Đọc sách báo và liên lạc tại điểm bưu điện văn hoá Tả Phời (Lào Cai).

Đến nay, mô hình tuy đạt được những thành công nhất định, song vẫn bộc lộ không ít nhược điểm. Vì vậy, trong thời kỳ mới, BĐVHX cần “lột xác” để thực sự trở thành cầu nối giữa nông dân với thế giới.

Bài 1: Những thành quả quan trọng

Không thể phủ nhận những lợi ích thiết thực của BĐVHX đối với đời sống kinh tế, xã hội. Nó đã góp phần thu hẹp khoảng cách giữa vùng sâu, vùng xa với thành thị. Đặc biệt, nhờ những thông tin thu lượm được trên sách báo, internet ở điểm BĐVHX, đã có nhiều nông dân thoát nghèo, làm giàu, tạo nên diện mạo mới cho nông thôn.

Đọc sách báo tại Điểm bưu điện văn hoá xã Hố Mít (Than Uyên - Lai Châu). Ảnh: MH.

Chủ trương đúng

Người có công lớn nhất trong việc đặt viên gạch đầu tiên để hình thành hệ thống BĐVHX là cựu Bộ trưởng Bộ Bưu chính Viễn thông Đỗ Trung Tá. Sau nhiều lần đi thị sát, thấy người dân ở vùng sâu, vùng xa còn thiếu thốn về thông tin, một lá thư gửi đi, đến tay người nhận phải tính bằng tuần, thậm chí, bằng tháng, ông nảy ra ý tưởng xây dựng điểm kinh doanh, dịch vụ kết hợp với những sắc thái văn hoá nông thôn có tên là BĐVHX. Ngay lập tức, nhiều văn bản liên tịch được ký kết giữa VNPT với các bộ, ngành liên quan; Tỉnh ủy, UBND các tỉnh, thành phố đều có công văn chỉ đạo các sở ngành, huyện thị thực hiện việc cấp đất không thu tiền để xây dựng BĐVHX.

Trước năm 1998, khi chưa có hệ thống điểm BĐVHX, cả nước chỉ có 3.000 bưu cục, tập trung chủ yếu ở các thành phố, thị xã. Bình quân 25.500 người và trên 110km2 mới có 1 bưu cục phục vụ. Những dịch vụ bưu chính viễn thông rất xa lạ với bà con nông dân vùng nông thôn, nhất là ở vùng sâu, vùng xa. Việc đầu tư và đưa vào sử dụng 8.021 điểm BĐVHX thời gian qua đã tạo nên hệ thống mạng lưới điểm phục vụ bưu chính, viễn thông rộng khắp. Diện tích phục vụ bình quân chỉ còn 17,5km2/điểm, cứ 4.500 người có một bưu cục phục vụ, tương đương với chỉ tiêu của các nước trong khu vực.

Chương trình phát triển điểm BĐVHX đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện thắng lợi mục tiêu 100% số xã có máy điện thoại vào năm 2005, đồng thời hình thành kênh cung cấp các dịch vụ bưu chính, viễn thông công ích phục vụ nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa. Ngoài việc cung cấp các dịch vụ bưu chính viễn thông, điểm BĐVHX còn là nơi phục vụ nhân dân đến đọc sách báo miễn phí nhằm giúp họ tiếp cận tri thức, nắm bắt chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Tính đến nay, đã có tổng số 65.000 tờ báo, cuốn sách được cấp cho 8.021 điểm, đạt số đầu sách, báo bình quân là 375 tờ, cuốn/điểm (mấy năm qua, Báo Kinh tế nông thôn đã gửi tặng báo cho một số ĐBĐVHX). Chính vì vậy, điểm BĐVHX đã được Bộ Văn hoá - Thông tin (nay là Bộ Văn hoá - Thể thao và Du lịch) đánh giá là nơi giữ gìn và phát huy văn hoá đọc. Năm 1999, được công nhận là một trong hai sự kiện văn hoá nổi bật.

Giúp dân giảm "cơn khát" thông tin

Truy cập internet miễn phí tại CLB Kinh tế nông thôn, ở xã Phước Tân (Xuyên Mộc- Bà Rịa-Vũng Tàu). Ảnh: VT.

Năm 2003, VNPT triển khai dự án đưa internet về nông thôn giai đoạn I cho các điểm BĐVHX, với tổng vốn đầu tư 35 tỷ đồng. Theo đó, trang bị 1 máy tính kết nối internet qua dial -up (quay số trực tiếp) cho 2.865 điểm, trang bị 2 máy tính kết nối internet qua ADSL (đường truyền tốc độ cao) cho 200 điểm. Cũng từ đây, nông dân có cơ hội tiếp cận nền tri thức khổng lồ của nhân loại.

Giờ đây, chỉ cần ngồi trước máy vi tính và nhấp chuột, nông dân có thể tính được khẩu phần ăn, cách phối trộn thức ăn cho các vật nuôi, tìm nguồn phối giống... Thậm chí có người còn sáng chế cả máy gặt đập liên hợp, máy thái rau... bắt nguồn từ những kiến thức này. Không dừng lại ở đó, việc tiếp cận internet giúp người dân có cách ứng xử văn minh, giao tiếp thanh lịch hơn. Chứng kiến hình ảnh ông Nguyễn Minh Chuyên và hàng chục người dân ở ấp Trường An, xã Thanh Bình (Trảng Bom - Đồng Nai) chăm chú dõi mắt vào tờ báo Kinh tế nông thôn, Nông nghiệp Việt Nam, Nông thôn ngày nay... mới hiểu họ “khát” thông tin đến nhường nào. ông Chuyên bộc bạch: “Từ khi có BĐVHX, chúng tôi không phải đi hàng chục cây số lên huyện để gửi thư, gọi điện. Đặc biệt, đến BĐVHX chúng tôi còn được nâng cao kiến thức về nhiều mặt”.

Theo Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Lê Doãn Hợp, sau 10 năm triển khai, thành công đáng kể nhất của mô hình BĐVHX là đã thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, người dân được phục vụ các dịch vụ bưu chính, viễn thông một cách chuyên nghiệp, hiệu quả hơn. Đó cũng là lý do khi chủ trương đưa thư viện miễn phí về với quần chúng bằng cách xây dựng tủ sách tại các điểm BĐVHX được công bố, ngay lập tức nhân dân đồng tình ủng hộ.

Dấu ấn internet

Nhờ có BĐVHX, tại nhiều vùng nông thôn dần xuất hiện những mô hình CLB trợ giúp nông dân tiếp cận công nghệ, internet.

Vừa qua, câu lạc bộ (CLB) Kinh tế nông thôn của Báo Kinh tế nông thôn đã được thành lập ở xã Phước Tân (Xuyên Mộc, Bà Rịa – Vũng Tàu). CLB giúp nông dân tiếp cận tiến bộ kỹ thuật, làm giàu bằng cách tổ chức phòng đọc, truy cập internet miễn phí, phối hợp với các cơ quan chuyên môn chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, tổ chức tọa đàm, phổ biến kiến thức mỗi quý một lần... ông Nguyễn Hữu Thọ, phụ trách CLB tâm sự: “Tôi có gần 20.000m2 đất, trong đó có 7.000m2 ao cá, số còn lại là trồng cây kiểng. Tiếng là đất rộng nhưng thu nhập chưa cao do không có kiến thức. Tham gia CLB sẽ là cơ hội tốt để tôi tăng thu nhập”.

Đến An Giang, ai cũng biết tới “Hai Lúa” Phạm Huy Định vì ông nổi tiếng trong việc sử dụng thành thạo internet. ông kể, hai tuần một lần, ông và các thành viên trong CLB Nông dân xã Núi Voi (Tịnh Biên) gom những thông tin cần thiết trên mạng rồi in ra, đóng thành bản tin, phát cho các ban ngành làm tài liệu tuyên truyền, đồng thời tặng riêng cho đài truyền thanh xã để phát hàng ngày. Bản tin khá đầy đủ với các mục: tin trong tỉnh, tin sản xuất nông nghiệp và thị trường nông sản, các văn bản pháp quy có liên quan đến nông nghiệp - nông thôn, biện pháp canh tác - chăn nuôi, phòng trị bệnh cho vật nuôi - cây trồng... Cuối mỗi bản tin đều ghi rõ danh sách ban biên tập, địa chỉ phát hành, số điện thoại và e -mail của CLB. ông Định cho biết, bất kỳ nông dân nào đến tham khảo các vấn đề liên quan đến sản xuất, thị trường đều được CLB sẵn sàng vào mạng tìm kiếm và in ra giấy đem về nghiên cứu miễn phí. ông Trần Văn Lực, Phó chủ tịch Hội Nông dân xã Núi Voi, khoe: “Nhờ những thông tin trên mạng mà mới đây nông dân xã tôi phát triển thêm nghề nuôi rắn ri voi. Ngoài ra, qua internet, bà con nắm được giá cả phân bón, giống, từ đó, giảm chi phí đầu vào cho sản xuất...”

Ông Phạm Thuận ở ấp 2, xã Bình Lộc (Long Khánh - Đồng Nai) vui mừng kể cho chúng tôi nghe về một loạt phương pháp nghiên cứu và ứng dụng thành công trong việc trẻ hoá vườn chôm chôm nhãn kể từ khi biết truy cập internet. Sau nhiều lần nghiên cứu thông tin trên mạng, ông bắt tay vào việc ghép giống chôm chôm Thái Lan vào gốc chôm chôm cũ của mình. Sau hai năm, vườn chôm chôm của ông cho trái sum suê. ông Nguyễn Văn Tư cùng ấp với ông Thuận cũng nhờ tiếp cận thông tin trên thư viện điện tử đã biết xây lại hệ thống chuồng trại chăn nuôi heo (lợn) công nghiệp, mang lại hiệu quả kinh tế rất cao...

Ông Nguyễn Thành Chín, Giám đốc Trung tâm Tin học và Thông tin Khoa học công nghệ (Sở Khoa học và Công nghệ Đồng Nai) nhận xét: “Mô hình BĐVHX với việc đưa thư viện, internet về nông thôn đã thật sự rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, miền ngược và miền xuôi, tạo mối quan hệ cung - cầu về thông tin trong phát triển kinh tế, xã hội”.

Bài 2: Còn đó những bất cập

Nguyễn Thuỷ