Giảm tổn thất nông sản sau thu hoạch: (Bài cuối) Kỳ vọng từ dự án 40.000 tỷ đồng

    9/7/2009 2:34:00 PM

    Bài 2: Cái gì cũng thiếu

    Mục tiêu của đề án cơ giới hoá và giảm tổn thất sau thu hoạch

    Trong hai năm 2009-2010, đề án tập trung xây dựng, cải tạo hệ thống kho chứa lúa gạo với tổng tích lượng 4 triệu tấn, trong đó xây dựng mới kho chứa 2,8 triệu tấn. Bộ Nông nghiệp và PTNT đặt mục tiêu đến năm 2020 sẽ giảm tổn thất sau thu hoạch đối với lúa gạo còn 5-6%, rau quả 10-12%, giảm mức tổn thất về chất lượng thủy sản dưới 10%... Dự tính sẽ cần 40.000 tỷ đồng để xây dựng các công trình, trang bị máy móc hiện đại, hướng tới mục tiêu cơ giới hóa làm đất đạt 80%, gieo sạ hoặc cấy bằng máy ở các vùng sản xuất lúa hàng hàng hóa đạt trên 50%, khoảng 50% lúa được thu hoạch bằng máy...

    Để thực hiện những mục tiêu trên, Bộ Nông nghiệp và PTNT cho rằng, cần phải sửa đổi Luật Đất đai theo hướng giao đất cho hộ gia đình sử dụng lâu dài, thúc đẩy quá trình tích tụ ruộng đất; rà soát để giảm thuế nhập khẩu từ 5 xuống 0% đối với một số máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, hỗ trợ các tổ chức sử dụng máy nông nghiệp bằng cách cho các nhóm hộ, tổ hợp tác... vay tín dụng mua máy móc, thiết bị với mức vay chiếm 70% giá máy, không tính lãi trong vòng 2 năm; hỗ trợ trực tiếp 30% giá thành cho nông dân đầu tư các loại máy sấy, kho chứa tại gia đình. Bên cạnh đó, cần áp dụng kỹ thuật bảo quản lúa gạo, ngô, đậu tương và lạc bằng phương pháp sinh học và vật lý; chuyển giao những mẫu hình kho bảo quản tại hộ gia đình theo hướng tiện ích, an toàn; khuyến khích các thành phần kinh tế đầu tư phát triển với quy mô 10 triệu tấn/năm...

    Các kiểu tổn thất sau thu hoạch

    Theo Tổ chức Hợp phần xử lý sau thu hoạch (thuộc dự án chương trình hỗ trợ ngành nông nghiệp), tổn thất sau thu hoạch lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long chiếm 13,7% tổng sản lượng; khu vực Đồng bằng sông Hồng và các khu vực khác là 11,6%. Đối với ngô, mức tổn thất là 18 - 19%... Không chỉ tổn thất về sản lượng, những cây lương thực chủ lực còn tổn thất về chất lượng do bị nấm mốc, mối mọt. Hiện tượng biến chất protein làm thay đổi màu sắc, mùi vị, giảm giá trị dinh dưỡng, rất nhiều thủy sản đánh bắt bị giảm phẩm cấp...

    Hệ thống kho dự trữ lương thực, kho lạnh để bảo quản thủy sản, rau quả ở nước ta còn rất thiếu, công nghệ lạc hậu, không bảo đảm điều kiện kỹ thuật. Thu nhập của nông dân giảm từ 15-30% do sản phẩm không được sơ chế, bảo quản, tiêu thụ kịp thời, bởi phụ thuộc vào thị trường, thời tiết, dẫn đến rau quả đa tổn thương cơ học và độ thối rữa cao.

    Bộ Nông nghiệp và PTNT đánh giá, do quá trình bảo quản còn kém nên chất lượng nông sản bị sụt giảm đáng kể (chiếm 20% giá trị sản phẩm).

    Một số giải pháp

    Yếu tố quan trọng đặt ra đối với ngành nông nghiệp hiện nay là triển khai đồng bộ các giải pháp: quy hoạch vùng nguyên liệu, đầu tư công nghệ, máy móc thiết bị từ khâu thu hái đến bảo quản. Trước mắt, cần xây dựng hệ thống kho dự trữ hiện đại, bảo đảm tiêu chuẩn quốc tế để có chất lượng nông sản tốt nhất, giảm tổn thất sau thu hoạch.

    Ngoài ra, các thiết bị lưu chuyển nông sản trên thị trường cũng cần được tăng cường để bảo đảm chất lượng tốt sau một chặng đường dài vận chuyển.

    Viện Nghiên cứu rau quả Trung ương cho biết, Viện đã nhiều lần kiến nghị về việc xây dựng các kho bảo quản mát tại các khu vực trung chuyển, cửa khẩu nhằm bảo quản tạm thời hàng nông sản khi bị ách tắc, nhưng thực tế việc xây dựng các kho này vẫn còn rất khó khăn. Theo TS. Hoàng Lệ Hằng, Phó trưởng bộ môn Bảo quản chế biến (Viện Nghiên cứu rau quả Trung ương), xây kho bảo quản chỉ là liệu pháp tạm thời, về lâu dài, muốn hoa quả trong nước xuất khẩu bền vững, quy mô lớn thì việc quy hoạch vùng nguyên liệu phải được thực hiện sớm, có như vậy công tác bảo quản mới đạt đúng quy trình chất lượng.

    Theo Cục Chế biến, thương mại nông-lâm-thuỷ sản và nghề muối (Bộ Nông nghiệp và PTNT), cần nghiên cứu hoàn thiện và áp dụng các công nghệ bảo quản hoa quả tiên tiến, hiện đại như bảo quản mát, bảo quản trong môi trường khí quyển cải biến, chiếu xạ nhằm giảm tổn thất sau thu hoạch, kéo dài thời gian, vận chuyển đi xa và bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, ứng dụng các công nghệ tiên tiến như công nghệ lạnh, chiên sấy chân không...

    Trong khi đó, Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và PTNT) cho rằng, cần tập trung đầu tư công nghệ sau thu hoạch, nhất là các khâu sơ chế, chế biến, bảo quản và vận chuyển trái cây. Trong đó, ưu tiên cho đầu tư các thiết bị chế biến và bảo quản hoa quả, kho lạnh, xe lạnh, thiết bị xử lý nồng độ thuốc bảo vệ thực vật trong quả để bảo đảm chất lượng sản phẩm.

    Đối với sản xuất lúa gạo, để giảm tổn thất trong sản xuất, cần trang bị công cụ và máy móc cho khâu thu hoạch lúa, các công cụ gặt hái phải được cải tiến và được chế tạo bằng thép tốt để dễ dàng trong việc cắt gặt lúa; đẩy nhanh quy hoạch và xây dựng hệ thống kho bãi và phương tiện vận chuyển lúa gạo hiện đại; quy hoạch xây dựng và hiện đại hóa hệ thống các nhà máy sấy lúa, xay xát, chế biến lúa gạo; tuyển chọn và đưa vào sản xuất các giống lúa vừa cho năng suất chất lượng cao lại có độ rơi rụng hạt thấp; tuyên truyền cho nông dân tầm quan trọng của việc giảm tổn thất trong sản xuất lúa gạo và tập huấn cho họ cách thức, phương pháp, để giảm tổn thất lúa gạo trong sản xuất cũng như trong sản xuất rau quả, thủy sản. Không chỉ hướng dẫn họ giảm tổn thất sau thu hoạch mà cần hướng dẫn kỹ thuật canh tác, thu hái để giảm cả tổn thất trước và trong thu hoạch.

    Nếu thực hiện các biện pháp hợp lý và đồng bộ trên, tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch sẽ được cải thiện trong thời gian tới.

    Vân Nhi

    Kinh nghiệm bảo quản thóc tại nông hộ

    Theo đánh giá của Tổ chức Nông - Lương Liên Hợp quốc (FAO), hàng năm, tổn thất về ngũ cốc trên toàn thế giới khoảng 13%. Tại Việt Nam, tỷ lệ tổn thất nông sản sau thu hoạch trên 13%, nghĩa là hàng năm chúng ta bị mất khoảng 3-5 triệu tấn thóc do khâu bảo quản kém.

    Trong quá trình bảo quản, hạt thóc thường bị một số hiện tượng: nấm mốc, lên men, nhiễm sâu mọt, dịch chuyển ẩm trong khối hạt, tự bốc nóng khiến chất lượng giảm sút, hàm lượng các chất dinh dưỡng và giá trị thương phẩm giảm. Để khắc phục và giảm tổn thất trong quá trình thu hoạch, bà con cần áp dụng các kỹ thuật cơ bản: Thu hoạch - làm sạch - phân loại - làm khô - bảo quản.

    Thu hoạch

    Lúa mới thu hoạch thường có độ ẩm cao nên một số giống lúa có thể nảy mầm, lên men và nấm dễ phát triển làm lúa hư hại hoặc kém phẩm chất. Thông thường, độ ẩm của thóc khi mới thu hoạch từ 20-27%, do đó, sau khi thu hoạch, trong vòng 48 giờ phải làm khô lúa để độ ẩm chỉ còn 20%, sau đó tuỳ nhu cầu làm khô lúa để xay xát ngay hoặc dự trữ lâu dài mà giữ độ ẩm khác nhau.

    Quá trình sấy phải đảm bảo độ ẩm thoát ra từ từ, đồng thời đảm bảo sự chênh lệch nhiệt độ trong hạt lúa so với bên ngoài là nhỏ nhất. Độ ẩm an toàn của thóc cho bảo quản phụ thuộc vào tình trạng thóc, khí hậu cũng như điều kiện bảo quản. Thóc có độ ẩm 13-14% có thể bảo quản được từ 2-3 tháng, nếu muốn lâu hơn 3 tháng thì độ ẩm của thóc tốt nhất từ 12-12,5%.

    Làm sạch:

    Sau khi đập, tuốt, cần loại bỏ tạp chất vô cơ (cát, sỏi, đá, kim loại) cũng như các tạp chất hữu cơ (lá tươi, lá khô, rơm rạ, có khi là phân gia súc lẫn vào khi tuốt).

    Phân loại: loại bỏ hạt xanh, lép, hạt bị tróc vỏ, vỡ trong quá trình vận chuyển, đập, tuốt cũng như hạt sâu bệnh. Có thể sàng hoặc rây nhờ sức gió (quạt điện, gió trời). Chỉ nên bảo quản những hạt hoàn toàn tốt và chất lượng đảm bảo.

    Làm khô

    Lúa được làm khô bằng các cách sau:

    Phơi nhanh: Lúa được phơi dưới ánh nắng mặt trời, nhiệt độ không khí lên tới 40 độ C, nhiệt độ trên sân xi măng, sân gạch có thể đạt tới 60-70 độ C, khi đó nhiệt độ hạt lúa có thể trên 50 độ C. Phơi theo cách này chỉ cần phơi lúa liên tục từ 8-9 giờ sáng cho đến 4-5 giờ chiều trong 2-3 ngày nắng là lúa có thể xay xát được. Lúa được phơi thành luống, mỗi luống cao khoảng 10-15cm, rộng 40-50cm và cứ nửa giờ cào đảo một lần.

    Tuy nhiên, phơi theo cách này hạt gạo bị nứt nẻ khi xay xát, tỷ lệ gạo bị gãy cao do nước bên trong hạt gạo không đủ thời gian khuếch tán ra bên ngoài.

    Phơi lâu: Phương pháp này đòi hỏi tốn thời gian và lao động hơn nhưng gạo ít bị tấm hơn. Lúa được trải thành luống như cách trên nhưng ngày đầu tiên chỉ phơi lúa dưới nắng 2 giờ, ngày thứ hai phơi 3 giờ, ngày thứ ba phơi 4 giờ. Cứ 15 phút cào đảo một lần. Trong 3 ngày đầu, sau khi phơi ngoài nắng, đưa lúa vào chỗ có bóng mát, càng thoáng gió càng tốt. Các ngày sau đó, lúa tiếp tục được phơi 5-6 giờ/ngày cho đến khi lúa có độ ẩm thích hợp cho việc xay xát hoặc tồn trữ. Nếu nắng tốt thì đến ngày thứ tư, độ ẩm của lúa đạt tiêu chuẩn để xay xát và bảo quản.

    Bảo quản

    Vỏ trấu có tác dụng hạn chế tác động ngoại cảnh như: nhiệt độ, độ ẩm và phần nào ngăn cản sự xâm nhập của côn trùng, men, mốc. Tuy vậy, quá trình bảo quản thóc cũng chịu tác động lớn của điều kiện ngoại cảnh. Vì vậy, cần chắc chắn rằng thóc không bị ẩm ướt, không bị men mốc xâm hại và không xảy ra hiện tượng tụ bốc nóng, không bị côn trùng, chuột tấn công. Thóc sau khi được phơi khô đến độ ẩm an toàn, loại bỏ tạp chất, cần được bảo quản trong các dụng cụ thích hợp. Với số lượng lớn, cần bảo quản trong các kho với không gian lớn nhỏ khác nhau, được xây dựng theo đúng yêu cầu kỹ thuật.

    Phạm Thế Ánh

Ý kiến bạn đọc