam xem như mất trắng nguồn cung nguyên liệu trong nước và phải nhập khẩu gần như 100% bông xơ.

    Chưa bao giờ số phận của cây bông vải ở Tây Nguyên lại hẩm hiu đến thế, thậm chí nó còn có nguy cơ bị xóa sổ trên đất Tây Nguyên. Theo ông Trương Công Duyệt, Phó giám đốc Công ty cổ phần Bông Tây Nguyên, đứng trước tình trạng diện tích bông bị sụt giảm nghiêm trọng, Công ty đã tổ chức ứng trước giống, vật tư, phân bón, thuốc trừ sâu, hướng dẫn kỹ thuật thâm canh, ký hợp đồng thu mua sản phẩm ngay từ đầu vụ với mức giá tăng để có lợi cho nông dân (năm 2008, giá thu mua bông của Công ty là 9.000 đồng/kg, tăng 2.000 đồng/kg so với năm 2007) nhưng vẫn không cứu vãn được tình thế, số phận của cây bông vải trở nên quá mong manh.

    Nguyên nhân không mới

    Cho đến khi cây bông vải không còn chỗ đứng ở Tây Nguyên, lúc này nhà quản lý, doanh nghiệp mới đi tìm nguyên nhân thì e rằng quá muộn, nông dân đã quay lưng lại với cây bông bởi hiệu quả kinh tế mang lại không như kỳ vọng ban đầu. Sự lỏng lẻo trong các mối liên kết, doanh nghiệp chưa thực sự chia sẻ gánh nặng với nông dân là một trong những nguyên nhân khiến cây bông vải lụi tàn dù mảnh đất Tây Nguyên rất phù hợp cho nó phát triển. Giá thu mua quá thấp và tăng theo tốc độ “rùa” thực sự là “giọt nước tràn ly” giết chết cây bông vải. Năm 2001, giá mua bông hạt chỉ 5.500 đồng/kg; 5 năm sau đó (2006) giá nhích chậm chạp lên 6.000 đồng/kg và vụ bông 2007- 2008 đạt 7.000 đồng/kg, trong khi giá bông thế giới đã ở mức 1,65USD/kg (trên 25.000 đồng/kg).

    Đó là chưa kể việc sử dụng các giống bông cũ, đã thoái hóa khiến năng suất không thể cải thiện. Có một thực tế nghiệt ngã là trong 5-6 năm gần đây, ngành bông chưa có giống bông nào mới thể hiện khả năng vượt trội về năng suất. Trong lúc năng suất bông xơ trên thế giới đạt khoảng 760kg/ha thì nước ta năm cao nhất chỉ đạt 114kg/ha, thấp hơn 7 lần so với thế giới. Đây là nguyên nhân chính khiến cây bông vải mất tính cạnh tranh so các cây trồng khác. Ngoài ra, việc thiếu minh bạch, ép cấp ép giá của nhiều nhà máy khiến nông dân không còn mấy mặn mà với cây bông.

    Trước sự thoi thóp của cây bông vải, Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) đang xây dựng chương trình phát triển cây bông vải với nhiều dự án sản xuất quy mô lớn. Theo kế hoạch, diện tích trồng bông vải trên cả nước trong niên vụ 2009-2010 sẽ tăng từ 3.000ha lên 8.500ha. Ông Nguyễn Hữu Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Bông Việt Nam cho biết, hiện nay đã có 8 dự án phát triển cây bông được đầu tư quy mô, trồng theo mô hình trang trại, nông trường ở các tỉnh Tây Nguyên, Duyên hải miền Trung. Vinatex dự kiến, đến năm 2020 diện tích trồng bông tại Việt Nam sẽ tăng lên 76.000ha.

    Nhưng đó là định hướng cho tương lai, còn hiện tại, cây bông vải vẫn đang vật lộn trên hành trình tìm lại vị thế của mình. Nhưng tất cả mọi nỗ lực sẽ khó thành hiện thực nếu không có sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, nông dân và vai trò cầm trịch của Nhà nước trong việc phát triển vùng chuyên canh bông, đảm bảo quyền lợi cho nông dân. Một bài học tuy không mới đối với nhiều vùng nguyên liệu nhưng dường như nó vẫn lặp lại như một “vết xe đổ” nên khó tránh.

    Diện tích trồng bông tại Việt Nam tập trung chủ yếu ở Tây Nguyên (42%), Duyên hải miền Trung (33%), miền Bắc (20%) và Đông Nam Bộ (5%).

    Theo định hướng chương trình phát triển cây bông bền vững giai đoạn 2008-2020, Vinatex sẽ đầu tư 3.500 tỷ đồng cho 3 tỉnh Tây Nguyên (Đắk Lắk, Gia Lai, Đắk Nông) để xây dựng vùng bông tập trung, đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho các nhà máy chế biến trên địa bàn.


    Bài II: Ánh sáng cuối đường hầm

    Phương Nguyên

Ý kiến bạn đọc

Khuyến nông

Hướng phát triển kinh tế ở xã vùng cao Thanh Hưng: Trồng hoa hồng

Hướng phát triển kinh tế ở xã vùng cao Thanh Hưng: Trồng hoa hồng

KTNT - Nhằm khai thác hiệu quả lợi thế tự nhiên của địa phương, thời gian qua, nhiều nông dân trên địa bàn xã Thanh Hưng (huyện Điện Biên, tỉnh Điện...

3N làm giàu từ Nghị định 41

Đồng lòng, chung sức xây dựng nông thôn mới

Đồng lòng, chung sức xây dựng nông thôn mới

KTNT - Bắt đầu triển khai cho vay thí điểm ở 11 xã thực hiện xây dựng nông thôn mới (XDNTM) năm 2011 và từ tháng 4/2012, tiến hành cho vay diện rộng...