Tôi rất ngưỡng mộ ông, sáng nào bật ti vi cũng thấy ông giảng giải cho nông dân về cách phòng trừ sâu bệnh; nuôi, trồng cây, con gì để đạt hiệu quả cao nhất... Khi tận mắt chứng kiến ông trong vòng vây của mọi người tại Hội chợ Triển lãm giống cây trồng vừa qua, tôi đã hiểu vì sao nông dân lại yêu mến ông đến thế. Người thì hỏi đất vườn nhà tôi trồng được gì, người lại hỏi nuôi giun ra sao… Trước tất cả thắc mắc của nông dân, ông đều trả lời một cách chi tiết, sôi nổi và bộc trực. Chứng kiến cảnh ấy, không ai nghĩ ông là nhà khoa học, mà đích thị là nông dân giàu kinh nghiệm.

Thì cứ nghe ông chia sẻ với nỗi vất vả của bà con thì biết. Hỏi ông đánh giá như thế nào về mối liên kết “4 nhà” (Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà nông), ông thẳng thắn: “Lâu nay chúng ta “chiều” doanh nghiệp quá. Nếu doanh nghiệp nào vi phạm, ép giá nông dân, Nhà nước phải rút giấy phép hoạt động… Trong “4 nhà”, nhà nông cần được ưu ái nhất”.

Ai cũng biết, ông Hùng là con thứ 5 trong một gia đình trí thức. Cha ông là Nhà giáo nhân dân Nguyễn Lân, cây đại thụ của nền giáo dục Việt Nam thế kỷ XX. Tất cả thành viên trong gia đình ông đều là nhà giáo, nhà khoa học có uy tín. Riêng ông gắn bó với nông dân từ khi mới ra trường. Bắt đầu từ những bài báo viết về điển hình trồng cây, chăn nuôi giỏi đăng trên báo Nông nghiệp Việt Nam, rồi đến việc xuất hiện trên các chương trình Nhà nông làm giàu (VTV1), Mách nhỏ bà con (VTV2) … Hỏi sao ông lại quyết định gắn bó cả đời với nông dân, với việc nghiên cứu “nước, phân, cần, giống”, ông chỉ gói gọn một câu: “Vì tôi là nhà sinh học. Mà bà con muốn trồng cây gì, nuôi con gì phải hiểu đặc điểm, đặc tính sinh học của chúng. Họ cần tôi, còn tôi thì thấy mình có ích khi giúp họ”.

Chúng tôi đang dở câu chuyện thì anh Nguyễn Văn Tâm ở xã Bình Minh (Khoái Châu - Hưng Yên) tới và vồn vã bắt tay ông. Anh kể, trong một lần lang thang học hỏi cách làm vườn ở Bến Tre, anh sực nhớ tới nhà khoa học Lân Hùng. Lục lại cuốn sổ, anh mừng quýnh vì thấy số điện thoại của ông. Anh liền gọi. Không đợi phải đến hồi chuông thứ 2, đầu dây bên kia đã có tiếng trả lời. Vậy là anh tìm được địa chỉ mua con giống. Sau này anh Tâm mới biết, lúc đó, ông Hùng đang có cuộc họp quan trọng. “Nếu không có cú điện thoại ấy, chắc cháu không có được cơ ngơi ngày hôm nay. Thật sự cảm ơn chú nhiều lắm…”, anh Tâm nói.

Hơn 40 năm làm việc, ông Hùng nghiệm ra một điều, nhà khoa học trước nhất phải có Tâm. Rất nhiều người mang danh giáo sư này nọ nhưng khi ông rủ đi và đến với nông dân, họ đều từ chối vì xa quá, hoặc chỉ vì “không có kinh phí”.

Ông hết lòng khen ngợi những “nhà sáng chế” nông dân: “Họ đều có xuất phát điểm là vì cuộc mưu sinh nên phải vắt óc suy nghĩ, sáng tạo, mong giảm bớt sức lao động. Ví như anh nông dân ở Thái Nguyên sản xuất máy vò chè, ông Chính ở Hà Nam làm ra máy tẽ ngô…”. Nhưng ông vẫn luôn trăn trở về những dự án nghiên cứu khoa học tiêu tốn hàng tỷ đồng nhưng hiệu quả mang lại chưa tương xứng. “Nếu tôi có quyền, tôi sẽ khoán cho các nhà khoa học. Anh cứ làm đi, có kết quả tốt, tôi sẽ thưởng thật cao, có như vậy mới tạo động lực để họ lao vào làm việc. Thực tế, hiệu quả và tính khả thi của các công trình nghiên cứu chỉ được khoảng 30%. Hơn nữa, chế độ đãi ngộ các nhà khoa học hiện nay chưa tương xứng…”, ông nói.

Tôi hỏi: “Làm thế nào mà ông có thể trả lời tất cả câu hỏi của bà con?”. “Tôi phải đọc sách nhiều lắm, phải nghiên cứu. Mỗi khi đi đâu, thấy gương điển hình nào làm hay, tôi lại ghi chép cẩn thận. Nếu bà con hỏi những điều tôi chưa biết, tôi phải “khất” họ lần sau sẽ trả lời” – ông nói rồi chìa cho tôi cuốn sổ nhỏ bằng bàn tay. “Nó đã sờn cũ lắm rồi, nhưng không lúc nào rời xa tôi cả. Đáng giá ngàn vàng đấy!”, ông Hùng cười hóm hỉnh.

Mọi người gọi ông là “đài 1080 của nông dân” quả không sai. Bằng chứng là chẳng bao giờ ông tắt điện thoại, kể cả lúc bận họp. Ông khoe, ông ấp ủ viết 100 cuốn sách về các nghề giúp nông dân làm giàu, hiện đã được 20 cuốn.

“Tôi đã đến Thái Lan và rất thích mô hình của họ. Hiệu trưởng một trường đại học đồng thời là chủ doanh nghiệp. Tôi nghĩ, trường học phải gắn với các cơ sở sản xuất. Có như vậy, chúng ta mới giải quyết được “đầu ra” cho sản xuất, đồng thời tăng hiệu quả sản xuất…”, ông nói. Cứ như vậy, vừa trò chuyện với tôi, ông Hùng vừa trả lời những câu hỏi của bà con. Có tiếng ai đó cất lên: “Mai chú có lên Chào buổi sáng không ạ?”. “Có chứ, mai tôi nói về cách chăm sóc đà điểu. Bà con chú ý theo dõi để áp dụng nhé…”.

Nguyễn Thuỷ