Bài 2: Y tế cơ sở: Trăm bề khó

    18/05/2009 - 01:11:00

    Bài 1: Y tế cơ sở, điểm tựa vững chắc

    “Thiếu tiền... thiếu tuyến”

    Câu nói của cán bộ trạm y tế xã Lương An Trà (Tri Tôn – An Giang) nghe tưởng như đùa nhưng lại là một thực tế. Vấn đề này đang trở thành “nỗi chua xót” của hầu hết các trạm y tế xã. Mặc dù nhiều năm qua, Bộ Y tế đã có hàng loạt chính sách ưu tiên, đầu tư cho trạm y tế xã nhưng đến nay rất nhiều nơi hoạt động trong tình trạng chắp vá. Điều này dẫn đến tình trạng người bệnh vượt tuyến hoặc phó mặc cho “số phận”.

    Theo ông Nguyễn Công Danh, Trạm trưởng Trạm y tế xã Lương An Trà, vì là xã vùng sâu, vùng xa, người dân chủ yếu làm nông nghiệp, trình độ dân trí chưa cao nên không có ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường. Đặc biệt, có những ấp cách trung tâm xã 12km nên mỗi khi ốm đau, người dân ngại đến trạm y tế. Cả trạm chỉ có 6 cán bộ và 5 cộng tác viên dân số ở 5 ấp nhưng phải đảm nhận nhiệm vụ theo dõi sức khoẻ cho 6.700 khẩu. Tuy vậy, đến nay trạm vẫn chưa có máy siêu âm, điện tim, máy châm cứu... và đặc biệt là loa, ti vi, đầu đĩa phục vụ công tác tuyên truyền. “Tuyến y tế cơ sở động vào cái gì là thiếu cái đó. Đây là một trong những lý do vì sao người dân không đến hoặc không muốn tới các cơ sở y tế khám, chữa bệnh”, ông Danh nói.

    Trạm y tế phường 15 (quận Tân Bình – TP. Hồ Chí Minh) không có máy tính, do vậy mọi sổ sách, báo cáo đều làm bằng... tay. Các chương trình truyền thông có băng nhưng không có ti vi, đầu máy nên ảnh hưởng rất lớn đến công tác tuyên truyền. Cùng hoàn cảnh trên là Trạm y tế xã Cư Lễ (Na Rì - Bắc Kạn). Trạm cách trung tâm huyện chừng 6km nhưng chỉ có 3 cán bộ, trong đó có 2 y sĩ và 1 y tá. Diện tích quá chật hẹp, trang thiết bị lạc hậu nhưng phải đảm nhận khám, chữa bệnh cho trên 2.000 người, điều này phần nào đã hạn chế số lượng người đến khám ở đây.

    Thậm chí, ở một số xã mới thành lập, vẫn chưa có trạm y tế, hoặc có nhưng là nhà tạm, nhà cấp bốn hoặc nhà đã xây dựng từ lâu, hiện xuống cấp nghiêm trọng, không đảm bảo chất lượng. Bộ Y tế cho biết, hiện cả nước có 60% trong tổng số hơn 10.300 trạm y tế xã, phường đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị, cán bộ y tế đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân; trên 3.500 trạm y tế xã trong tình trạng xây dựng tạm bợ hoặc xuống cấp nghiêm trọng.

    Đây là tuyến phòng bệnh, chăm sóc sức khoẻ ban đầu cho người dân, bao phủ tới 100% xã, phường trên toàn quốc nhưng 47.000 cán bộ y tế cơ sở đang phải chịu nhiều thiệt thòi như khối lượng công việc lớn, điều kiện làm việc eo hẹp, lương bị chậm, chế độ bảo hiểm xã hội chưa thoả đáng.

    Bấp chấp trong chính sách

    Hiện, có nhiều chương trình tư vấn sức khoẻ ở trên đưa xuống yêu cầu mạng lưới cộng tác viên cùng tham gia nhưng y tế cơ sở lại không biết lấy kinh phí ở đâu để trả cho họ, dù chỉ là 30.000-40.000 đồng/tháng. Do vậy rất khó thành lập đội ngũ nhân viên sức khoẻ cộng động.

    Nói về bất cập trong chính sách đãi ngộ đối với các nhân viên y tế cơ sở, chị Vi Thị Lý, Trạm trưởng Trạm y tế xã Yên Thế (Lục Yên – Yên Bái) than thở: “Khối lượng công việc nhiều hơn tuyến trên như vừa chữa bệnh, cấp phát thuốc, vừa thực hiện kế hoạch hóa gia đình... nhưng chúng tôi cũng chỉ nhận được phụ cấp 40.000 đồng/tháng, một phiên trực là 10.000 đồng”.

    Không chỉ có các trạm y tế ở miền núi mới gặp khó khăn, ngay giữa Thủ đô Hà Nội, điều này cũng không ngoại lệ. Bà Nguyễn Thị Nụ, quyền Trạm trưởng Trạm y tế xã Dục Tú (Đông Anh - Hà Nội) cho biết, nhân viên của trạm không mấy khi có ngày nghỉ trọn vẹn, 7 nhân viên phải gánh tới 30 chương trình dự phòng, chăm sóc y tế ban đầu (phục hồi chức năng, phòng chống tác hại thuốc lá, lao, tâm thần, HIV, dại, suy dinh dưỡng...). Ngoài ra, họ phải giám sát vệ sinh thực phẩm ở hàng trăm cơ sở dịch vụ ăn uống, giám sát các ổ dịch bệnh...

    TP. Hồ Chí Minh có 23 trung tâm y tế quận, huyện với trên 300 trạm y tế phường - xã và mạng lưới y tế thôn ấp, nhân viên sức khoẻ cộng đồng. Tuy nhiên, đến nay quy chế phối hợp quản lý giữa Sở Y tế với UBND các quận, huyện vẫn chưa có, thậm chí mô hình quản lý nhà nước về y tế cơ sở không thống nhất đã làm ảnh hưởng tới hệ thống thông tin, báo cáo, giám sát ngành dọc. Chính vì vậy mới có chuyện khi các cán bộ y tế có việc cần nhờ giải quyết thì chỉ nhận được câu trả lời “cứ... từ từ” của cán bộ UBND xã, phường. Đó là chưa kể một số trường hợp lãnh đạo phường, xã nhận thức không đúng về vai trò của y tế cơ sở nên đã gây không ít bức xúc cho cán bộ y tế. Bên cạnh đó, đa phần các giám đốc ở trung tâm y tế kiêm luôn nhiệm vụ làm chuyên viên tham mưu cho UBND huyện trong quản lý nhà nước hoặc làm nhiều việc khác dẫn đến biên chế của họ nơi thì thuộc phòng văn xã, nơi lại thuộc về ngành khác... Chính cách quản lý này khiến chuyên viên không nắm sát tình hình, gây mâu thuẫn trong việc triển khai các hoạt động của ngành.

    Có một bất cập nữa dù đã nói nhiều nhưng vẫn đang tồn tại, đó là việc nhiều trạm y tế xã vẫn sống với cơ chế bao cấp là chính nên “lạc lõng trong một thế giới khác”. Hậu quả là đời sống của cán bộ y tế phường, xã còn khó khăn và không ổn định. Mặt khác, kinh phí hoạt động hiện nay do quận, huyện quản lý, trưởng trạm y tế không biết hàng năm có bao nhiêu tiền nên không thể chủ động xây dựng kế hoạch sử dụng kinh phí một cách hiệu quả.

    Thiếu bác sĩ giỏ

    Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Quốc Triệu thừa nhận: Có nhiều nguyên nhân khiến những bác sĩ giỏi không muốn về làm việc tại trạm y tế, trong đó vấn đề đầu tiên là chế độ tiền lương, cơ sở vật chất nghèo nàn, lạc hậu, không đáp ứng được nhu cầu khám, chữa bệnh. Thực tế trên dẫn đến hiện tượng thầy thuốc chỉ có thể dừng lại ở mức điều trị bệnh làng nhàng. “Không chỉ sinh viên y khoa mới tốt nghiệp từ chối thực tập và công tác ở tuyến dưới mà nhiều cán bộ y tế xã, phường đang làm việc cũng tìm cách chuyển công tác”, ông Triệu nói.

    Mường Tè là huyện khó khăn nhất của tỉnh Lai Châu, tỷ lệ đói nghèo cao, vì vậy hoạt động của đội ngũ cán bộ y tế cũng trăm bề gian khó. Phụ cấp thấp, y tá thôn bản không thể tập trung tốt cho công việc. Ngoài ra, do trình độ hạn chế nên công tác đào tạo, nâng cao tay nghề cho cán bộ gặp nhiều khó khăn.

    Hiện, mạng lưới y tế cơ sở đảm đương nhiệm vụ chăm lo sức khỏe, trực tiếp giải quyết những sự cố cho khoảng 75% dân số. Nhưng vẫn có tới 98,8% trạm y tế xã, phường hoạt động chỉ với 4-7 cán bộ, trong đó cán bộ có trình độ đại học là 8,5%; trung học 73,2% và sơ học 12,44%. Đây thực sự là một kẽ hở rất lớn trong hệ thống y tế cơ sở của nước ta. Lãnh đạo Sở Y tế Quảng Nam cho biết, hiện đội ngũ y tế thôn bản của tỉnh thiếu và yếu nghiêm trọng. Việc “xoá trắng” chỉ mới thực hiện đến cấp xã. Mặt khác, hầu hết các trạm y tế xã đều có “tuổi thọ” trên dưới 10 năm, lại khá tạm bợ, thiếu cả y - bác sĩ lẫn trang thiết bị.

    Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Tiến, Thứ trưởng Bộ Y tế nhận định, khó khăn lớn nhất của ngành là vấn đề con người. Mỗi năm, tuyến y tế cơ sở cần khoảng 16.000 cán bộ nhưng thực tế mới chỉ đáp ứng được một nửa. “Tuyến trên hiện quá tải bệnh nhân trong khi tuyến dưới không thu hút được người bệnh. Bác sĩ về tuyến cơ sở, các tỉnh vùng sâu còn quá ít do xu hướng muốn ở lại thành phố. Thêm nữa, việc đào tạo ở các trường y khoa chưa đủ cung cấp cho các tỉnh từ thành phố đến nông thôn”, bà Tiến thừa nhận.

    Cùng nỗi khổ “thiếu quân, thiếu tướng”, Giám đốc Sở Y tế tỉnh Lai Châu Nguyễn Công Huấn cho biết: “Trong 5 năm qua, không có bác sĩ về Lai Châu công tác. Hiện tỉnh có 350.000 y, bác sỹ nhưng chỉ có 131 bác sĩ và 5 dược sĩ, 98 xã trong tỉnh chưa có bác sĩ. Với thực tế này, phải đến năm 2015, Lai Châu mới hy vọng đáp ứng được 50% nhu cầu thực tế”.

    Thiếu trang thiết bị, con người, cơ chế chính sách chưa hoàn thiện... đang trở thành thực trạng đáng buồn đối với hoạt động của y tế tuyến dưới. Những bất cập này đã dẫn đến nhiều hệ lụy và cả những câu chuyện cười ra nước mắt ở tuyến cơ sở.

    Bài 3: Chuyện bây giờ mới kể


    Quỳnh Hương

Ý kiến bạn đọc

Tiêu điểm

Ý kiến của những “đầu tàu”

Ý kiến của những “đầu tàu”

KTNT - Ngay sau Đại hội đại biểu Hội Làm vườn Việt Nam lần thứ VI, Hội Làm vườn Việt Nam phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức...