Nhập khẩu phân bón qua Cảng Quy Nhơn (Bình Định).

Ưu đãi mọi mặt

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT Diệp Kỉnh Tần, Tổng công ty Vật tư nông nghiệp được Chính phủ giao nhiệm vụ kinh doanh phân bón, nhằm bình ổn giá phân bón trong nước. Các công ty sản xuất phân bón trong nước như Đạm Phú Mỹ, Phân đạm Hà Bắc... có trách nhiệm phối hợp với Tổng công ty Vật tư nông nghiệp tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận nguồn phân bón giá rẻ.

Theo đó, Tổng công ty Vật tư nông nghiệp và các doanh nghiệp trên được Chính phủ tạo mọi điều kiện hỗ trợ vay vốn ngân hàng để đẩy mạnh sản xuất và nhập khẩu phân bón. Theo ông Nguyễn Tiến Dũng, Tổng giám đốc Tổng công ty cổ phần Vật tư nông sản, ngoài việc được hỗ trợ vốn, tỷ giá ngoại tệ, các doanh nghiệp còn được mua nguyên liệu đầu vào với giá ưu đãi. Cụ thể, Công ty Phân đạm Hà Bắc được Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) bán nguyên liệu than để sản xuất phân urê với báo giá cực kỳ “dễ chịu”, chỉ bằng 40% giá than xuất khẩu. Còn Đạm Phú Mỹ được mua với giá 2,2 USD/triệu BTU khí (đơn vị đo khí gas - PV), trong khi giá thị trường là 5,5 - 6 USD/triệu BTU khí.

Được chăng hay chớ

Theo tìm hiểu của chúng tôi, mặc dù Tổng công ty Vật tư nông nghiệp được giao nhiệm vụ bình ổn giá phân bón, nhưng trên thị trường, các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp cổ phần như Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu (XNK) Hà Anh, Tổng công ty cổ phần Vật tư nông sản... lại hoạt động hăng hái hơn. Số lượng phân bón nhập khẩu của các đơn vị này gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần lượng phân bón mà Tổng công ty Vật tư nông nghiệp nhập từ đầu năm tới nay. Giải thích điều này, ông Nguyễn Đức Phong, Tổng giám đốc Tổng công ty Vật tư nông nghiệp nói rằng, đơn vị đang trong giai đoạn xốc lại tinh thần sau khi Tổng giám đốc Trần Văn Khánh bị Cơ quan Cảnh sát điều tra (Bộ Công an) bắt giam.

Tuy nhiên, trao đổi với phóng viên Báo Kinh tế nông thôn, Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch (Bộ Nông nghiệp và PTNT) Bùi Tất Tiếp cho rằng: “Nhà nước không nên cấp vốn cho doanh nghiệp, vì như vậy sẽ tạo ra sự bất bình đẳng trong kinh doanh. Chúng tôi đang cố gắng đẩy nhanh quá trình cổ phần hóa các doanh nghiệp Nhà nước, điển hình là Tổng công ty Vật tư nông nghiệp, để đơn vị này năng động hơn trên thị trường phân bón”.

Theo khảo sát của chúng tôi, giá phân bón các loại của doanh nghiệp Nhà nước, kể cả nhập khẩu hay sản xuất trong nước, đều bằng hoặc cao hơn giá phân bón cùng loại của các công ty tư nhân. Chẳng hạn, phân urê của 2 doanh nghiệp Đạm Phú Mỹ và Phân đạm Hà Bắc sản xuất và cung ứng hiện vẫn bán cho nông dân với giá cao hơn giá thị trường. Cụ thể, giá urê Phú Mỹ giao tại cảng Hải Phòng (ngày 5/8) là 9.400 đồng/kg, giá bán lẻ đến tay nông dân là 9.800 đồng/kg. Trong khi đó, phân bón cùng loại được Công ty cổ phần XNK Hà Anh nhập từ Trung Quốc bán đến tận tay nông dân với giá 9.000 đồng/kg.

“Đúng là Công ty cổ phần XNK Hà Anh đang bán phân bón cho nông dân với giá rất rẻ. Sở dĩ như vậy là vì Công ty ít vốn, muốn quay vòng nhanh nên sau khi nhập khẩu, họ chấp nhận lãi ít để bán được hàng”, ông Phong thừa nhận. Tuy nhiên, giải thích vì sao giá phân bón của doanh nghiệp Nhà nước được giao nhiệm vụ bình ổn giá thị trường lại cao như vậy, ông Phong cho rằng, giá phân bón các loại trên thị trường thế giới hiện nay đang rất cao nên khó có thể hạ giá phân bón trong nước!

Nguyên nhân?

Theo ông Dũng, hiện bà con nông dân chưa thực sự tiếp cận được nguồn phân bón giá rẻ vì chính sách hỗ trợ của Nhà nước chưa hợp lý. “Nên chăng Nhà nước hỗ trợ trực tiếp cho nông dân mà không cần thông qua đơn vị trung gian”, ông Dũng kiến nghị. Còn theo ông Tiếp, nguyên nhân chính khiến các doanh nghiệp Nhà nước không giữ được vai trò “nhạc trưởng” là do tư tưởng ỷ lại vào Nhà nước. Ông Tiếp cho rằng, hiện vai trò của các công ty tư nhân trong thị trường phân bón là rất lớn, nếu họ hợp sức với nhau để găm hàng, lên giá thì hậu quả rất khó lường. “Chúng tôi chẳng nhận được sự hỗ trợ nào của Nhà nước mà phải tự xoay sở vốn để kinh doanh. Do đó, giá mua vào - bán ra do doanh nghiệp tự quyết căn cứ vào vụ mùa của nông dân, sao cho có lãi là được”, bà Nguyễn Thị Tiêu, Giám đốc Công ty cổ phần XNK Hà Anh cho biết. Trong khi đó, mặc dù Tổng công ty Vật tư nông nghiệp có nhiệm vụ bình ổn giá phân bón trên thị trường, nhưng ông Phong thừa nhận, từ đầu năm đến nay, đơn vị này mới nhập khẩu được 3 vạn tấn phân bón các loại.

Theo Thứ trưởng Diệp Kỉnh Tần, hiện nhu cầu phân bón các loại cho sản xuất nông nghiệp trong nước là 7,5 - 8 triệu tấn. Như vậy, số lượng phân bón nhập khẩu của Tổng công ty Vật tư nông nghiệp chỉ chiếm một phần rất nhỏ nhu cầu của thị trường. Giải thích về vấn đề này, ông Phong cho biết, doanh nghiệp đang thiếu vốn nghiêm trọng, hiện đang cần thêm 1.000 tỷ đồng nữa để nhập khẩu phân bón. Tuy nhiên, ông Tiếp lại khẳng định, Tổng công ty Vật tư nông nghiệp đang là doanh nghiệp có số vốn lớn nhất trong giới doanh nghiệp nhập khẩu phân bón.

Ông Tiếp kiến nghị, Chính phủ nên dừng hỗ trợ các doanh nghiệp Nhà nước, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng; đẩy mạnh cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước. Tới lúc đó, “nhạc trưởng” điều tiết thị trường là Chính phủ và nông dân sẽ được hưởng lợi trực tiếp.

Mạnh Hưng