Khuyến khích DN đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn: Cần có chính sách hấp dẫn

    14/09/2009 - 03:03:00

    Bài 1: Nông nghiệp, nông thôn bị bỏ quên

    Được cho là khu vực giàu tiềm năng phát triển kinh tế, góp phần ổn định trật tự an ninh - xã hội nhưng nông nghiệp, nông thôn (NN-NT) vẫn bị các doanh nghiệp (DN) trong và ngoài nước “bỏ rơi” do sinh lời thấp, chi phí đầu tư cao, rủi ro lớn...

    Lượng đầu tư ít

    Theo Viện Nghiên cứu, quản lý kinh tế Trung ương, hiện cả nước có khoảng 39.414 DN hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, chiếm 30% tổng số DN của cả nước. Tuy nhiên, số DN thật sự hoạt động trong lĩnh vực nông - lâm - thủy sản chỉ là 1.454 DN, với tổng nguồn vốn đầu tư khoảng 32,1 nghìn tỷ đồng, chiếm 6% tổng số vốn của khu vực DN nông thôn và 0,9% tổng số vốn của DN cả nước. Trong số đó, phần lớn là các DN nhỏ và vừa, DN có vốn dưới 10 tỷ đồng chiếm 60%, DN có số vốn trên 200 tỷ đồng chỉ chiếm 3%.

    Tỷ lệ DN nông nghiệp hoạt động có lãi tương đối thấp, trong khi số DN bị thua lỗ khá lớn, chiếm tới gần 1/3 trong tổng số DN ngoài quốc doanh hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Bên cạnh đó, 70% số DN loại này lựa chọn loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn mà thực chất là quản lý theo kiểu gia đình. Điều đó cho thấy họ ít có tham vọng về mở rộng quy mô, tăng trưởng mạnh hay áp dụng các phương thức quản lý tiến bộ.

    Theo điều tra tại 2 tỉnh có phong trào phát triển DN khu vực NN-NT khá mạnh ở miền Bắc là Vĩnh Phúc và Hà Tây (cũ), mỗi DN tư nhân có từ 21 - 44 công nhân, vốn đầu tư bình quân 700 - 900 triệu đồng. Đặc biệt, khi khảo sát loại hình hộ kinh doanh, nhóm nghiên cứu của Viện Chính sách và Chiến lược phát triển NN -NT thấy 30% số hộ kinh doanh có quy mô bằng hoặc lớn hơn DN nhưng không muốn đăng ký thành lập DN là do năng lực quản lý yếu, thiếu thông tin, sợ thủ tục hành chính rườm rà...

    Hiện, cả nước có khoảng 2.000 làng nghề, thu hút hơn 11 triệu lao động. Tuy nhiên, theo phân loại của các địa phương, số làng nghề, DN nhỏ và vừa hoạt động có mức tăng trưởng thường xuyên còn ít, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Trong số này hiện có 34% DN hoạt động thua lỗ và phải đối mặt với muôn vàn khó khăn như mặt bằng nhà xưởng, vốn, lao động giỏi... Từ năm 2000 đến nay, quy mô vốn trung bình của các DN khu vực này chỉ tăng khoảng 1,7%. Tỷ lệ DN nông nghiệp trong số các DN nông thôn giảm từ 5,2% xuống 1,2%, trong khi tỷ lệ các DN công nghiệp tăng từ 67,5% lên 70%.

    Các DN đã vậy, ngay cả lượng đầu tư của ngân sách Nhà nước cho NN-NT cũng thấp so với lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ. Giai đoạn 2003 - 2007, lĩnh vực NN-NT được đầu tư 113 nghìn tỷ đồng, chiếm 8,7% tổng vốn đầu tư của Nhà nước và chỉ đáp ứng được 17% nhu cầu.

    Doanh nghiệp FDI thờ ơ...

    Ông Nguyễn Đình Hùng, cán bộ Bộ môn Nghiên cứu thể chế nông thôn (Viện Chính sách và Chiến lược phát triển NN-NT) nhận xét: “Không chỉ các DN trong nước ngại đầu tư vào khu vực NN-NT mà DN 100% vốn đầu tư nước ngoài (FDI) cũng băn khoăn khi đầu tư vào lĩnh vực NN -NT. Nguyên nhân chủ yếu là do những rào cản trong việc tiếp cận đất đai.

    Do ít được đầu tư nên dù có nhiều tiềm năng nhưng khu vực
    nông nghiệp, nông thôn vẫn bị bỏ quên.
    Ảnh: Cán bộ ngành nông nghiệp thăm 1 dự án trồng cam sạch
    bệnh tại Hà Giang.

    Theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), 2008 là năm Việt Nam đạt cao nhất về thu hút vốn FDI với tổng số vốn đăng ký đạt trên 64 tỷ USD. Tuy nhiên, vốn đăng ký FDI chỉ tập trung vào các lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ, xây dựng, lĩnh vực nông nghiệp chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ và ngày càng có xu hướng giảm, nhất là trong 3 năm gần đây. Trong 10 năm (từ 1998 - 2008), FDI trong nông nghiệp chỉ chiếm 10,7% tổng số dự án FDI của cả nước với 966 dự án. Quy mô của các dự án này cũng chỉ bằng 1/10 mức trung bình của các dự án khác.

    Ông Phan Hữu Thắng, Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài cho biết, có tới 30% số dự án đầu tư vào NN-NT bị giải thể trước thời hạn so với bình quân chung của cả nước là 20%, đặc biệt là các dự án cấp trước năm 1992. Khá nhiều dự án FDI đang rơi vào tình trạng thua lỗ hoặc triển khai ì ạch. “Mặc dù Nhà nước tiếp tục khuyến khích các DN đầu tư vào NN-NT nhưng do những hạn chế trong các giải pháp xúc tiến thương mại, chưa quan tâm đầy đủ trong việc giao đất, giải phóng mặt bằng sản xuất cũng như quản lý hợp đồng đầu tư giữa các hộ nông dân... nên các nhà đầu tư nước ngoài rất thờ ơ”, ông Thắng cho biết.

    Minh Huệ

    Bài 2: Vì sao chưa thu hút được đầu tư?

    Hai mô hình mang lại lợi nhuận cao

    Trang trại mở rộng và hợp tác xã

    “Nông thôn là nơi tập trung khoảng 75% dân số nhưng thực trạng thu hút đầu tư còn hạn chế. Nguyên nhân là địa bàn đầu tư khó khăn, rủi ro cao, lợi nhuận thấp”, ông Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp - nông thôn nhận xét.

    Ông đánh giá như thế nào về tiềm năng thu hút DN đầu tư vào NN-NT hiện nay?

    Trước tiên, phải nói rằng thực trạng thu hút đầu tư của các DN vào khu vực NN-NT của nước ta còn nhiều hạn chế. Kể từ khi Luật Đầu tư có hiệu lực vào năm 2000, tình hình đầu tư vào khu vực này đã được cải thiện đáng kể nhưng cũng chỉ như “muối bỏ bể” so với yêu cầu và lợi thế có thể phát triển. Trong khi đó, phần lớn các DN đầu tư vào nông nghiệp lại tập trung ở các khu đô thị, nơi đông dân cư.

    Trong xu thế phát triển của nền kinh tế nước ta hiện nay sẽ có sự chuyển dịch lao động từ khu vực NN-NT sang khu vực công nghiệp, đô thị. Tuy nhiên, khả năng thu hút lao động của khu vực công nghiệp và đô thị cũng rất yếu. Đây chính là điểm mâu thuẫn lớn trong chính sách. Điều này đòi hỏi phải có thêm một khối lượng lớn các DN được thành lập và hoạt động tại khu vực NN-NT để tạo việc làm cho người lao động.

    Một trong những khó khăn lớn của các DN khi muốn đầu tư vào NN-NT là vấn đề đất đai. Do hình thức sở hữu đất đai hiện nay rất nhỏ lẻ, manh mún, lại thêm chính sách hạn điền nên không ít DN bày tỏ sự lo ngại, băn khoăn khi bỏ tiền đầu tư. Mặc dù chúng ta đã và đang điều tiết lại đất đai theo hướng phân loại và tích tụ, Nghị quyết Trung ương 7 về nông nghiệp - nông dân - nông thôn cũng “thổi luồng gió mới” vào việc tạo điều kiện tích tụ đất đai cho sản xuất lớn nhưng tôi cho rằng, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, cần có thời gian và sự đồng bộ của hàng loạt các chính sách liên quan.

    Theo ông, những ngành nào hứa hẹn sẽ đem lại nhiều lợi nhuận cho các DN khi đầu tư vào khu vực NN-NT?

    Tôi cho rằng với những lĩnh vực chúng ta có thế mạnh thì phải gắn với các DN mạnh tương xứng. Chúng ta cần có những DN lớn trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, thương mại. Bên cạnh đó, một số ngành cũng đang rất phát triển và có tỷ suất lợi nhuận cao như chăn nuôi, chế biến gỗ... Hiện chúng ta đang phải nhập khẩu một lượng lớn nguyên liệu gỗ để chế biến các sản phẩm hàng hoá tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Ngành nguyên liệu sinh học cũng khá hấp dẫn. Vì vậy đầu tư vào công nghệ sinh học cũng là một lựa chọn thông minh.

    Muốn đạt được lợi nhuận cao nhất, theo tôi, ngành nông nghiệp nên tổ chức ở 2 mô hình cơ bản, đó là trang trại mở rộng và hợp tác xã. Trang trại mở rộng chính là những hộ gia đình được mở rộng và phát triển diện tích đất đai, đầu tư thiết bị công nghệ hiện đại. Các gia đình nhỏ hơn thì nên tham gia vào các hợp tác xã, tổ hợp tác, nghiệp đoàn... Những tổ chức như vậy sẽ tập hợp được sức mạnh về vốn, thông tin, khoa học kỹ thuật, lao động..., dần dần trở thành những tổ chức kinh tế đủ sức cạnh tranh trên thị trường.

    Xin cảm ơn ông!

    Hương-Nam (thực hiện)

Ý kiến bạn đọc

Tiêu điểm

Quản lý tốt sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp: Thu nhập của nông dân sẽ nâng lên

Quản lý tốt sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp: Thu nhập của nông dân sẽ nâng lên

KTNT - Nâng cao thu nhập cho nông dân là bài toán thu hút sự quan tâm của toàn xã hội. Tại diễn đàn Quốc hội khóa XIII, Kỳ họp thứ 6, nhiều đại biểu...