Theo mục tiêu của “Chương trình trọng điểm phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn đến năm 2020”, sau năm 2010, Việt Nam sẽ đưa vào thương mại hóa các sản phẩm cây trồng biến đổi gene.
Câu chuyện về cây trồng biến đổi gene bắt đầu từ sự “lỡ dở” của một nhà khoa học muốn nghiên cứu đề tài tạo cây trồng công nghiệp có thể hấp thụ kim loại nặng nhờ biến đổi gene. Ông là tiến sĩ Vũ Đức Quang, trưởng phòng sinh học phân tử ở Viện Di truyền – Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam. Ông Quang nêu: “Tại nhiều vùng khai thác khoáng sản của Việt Nam có hàm lượng lớn kim loại nặng nằm trong đất, nếu dùng các biện pháp thu hồi không biết bỏ kim loại nặng đi đâu. Chính vì vậy, tôi nghĩ, có thể trồng rừng bằng các cây gỗ đã được cấy gene hấp thụ kim loại nặng, từ đó, xử lý kim loại nặng được hấp thụ trong thân cây sẽ an toàn và dễ dàng hơn nhiều”.
Sự “dè dặt” thật khó lý giải khi cây trồng biến đổi gene mang lại nhiều lợi ích cho ngành nông nghiệp. Tiến sĩ Nông Văn Hải, Viên phó Viện Công nghệ sinh học khẳng định: “Cây trồng biến đổi gene là nguồn cây trồng công nghiệp có giá trị cao. Cây trồng biến đổi gene sẽ cung cấp nguồn lương thực cho con người trong tương lai. Nhất là khi dân số mỗi ngày một tăng, đất trồng trọt giảm dần và nền nông nghiệp truyền thống sẽ không đáp ứng được nhu cầu lương thực”.
Theo tiến sĩ Vũ Đức Quang, cây trồng biến đổi gene không những giúp tăng nhanh năng suất, chất lượng nông sản, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh, giá lạnh, hạn hán, phèn mặn… mà còn giúp tạo ra những tính năng vượt trội cần thiết đối với từng giống cây trồng. Ví dụ với các giống cây trồng dùng để làm thuốc có thể tách gene kháng sinh, chuyển vào vi sinh vật làm tăng lượng kháng sinh lên gấp bội.
“Cây trồng biến đổi gene đã được trồng ở Mỹ cho thấy, chỉ tính riêng đậu tương, ngô mỗi loại cây cho năng suất tăng 10 -15%. Các cây trồng này lại kháng bệnh, diệt được cỏ, do vậy mỗi năm nước này không phải nhập hàng tấn thuốc sâu, thuốc trừ cỏ. Nếu tính toán hết, hiệu quả tăng 20-25%”. Giáo sư sinh học Trần Duy Quý cho hay.
Hiện nhiều công trình liên quan đến cây trồng biến đổi gene tại Việt Nam vẫn “nằm chờ” trong phòng thí nghiệm. Các nghiên cứu chuyển gene kháng virus đốm vòng vào cây đu đủ, chuyển gene chịu hạn vào cây bông… đã và đang được triển khai hiệu quả với một số loài cây chuyển gene, nhưng chỉ trồng thử nghiệm ở nhà kính.
Ngay cả trong Luật Đa dạng sinh học vừa được Quốc hội thông qua, các nhà khoa học cũng đánh giá, phần quy định đối với cây chuyển gene “nặng nề” và không khả thi. Theo tiến sĩ Nông Văn Hải, nguyên nhân là vì nhiều ý kiến cho rằng sản phẩm từ cây trồng biến đổi gene có thể gây dị ứng và ảnh hưởng đến đa dạng sinh học.
Thế nhưng tại EU cho đến nay, đã có trên 80 dự án nghiên cứu do khoảng 400 nhóm nghiên cứu tiến hành, với chi phí hơn 70 triệu Euro nhưng chưa tìm ra một ảnh hưởng bất lợi nào từ cây trồng biến đổi gene. Chính vì vậy giáo sư Quý nhận định: “Khi có quy chế cụ thể, cây trồng biến đổi gene sẽ tấn công mạnh vào Việt Nam”.
Tiến sĩ Phạm Văn Toản - Chánh văn phòng Chương trình công nghệ sinh học nông nghiệp - cho biết: sau năm 2010 Việt Nam sẽ đưa vào thương mại hóa các sản phẩm cây trồng biến đổi gene là bông, ngô, đậu tương. Hiện Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã soạn thảo xong quy chế về an toàn sinh học nhưng còn chờ Quốc hội thảo luận.
