Gia đình bà Sinh bên bếp lửa hồng với nồi bánh chưng chuẩn bị cho ngày Tết.

Làm cả năm lo cho ngày Tết

Trong rộn rã lời ca, điệu hát của những ngày xuân, người già trầm ấm bên chén rượu, đám thanh niên, trẻ nhỏ hòa mình vào các trò chơi dân gian. Các bà, các chị vừa thêu thùa, may trang phục mới, vừa chuẩn bị gạo nếp ngon để làm bánh chưng, thổi xôi. Để chuẩn bị đón Tết, từ tháng Chạp, nhà nhà đã lên rừng tìm lá dong để gói bánh, chuẩn bị củi, rau, thực phẩm. Trong các loại xôi, đặc sắc và cầu kỳ nhất là món xôi năm màu (tiếng Dao là ửng shệch phàn), tượng trưng cho ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ.

Ngoài xôi năm màu còn có bánh viên bột, bánh cuộn thừng, bánh quai, bánh dày đậu... Trong đó, loại bánh không thể thiếu là bánh chưng và bánh coóc mò (còn gọi là bánh sừng bò). Bánh chưng thường được gói tròn như khúc giò (bánh tày), chỉ khác một chút là bà con thường trộn nhân bánh với nước lá hung lam, khi cắt ra khoanh bánh có màu đỏ ở giữa, như hình một bông hoa. Bánh coóc mò cũng gói bằng gạo nếp nhân đỗ xanh và thịt, chỉ khác là gói bằng lá ỏng hay lá chít.

Công phu chuẩn bị cho Tết nhảy

Tết Nhảy là một trong những nét văn hóa độc đáo của người Dao. ông Bàn Ngọc Hương, Chủ tịch UBND xã Đồng Sơn (huyện Hoành Bồ) nhấn mạnh: “Không phải gia đình nào cũng có thể làm được Tết Nhảy do những quy định chặt chẽ của nghi lễ này. Ngoài bộ tranh thờ, còn phải chuẩn bị mấy con lợn, gà, thực phẩm làm cỗ mời anh em họ hàng”.

Bên cạnh chuẩn bị các bức tranh thờ có vẽ hình tướng quân, vệ sỹ, diêm vương, gia đình nào tổ chức Tết Nhảy thì chủ nhà còn phải mời được thầy lên đồng đến điều hành nghi lễ, 2 thầy phụ giúp chạy cờ, chạy kiếm, múa rùa... Theo tập tục, trong ba ngày ba đêm làm lễ, mỗi ngày phải hát và nhảy hết 12 bài hát cúng. Mục đích của Tết Nhảy là mời tổ tiên về dự và cầu tốt lành cho mọi người trong gia đình.

Sự chuẩn bị chu đáo ấy khiến cho hương sắc mùa Xuân của đồng bào Dao như về sớm hơn. Với đồng bào nơi đây, Tết thực sự là ngày hội lớn, gắn kết tình cảm cộng đồng, làng xóm.

Nguyễn Lê