KHCN được coi là chìa khóa thúc đẩy sản xuất nông nghiệp ở nước ta hiện nay.

Những giá trị bền vững

Một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước là xây dựng một nền nông nghiệp công nghệ cao, đáp ứng được yêu cầu hội nhập, trong đó coi việc ứng dụng khoa học công nghệ (KHCN) vào sản xuất như một giải pháp mang tính đột phá. Đây sẽ là cơ sở để đạt mục tiêu tăng trưởng trong nông nghiệp, nông thôn. Trên thực tế, việc công nhận và đưa vào ứng dụng khoa học, công nghệ trên đồng ruộng đã góp phần vào việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng, giúp sản xuất nông nghiệp đạt hiệu quả cao hơn. Công tác chọn tạo giống cây trồng - vật nuôi, giống cây lâm nghiệp đã góp phần quan trọng làm tăng năng suất, nâng cao phẩm chất nông sản và giảm giá thành, tăng khả năng cạnh tranh của hàng nông sản Việt.

Ông Triệu Văn Hùng, Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và PTNT) cho biết, chỉ tính riêng năm 2009, cả nước đã chọn tạo và công nhận được 15 giống lúa thuần, trong đó có nhiều giống chất lượng cao, năng suất lên tới 7-7,5 tấn/ha như giống lúa SL12 được gieo cấy nhiều ở khu vực Đồng bằng sông Hồng và các tỉnh trung du. Trong chăn nuôi, nhiều giống gia súc, gia cầm mới cũng được lai tạo cho phẩm chất và khả năng phòng chống dịch bệnh tốt. Đơn cử như tại trại lợn giống hạt nhân Tam Điệp (Ninh Bình) đã chọn tạo 2 dòng lợn đực, 2 nhóm lợn cái mới có năng suất sinh sản và tỷ lệ nạc cao, chất lượng tốt. Giống lợn này tiêu tốn thức ăn thấp (dưới 2,5kg thức ăn/kg thể trọng), tỷ lệ nạc 57% và tăng trọng lượng 680 – 700g/ngày... Bên cạnh đó, trong lĩnh vực thủy lợi, chương trình KHCN đê biển giai đoạn 1 đã đưa ra phương pháp quy hoạch tuyến đê mới và điều chỉnh tuyến đê hiện có từ Quảng Ninh đến Quảng Nam, các tiêu chuẩn phân cấp và an toàn đê... Riêng lĩnh vực cơ điện nông nghiệp và công nghệ sau thu hoạch, ngành cơ khí đã sáng chế ra nhiều loại máy như máy kéo 4 bánh 2 cầu, máy chặt mía rải hàng CMRH -0.1, máy bóc lá mía BLM -1.0...

Mặc dù đạt được nhiều kết quả khả quan song theo các nhà khoa học, công tác nghiên cứu và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất hiện vẫn gặp không ít khó khăn. Đặc biệt, công tác đổi mới cơ chế hoạt động KHCN còn chậm, các đơn vị KHCN chưa thực hiện được quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Sự kết hợp giữa nghiên cứu và sản xuất chưa chặt chẽ, doanh nghiệp và khối sản xuất tham gia các hoạt động KHCN còn ít. Đại diện Viện Khoa học lâm nghiệp Việt Nam cho rằng, việc gắn kết đề tài nghiên cứu khoa học với chuyển giao tiến bộ kỹ thuật còn hạn chế. Lâu nay, nhiều kết quả nghiên cứu khoa học rất hay, có tính ứng dụng cao nhưng lại bị cất vào tủ. Ngành lâm nghiệp có đặc thù là nghiên cứu các loại cây dài ngày nhưng việc nghiên cứu, thử nghiệm chỉ kéo dài 2-3 năm...

Bà Nguyễn Thị Xuân Thu, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản 3 (Nha Trang - Khánh Hòa) cho rằng, nông sản và thủy sản của Việt Nam đã có tên tuổi trên trường quốc tế, tuy nhiên việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, nhất là các giống mới vào sản xuất còn bất cập. Đó là lý do vì sao lâu nay nước ta vẫn bị coi là “vùng trũng” về KHCN.

Gắn kết nhiều yếu tố

Đánh giá về vai trò của KHCN đối với nông nghiệp, TS. Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp - nông thôn nhận định, trong quá trình phát triển công nghiệp, nguồn tài nguyên tự nhiên và lao động đều dần chuyển ra khỏi nông nghiệp, nông thôn, vì vậy chỉ có phát triển KHCN mới tạo được nguồn lực để nông nghiệp liên tục phát triển. Trong giai đoạn phát triển nông nghiệp hiện nay, vai trò của KHCN càng trở nên quan trọng. Hơn 20 năm đổi mới, GDP nông nghiệp liên tục tăng chủ yếu nhờ vào các yếu tố đầu vào (nước, lao động, đất, vật tư...) trong khi đóng góp của KHCN có xu hướng giảm dần do tụt hậu của tiến bộ kỹ thuật. Vì vậy, để thực hiện Nghị quyết lần thứ 7 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X là tăng tỷ lệ tăng trưởng sản xuất nông nghiệp từ 2,3% (năm 2007) lên 3,5- 4% (năm 2020), giải pháp quan trọng hàng đầu là phải phát triển nghiên cứu và ứng dụng KHCN, trong đó trọng tâm là đổi mới cơ chế chính sách quản lý KHCN.

Ông Hùng cũng cho rằng, cần phải phát triển và ứng dụng các công nghệ trước, trong và sau thu hoạch theo hướng đồng bộ và khép kín, hiện đại hóa tối đa những khâu có thể (kể cả bằng nhập công nghệ). Đặc biệt, đổi mới cơ chế quản lý KHCN theo hướng tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức; chú trọng giá trị kinh tế, tính thực tiễn và tính khả thi của các đề tài nghiên cứu.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Phúc, Nguyễn Văn Trí đề nghị, cơ quan chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và công nghệ cũng như kết quả của đề tài nghiên cứu cũng phải lựa chọn công nghệ sao cho phù hợp với yêu cầu của người dân, đáp ứng nhu cầu thực tế của địa phương. Đặc biệt, Bộ cần chú ý tới những đề tài, tiến bộ kỹ thuật về chuyển dịch cơ cấu kinh tế tạo ra giá trị thu nhập cao trên đơn vị diện tích. Cũng theo ông Trí, một trong những yếu tố quan trọng khi áp dụng KHCN vào sản xuất là phải đáp ứng 6 điều kiện: nhân lực, vật liệu, kinh phí, phương pháp, quản lý và thị trường. Nếu các yếu tố này được giải quyết một cách đồng bộ sẽ là cơ sở để mở rộng kết quả đề tài và áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.

Thúy Nga