Đây được xem như cách Bến Tre thoát ra khỏi cảnh chung của vườn cây ăn trái ĐBSCL là nhiều loại cây trồng giống nhau, chạy theo phong trào… rồi cùng chịu cảnh rớt giá và chỉ trồng rải rác, bán lẻ tẻ trong khi nhu cầu thị trường thì rất lớn.

Từ bài học chạy theo phong trào…

Hơn 10 năm trước khi cây nhãn tiêu da bò xuất hiện ở Bến Tre đã gây sốc với nhiều nhà vườn. Loại nhãn này thời đó có lúc giá tới 30.000 đồng/kg. Với ưu điểm giá bán cao, dễ trồng, mau cho trái (trong khoảng thời gian 2 năm, người dân đổ xô mua giống nhãn tiêu da bò về trồng). Những người trồng giống nhãn này thời điểm đó đã phất lên “như diều gặp gió” vì ngoài tiền bán trái họ còn làm giống bán được 5.000-6.000 đồng/nhánh. Nhưng như một quy luật, thiếu thì hút hàng còn dư lại dội chợ. Trái nhãn tiêu da bò bắt đầu sụt giá theo sự phát triển diện tích ngày càng nhiều của vườn nhãn. Từ giá nhãn trái trên 10.000 đồng/kg tuột xuống 5.000-6.000 đồng/kg và hiện nay chỉ còn khoảng 3.000 đồng/kg. Lúc nhãn có giá thì tranh mua, tranh bán, còn bây nhà vườn trông mỏi cổ không thấy thương lái đến. Theo tính toán, với giá như hiện nay người chuyên trồng nhãn tiêu da bò ở Bến Tre không có lãi.

Ngoài cây nhãn tiêu da bò, cây cam sành có đỡ hơn nhưng cũng không sáng sủa. Sau cây nhãn một vài năm, Bến Tre lại nổi lên hiện tượng cây cam sành. Những người đi tiên phong với loại cây này nhanh chóng thành triệu phú nhờ trồng vài công cam bán trái, tháp giống bán. Lúc này, người ta lại đổ xô cùng nhau đốn dừa, bỏ mía trồng cam. Nhiều nhất phải kể đến vùng đất huyện Mỏ Cày, đi đâu cũng nghe mọi người nhắc tới cây cam. Nhưng đó chỉ là thời điểm của 7-8 năm trước, khi cam được người dân trồng 1-2 năm tuổi lúc cây đang sung sức. Nhưng khi cây cam bước vào được tuổi thứ 5-6 người ta mới bắt đầu ngán ngẩm. Đa phần các vườn cam điều bị bệnh Greening dần dần suy kiệt. Còn giá bán khi cây trúng mùa (cuối mùa mưa) cam loại 1 được 5.000-7.000 đồng/kg, cam nước 1.000-2.000 đồng/kg. Mùa nắng thì giá cao, nhưng đó cũng là giai đoạn cây cam đang phải vật lộn với nước mặn nên trên cây kiếm được trái loại 01 rất hiếm. Chuyện một vườn cam, người trồng có lợi nhuận trong thời gian 10 năm chỉ đếm được trên đầu ngón tay, bởi chỉ chừng từ 6-7 năm là cây xuống sức. Thế là người ta lại đốn cam để trồng lại dừa, trồng cỏ nuôi bò, trồng hoa màu…

…Đến phát huy ưu thế cây chủ lực

Theo thống kê, tỉnh Bến Tre hiện có gần 41.000ha trồng cây ăn trái với sản lượng khoảng 380.000 tấn mỗi năm. Tại đây có nhiều loại cây trồng có chất lượng như: Sầu riêng (Ri 06, Sữa hạt lép, Mongthong), chôm chôm (đường, Rongriêng), xoài (xoài Tứ Quí, cát Hòa Lộc), măng cụt, bòn bon, nhãn xuồng cơm vàng, bưởi da xanh… Trong số rất nhiều giống cây trồng, Bến Tre chọn 4 loại cây: sầu riêng, măng cụt, bưởi da xanh, cam xoàn để làm hướng phát triển chủ lực sau này. Theo ông Nguyễn Trung Chương - Phó giám đốc Sở NN&PTNT Bến Tre, đây là những loại cây mà không phải nơi nào cũng trồng và có được, trong khi đó thổ nhưỡng một số vùng của Bến Tre lại rất phù hợp. Ngoài yếu tố có thế mạnh trên thị trường về giá cả, các loại trái cây này dễ bảo quản, vận chuyển hơn so với những loại khác, nên có thể xuất khẩu, vận chuyển xa. Chẳng hạn như xoài cát Hòa Lộc là đặc sản, có giá thành cao, từng được giải thưởng trái ngon tại hội chợ nước ngoài, nhưng rất khó vận chuyển, lại bị nhiễm ruồi đục trái, trong khi đó thị trường của nước ngoài ngày càng thêm khó tính.

Bên cạnh một số loại cây ăn trái trên, cây sầu riêng ở Bến Tre còn được mệnh danh là vua của trái cây vì đây là loại cây trồng có giá trị dinh dưỡng cao. Toàn tỉnh Bến Tre hiện có khoảng 2.000ha trồng sầu riêng, chủ yếu ở huyện Chợ Lách và Châu Thành. Những giống sầu riêng chất lượng cao mà khi nhắc tới là mọi người lại nhớ đến Bến Tre như Cơm vàng sữa hạt lép, Ri 06, Mongthong. Đây là những giống sầu riêng lâu nay đem về giá trị kinh tế cao cho nhà vườn. Tỉ phú nông dân Chín Hóa ở xã Vĩnh Thành, huyện Chợ Lách, cũng đã đăng ký bảo hộ thương hiệu cho giống sầu riêng cơm vàng sữa hạt lép và được Bộ NN& PTNT công nhận giống cây ăn trái đầu dòng mã số S1 BL.

Với vị chua ngọt, thanh tao và có nhiều chất bổ dưỡng, cây măng cụt được tôn là nữ hoàng của cây ăn trái. Chọn cây măng cụt vào phát triển thế mạnh là do rất ít nơi trồng được loại cây khó tính này, nhưng ở Bến Tre cây măng cụt phát triển rất tốt. Bến Tre có dự án phát triển 2.500ha trồng cây măng cụt, nhưng số lượng đã vượt lên khoảng 4.500ha. Cây măng cụt ở Bến Tre được trồng xen chủ yếu trong vườn dừa và vườn cây ăn trái ở huyện Chợ Lách và huyện Châu Thành. Hiện tại vườn măng cụt ở Bến Tre có gần 200ha cho trái với năng suất đạt gần 3.500 tấn.

Bưởi da xanh được xem là cây mới nổi ở Bến Tre mà các nơi khác hiếm có. Sau nhiều năm liền đứng sau trái bưởi Năm Roi về chất lượng, nhưng năm vừa rồi bưởi da xanh vượt qua bưởi Năm Roi ở một hội thi và đứng hàng thứ nhất. Nhắc đến giống bưởi này phải kể đến “vua” bưởi da xanh Ba Rô ở xã Thanh Tân, huyện Mỏ Cày với gần 2ha trồng chuyên canh. Nhờ trồng cây bưởi này ông Ba Rô trở thành một đại gia của vùng. Bưởi da xanh của ông cũng đã đăng ký bảo hộ thương hiệu. Rồi đến ông Hai Hoa ở Sơn Định, huyện Chợ Lách cũng có gần một mẫu chuyên trồng bưởi da xanh và chiết nhánh bán cho người trồng. Phạm vi rộng hơn là vùng bưởi da xanh xã Mỹ Thạnh An ở thị xã Bến Tre. Từ những nơi này cây bưởi da xanh được nhân giống cung cấp cho người trồng. Vừa qua, Bến Tre có chủ trương phát triển 1.000ha bưởi da xanh để hướng đến xuất khẩu. Chỉ tiêu này cũng đã đạt và có khả năng diện tích trồng bưởi da xanh còn tăng hơn nhiều. Cây cam xoàn với lợi thế giá cao luôn ổn định cũng là cây đưa vào cây chủ lực của tỉnh, được khuyến khích trồng ở huyện Mỏ Cày, Giồng Trôm và vùng trên của huyện Bình Đại.

Tiến sĩ Nguyễn Minh Châu - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cây ăn quả miền Nam cho rằng, việc Bến Tre chọn hướng phát triển như thế là rất phù hợp với yêu cầu của thị trường trước mắt và lâu dài. Tuy nhiên, để làm được việc này đòi hỏi tỉnh cần phải có chủ trương thật mạnh mẽ, quyết liệt và phải quy hoạch cụ thể từng vùng trồng cho thích hợp để phát triển thành những vườn cây ăn trái lớn. Bên cạnh đó, tỉnh cần có chủ trương và hỗ trợ cho người dân, đồng thời hướng dẫn những người trồng các loại cây này liên kết lại với nhau để khi cần là có thể cung cấp số lượng lớn. Viện sẵn sàng hỗ trợ về quy trình kỹ thuật, kể cả việc tập huấn ban đầu về hợp tác xã./.

Hòa Bình (Theo VOV)