Nhờ có sự liên kết chặt chẽ vơi Cty Cao su Kon Tum, nông dân TX. này đã chủ động được quá trình khai thác, tiêu thụ sản phẩm.

>>Bài 2: Không phải phong trào nào cũng thất bại

Sự liên kết bền chặt

Chúng ta thường nhắc đến mối liên kết “4 nhà” nhưng có lẽ quan trọng nhất là cái bắt tay giữa doanh nghiệp và nông dân.

Anh Trần Văn Tám ở xã An Thạnh Nam, huyện Cù Lao Dung (Sóc Trăng) cho biết: “Ba năm nay, 2ha mía của gia đình được Nhà máy Đường Sóc Trăng ký hợp đồng bao tiêu toàn bộ. Thậm chí còn được đầu tư giống có năng suất và chất lượng cao, phân bón... Có năm tôi thu hoạch 270-280 tấn mía, bán với giá 380 đồng/kg. Nhờ trồng mía, tôi có thu nhập hơn 100 triệu đồng/năm”.

Ông Phạm Hồng Văn, Trưởng phòng Kinh tế huyện Cù Lao Dung đánh giá: “Nhiều nông dân trồng mía thua lỗ vì họ chỉ chăm chút tăng nhanh diện tích mà không chú trọng quy hoạch sản xuất phù hợp, không đầu tư, tính toán đầu ra hợp lý, cây giống không bảo đảm chất lượng, năng suất, chữ đường thấp... Hiện tại, toàn huyện có hơn 60% diện tích trồng mía nông dân đã ký hợp đồng với các nhà máy đường trong khu vực”. Theo bà Phương Thị Hạnh, Phó giám đốc Công ty cổ phần Mía đường Sóc Trăng: “Hiện tại Nhà máy đã ký hợp đồng gần 5.000ha mía ở 3 huyện Long Phú, Mỹ Tú, Cù Lao Dung với giá sàn 380 đồng/kg, sản lượng mía vừa đủ để Nhà máy hoạt động với công suất 2.000 tấn/ngày".

Ông Phạm Tất Thắng, Giám đốc Trung tâm Thông tin thương mại (Bộ Công Thương) Cần thay đổi cách tổ chức sản xuất Có một điều hết sức nghịch lý là phương thức canh tác của chúng ta vẫn lạc hậu, thủ công, quy mô nhỏ lẻ nhưng sản phẩm nông nghiệp đang khuynh đảo thị trường thế giới. Việt Nam được xem là nước áp giá hạt tiêu với vị trí đứng thứ nhất thế giới; gạo, càphê, hạt điều đứng thứ 2 thế giới; chè, thuỷ hải sản đều xếp trong top 10 của thế giới. Với tiềm năng về khí hậu, đất đai, con người, nếu biết cách làm, chúng ta sẽ dễ dàng chiếm ngôi đầu. Thực tế đã chứng minh, khi chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ lúa sang trồng hoa, trồng cây ăn quả, trồng các cây công nghiệp, ở nhiều địa phương, bà con đã có thu nhập gấp 5-10 lần. Theo tôi, cần nghiêm túc nghiên cứu một cách kỹ lưỡng, thay đổi cách tổ chức, điều hành trong nội bộ, xóa bỏ kiểu làm ăn chộp giật, sản xuất theo phong trào, được giá thì làm, mất giá lại chặt, như thế chúng ta sẽ có một nền nông nghiệp bền vững.

Thị xã Kon Tum (Kon Tum) hiện có trên 5.300ha cao su, trong đó 2.700ha là cao su kinh doanh. Diện tích cao su do dân nhận khoán của Công ty Cao su Kon Tum sau khi thu hoạch, sản phẩm sẽ được Công ty tiêu thụ, 1.000ha còn lại người trồng tự tìm cơ sở chế biến và nguồn tiêu thụ; sản phẩm. Lợi dụng điều này, tư thương tìm cách thu mua với giá rẻ để trục lợi. Trước khó khăn đó, mười gia đình trồng cao su ở xã Vinh Quang đã đóng góp hơn hai tỷ đồng xây dựng Nhà máy Chế biến cao su tờ RSS, công suất 1000 tấn cao su thành phẩm/năm. Sau gần 3 năm vừa vận hành vừa không ngừng đầu tư mở rộng, hiện Nhà máy đã xây dựng được dây chuyền chế biến mủ cao su đủ tiêu chuẩn (18 hồ đánh đông, 4 lò sấy, 5 nhà phơi, dây chuyền cán mủ và hàng nghìn mét vuông nhà kho). Mỗi ngày cơ sở chế biến này thu mua 4,5 - 5 tấn mủ cao su tươi, ngày cao điểm thu mua tới hơn 7 tấn mủ, sản phẩm của bà con thu hoạch đến đâu được thu mua đến đó, tuyệt đối không để sang ngày hôm sau. Thành công của việc xây dựng Nhà máy Chế biến mủ cao su tờ RSS không những giúp người trồng chủ động trong quá trình khai thác, chế biến và tiêu thụ sản phẩm của mình mà còn nâng cao giá trị sản phẩm, tạo cơ sở để hình thành mô hình thu mua nông sản hiệu quả.

Và một chính sách hợp lý

Mường Khương là huyện vùng sâu của tỉnh Lào Cai, dân số chủ yếu là người Mông, Dao, Nùng với tập quán sản xuất lạc hậu, manh mún, tự cung tự cấp, chính vì vậy đời sống nhân dân vô cùng khó khăn. Vì thế, năm 2006, tỉnh Lào Cai đưa ra đề án đẩy mạnh phát triển nông nghiệp, nông thôn tại huyện Mường Khương và chọn dứa Queen là cây trồng chủ lực. Quyết sách này được người dân đồng tình ủng hộ và việc phủ kín những quả đồi, ven khu rừng già bằng dứa Queen nhanh chóng được triển khai. Chính quyền huyện đã chọn kỹ sư giỏi, cán bộ khuyến nông có kinh nghiệm xuống từng địa phương hướng dẫn nông dân kỹ thuật chăm sóc, tỉa chồi, bón phân, cách sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý sao cho dứa đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương còn tiến hành quy hoạch, quản lý đất đai phù hợp với định hướng phát triển nông - lâm bền vững của huyện và tỉnh.

Hiện, Bản Lầu là xã đi đầu trong phong trào trồng dứa có hiệu quả ở Mường Khương với khoảng 300ha, chủ yếu là dứa xuất khẩu, tạo việc làm và nguồn thu nhập khá cho gần 250 gia đình dân tộc Mông, Dao, Nùng tại địa phương. Dứa ở Bản Lầu chủ yếu bán cho các nhà máy chế biến dứa xuất khẩu ở Hà Nội, Bắc Giang, Hải Phòng với sản lượng gần 3.000 tấn/năm, trị giá trên 4 tỷ đồng. Đặc biệt, dứa Mường Khương đang được thị trường ưa chuộng vì quả to, đều, vị ngọt đậm, thơm.

Liên kết bằng mô hình cụ thể

Ông Huỳnh Minh Nhị, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh An Giang cho rằng, mối liên kết 4 nhà còn quá lỏng lẻo. Muốn đạt kết quả thì trước nhất 4 nhà phải có mối liên kết với nhau thật sự, trên một mô hình sản xuất nhất định chứ không phải liên kết trên bàn giấy.

Trước hết, để tránh tình trạng sản xuất tràn lan, các địa phương phải xây dựng mô hình sản xuất như hợp tác xã hoặc trang trại. Có hai mô hình này thì doanh nghiệp mới có cơ sở ký hợp đồng với chủ nhiệm hợp tác xã hoặc chủ trang trại. Vì không có doanh nghiệp nào đi ký hợp đồng kinh tế với hộ nông dân. Ngoài ra, cần giúp nông dân tạo những sản phẩm có tính chất đặc thù, thu hút sự chú ý của doanh nghiệp; kinh doanh có nhu cầu phải đặt vấn đề với chính quyền địa phương, hợp tác xã hoặc chủ trang trại để tiến hành ký hợp đồng tiêu thụ và tổ chức nuôi, trồng. Mà để làm được điều này thì 4 nhà phải thông suốt và có trách nhiệm cộng đồng với nhau mới thực hiện được hợp đồng đã ký.

Cũng theo ông Nhị: “Nông dân chưa thể tự trang bị thông tin thị trường, tự chọn trồng cây gì, nuôi con gì, do đó vai trò của doanh nghiệp trong giai đoạn này rất quan trọng. Chính doanh nghiệp sẽ giúp nông dân biết họ nên sản xuất giống cây, con gì, sản lượng bao nhiêu, chất lượng ra sao thì hợp lý”. Nếu chúng ta không sớm khắc phục tình trạng này, cứ để nông dân “tự bơi”, còn các nhà vẫn mạnh ai nấy làm thì tình trạng sản xuất manh mún, mua bán tùy tiện sẽ vẫn tiếp tục xảy ra và người chịu thiệt chỉ là nông dân.

Theo Quyết định 80/2002/QĐ-CP của Thủ tướng Chính phủ về chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hóa thông qua hợp đồng, các doanh nghiệp ký hợp đồng tiêu thụ nông sản với người sản xuất sẽ được một số ưu đãi liên quan đến đất đai, đầu tư tín dụng. Còn vùng sản xuất nguyên liệu tập trung gắn với cơ sở chế biến, tiêu thụ nông sản hàng hóa có hợp đồng tiêu thụ nông sản hàng hóa được ngân sách nhà nước hỗ trợ một phần về đầu tư xây dựng hạ tầng, hệ thống chợ buôn bán, kho bảo quản, mạng lưới thông tin thị trường, cơ sở kiểm định chất lượng hàng nông sản. Nông dân, người trực tiếp sản xuất hàng hóa nông sản, được chuyển giao tiếp cận thành tựu khoa học công nghệ sinh học mới, được giữ giá ổn định (giá sàn), được hỗ trợ cây giống, vốn vay, an tâm đầu tư sản xuất, cho thu nhập ổn định.

Vân Nhi